Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tinh hoa trúc chỉ

Tiêu Dao – Bảo Anh - 05:35, 30/05/2024

Gần 14 năm theo đuổi nghiệp giấy như một “cái nợ” với nghệ thuật, họa sĩ Phan Hải Bằng, giảng viên Bộ môn Đồ họa - Trường Đại học Nghệ thuật (Đại học Huế) đã tham gia “một cuộc chơi liều lĩnh” để rồi làm nên tác phẩm hội họa bằng giấy mang tên trúc chỉ đầy mộc mạc mà cuốn hút.

Vườn Trúc Chỉ, nơi những sáng tạo nghệ thuật của giấy được định hình đẳng cấp.
Vườn Trúc Chỉ, nơi những sáng tạo nghệ thuật của giấy được định hình đẳng cấp.

Tinh hoa trúc chỉ

Nếu Nhật Bản có nghệ thuật giấy Washi hay Hàn Quốc có Hanji - Hàn Chỉ thì Việt Nam tự hào đã có trúc chỉ. Từ những cây cỏ và vật liệu bình dị, thân thuộc như tre, trúc, giang, chuối, ngô, rơm, lục bình, dừa, bã mía, cỏ… trải qua một quá trình hun đúc bởi đất - nước - lửa - gió, cùng quá trình sáng tạo từ bàn tay, trái tim và khối óc của người họa sĩ, những bình dị của đất trời, quê hương, tinh hoa văn hóa và phong tục Việt Nam đã chuyển hóa thành các tác phẩm nghệ thuật. Trúc chỉ có khả năng hấp thu ánh sáng, xuyên sáng và trao lại cho người thưởng lãm nguồn năng lượng tinh khiết.

Điều đặc biệt là mỗi bức tranh hoặc nghệ phẩm trúc chỉ đều là độc bản. Nhiều người lần đầu tiên chiêm ngưỡng trúc chỉ đã bị ngợp trước vùng ánh sáng và chiều sâu tác phẩm. Rồi sau đó, khi có thời gian để ngắm thật kỹ thì từng mảnh xơ sợi, từng vùng dày mỏng trên bức tranh lại thu hút họ lạ thường.

Một tác phẩm trúc chỉ độc đáo. (Nguồn ảnh: Trúc Chỉ Garden)
Một tác phẩm trúc chỉ độc đáo. (Nguồn ảnh: Trúc Chỉ Garden)

Gần 14 năm theo đuổi nghiệp giấy như một “cái nợ” với nghệ thuật, họa sĩ Phan Hải Bằng, giảng viên Bộ môn Đồ họa - Trường Đại học Nghệ thuật (Đại học Huế) đã tham gia “một cuộc chơi liều lĩnh” để rồi làm nên những loại giấy và tác phẩm hội họa bằng giấy mộc mạc mà cuốn hút. Từ năm 2000, họa sĩ Phan Hải Bằng đã tìm hiểu, nghiên cứu về giấy. Để tạo ra được chất liệu trúc chỉ và nâng lên thành tác phẩm nghệ thuật là cả một hành trình nhiều gian nan. Đến năm 2007, khi tìm được một học bổng của Quỹ Học bổng châu Á do Quỹ Ford bảo trợ, ông mới có một chuyến điền dã, nghiên cứu ở Thái Lan trong một dự án nghiên cứu về giấy thủ công châu Á. Sau 7 tháng “lăn” ra làm ở các xưởng giấy tại các làng quê Thái Lan, người họa sĩ đã thấy mình “mê muội” với giấy.

Họa sĩ Phan Hải Bằng với nghệ thuật trúc chỉ.
Họa sĩ Phan Hải Bằng với nghệ thuật trúc chỉ.

Năm 2011, khi lãnh đạo Trường Đại học Nghệ thuật Huế tạo điều kiện bố trí cho họa sĩ Phan Hải Bằng một căn phòng làm xưởng. Giấc mơ về một xưởng giấy của ông mới thành hiện thực. Thế rồi ông đã đi thu gom, lượm lặt, nhặt nhạnh gạch, khung gỗ, bàn ghế hư, rơi vãi xung quanh trường về làm bếp lò. Còn nguyên liệu thì vừa tận thu đồ phế liệu, phụ phẩm nông nghiệp, vừa mua tre, trúc ở khắp nơi về chế tác. Nhưng đâu phải chỉ một đôi lần làm thử là thành công ngay. Họa sĩ Phan Hải Bằng chia sẻ, ông đã phải thử nghiệm rất nhiều, thất bại cũng không ít. Tre trúc lồ ô, rơm, bèo lục bình, bã mía... đều được ông thử nghiệm làm nguyên liệu.

Từ xưởng giấy này, tháng 4/2012, một triển lãm sắp đặt các tác phẩm nghệ thuật từ giấy được tổ chức tại 49 Lê Lợi, TP. Huế. Tại đây, tên gọi trúc chỉ đã được chính thức định danh thông qua hình tượng cây tre như biểu hiện văn hóa và tinh thần Việt. Không gian trưng bày trúc chỉ cũng là trụ sở của Công ty TNHH một thành viên Nghệ thuật trúc chỉ Việt Nam tại TP. Huế được họa sĩ Phan Hải Bằng cùng cộng sự đặt tên là Vườn Trúc Chỉ – Truc Chi Garden. Hiện nay, Vườn Trúc Chỉ được đặt tại địa chỉ số 52 đường Nguyễn Phúc Nguyên (phường Kim Long, TP. Huế) với cái tên “Trúc Chỉ KM0”. Không chỉ ở thành phố Huế, hiện nay, trúc chỉ cũng đã có mặt tại KM 650 (Hà Nội) và KM 1000 (TP. Hồ Chí Minh).

Nghệ sĩ trúc chỉ thành thục kỹ năng đồ họa trúc chỉ (Nguồn ảnh: Trúc Chỉ Garden)
Nghệ sĩ trúc chỉ thành thục kỹ năng đồ họa trúc chỉ (Nguồn ảnh: Trúc Chỉ Garden)

Định hình đẳng cấp của giấy

Tại không gian Vườn Trúc Chỉ, những người họa sĩ cùng trúc chỉ đã đưa câu chuyện giấy đi xa hơn rất nhiều. Đó là Ngô Đình Bảo Vi, một hoạ sĩ tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật TP. Hồ Chí Minh; là Trần Xuân Nhật, một chuyên gia về thiết kế cũng là học trò của họa sĩ Phan Hải Bằng, hay chàng trai người DTTS ở vùng cao huyện Bắc Trà My (tỉnh Quảng Nam) Hồ Văn Hưng nhiệt huyết công việc; là Trần Quang Thắng gắn bó với trúc chỉ và họa sĩ Phan Hải Bằng suốt 10 năm nay... Họ đã ở đây vì niềm đam mê với nghệ thuật của giấy. Trong số họ, đã có những người nổi tiếng trong giới hội họa với những giải thưởng mỹ thuật danh giá, nhưng với niềm đam mê trúc chỉ, họ sẵn sàng làm người thợ đứng máy, chẻ tre, đóng khung, hoàn thiện nghệ phẩm với sự nâng niu và mê đắm.

Trong Vườn Trúc Chỉ, người thì miệt mài chăm chút cho lò nung tre nguyên liệu, người cặm cụi với cây bút nước trên khung để tạo tác, cùng làm ra những nghệ phẩm trúc chỉ. Để làm được cũng chẳng hề đơn giản. Tre trúc hay nguyên liệu bèo, dừa, chuối, bắp, rơm, mía, sen, lá thông… đều phải chẻ nhỏ cho đều rồi trộn với nước vôi trong và nấu từ 8 - 10 tiếng đồng hồ. Phải nấu cho tre cùng nguyên liệu mềm rồi đợi lò nguội mới xả lò, mang nguyên liệu ra ngoài làm sạch, xả cặn bã, sau đó đưa vào máy xay thật mịn để tạo ra bột. Bột được đưa vào bể, lắng lọc và trải qua một số công đoạn kỹ thuật nữa rồi mới được vớt lên đưa vào khung xeo, trải đều trên khung cho nghệ sĩ chế tác.

Một tác phẩm trúc chỉ được ứng dụng vào đời sống văn hóa tinh thần
Một tác phẩm trúc chỉ được ứng dụng vào đời sống văn hóa tinh thần

Nếu những họa sĩ đơn thuần cần những mảng màu, thì với nghệ sĩ trúc chỉ phải thành thục kỹ năng điều khiển, bóc tách tạo độ dày mỏng của bột giấy (được gọi là “Đồ họa trúc chỉ - Trucchigraphy). Tùy vào ý tưởng, chủ đề, yêu cầu, mục đích... mà các lớp bột được bóc tách có độ dày mỏng, đậm nhạt, hoa văn, họa tiết và cho ra các sản phẩm trúc chỉ khác nhau. Đấy cũng chính là sự kỳ diệu và rất lạ lẫm của trúc chỉ, gây bất ngờ không chỉ với người thưởng lãm tác phẩm, mà còn với chính nghệ sĩ sáng tác. Cùng với ánh sáng, người xem cảm giác có những xúc tác về mặt vật chất rất rõ. Vượt qua được yếu tố tâm lý tranh 2D thành không gian 3D và đó là một trong những hiệu ứng độc đáo của trúc chỉ. Trúc chỉ đã vươn xa hơn, tiệm cận với nghệ thuật đương đại.

Và điều đặc biệt, việc sử dụng nguyên liệu làm trúc chỉ đã mang lại giá trị cộng đồng, ích lợi xã hội khi biến những phụ phẩm của nông nghiệp, biến những thứ tưởng như bỏ đi, ít giá trị trở thành giá trị hơn. Trúc chỉ do vậy sẽ tạo ra những sản phẩm thân thiện với môi trường, giảm áp lực về môi trường cho cộng đồng. Bây giờ, trúc chỉ đã định hình được đẳng cấp của giấy. Đã có nhiều giải thưởng về mỹ thuật, văn hóa, nghệ thuật, mỹ thuật ứng dụng được trao cho đội ngũ sáng tạo ra trúc chỉ cùng hàng trăm cuộc triển lãm được tổ chức ở trong và ngoài nước. Nhiều tác phẩm được làm quà tặng cho các nguyên thủ các nước, hay được trưng bày trong những nơi quan trọng. Đơn cử như bức tranh lớn tại Không gian bảo tàng đương đại đường hầm Quốc hội hay tác phẩm “Hào khí Thăng Long” trưng bày ở Văn phòng Chính phủ. Nhiều tác phẩm đoạt giải là sản phẩm tập thể nhưng cũng có rất nhiều sản phẩm là sáng tạo của cá nhân.

Một công đoạn trong sáng tạo tác phẩm trúc chỉ
Một công đoạn trong sáng tạo tác phẩm trúc chỉ

“Với những sáng tạo ấy, những hồn cốt mà truyền thống nghệ thuật giấy bên trong của dân tộc được thể hiện ra, làm cho tinh thần phản ánh của trúc chỉ nó có chiều sâu hơn. Một khi giữ được tinh thần ấy, đấy cũng là phát huy được tính dân tộc, là đóng góp lớn của Phan Hải Bằng và trúc chỉ với văn hóa Việt”, PGS.TS Phan Thanh Bình, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Nghệ thuật Huế nhận xét.

Gần 14 năm miệt mài với giấy, những tác phẩm trúc chỉ đã trở thành những mẫu thiết kế làm quà tặng, đồ lưu niệm, thiết kế trang trí nội ngoại thất, phụ kiện thời trang, trang sức hay các nghệ phẩm dù, nón, quạt, ví, cà vạt, đèn lồng... Gần đây, đội ngũ sáng tạo trúc chỉ còn phát triển dòng nghệ phẩm về tín ngưỡng dân gian, như bài vị, tranh thờ ông Táo, tranh về tôn giáo... cũng được chú trọng phát triển, thỏa mãn nhu cầu của khách hàng.

Theo chia sẻ của Ngô Đình Bảo Vi, Giám đốc Công ty TNHH MTV Nghệ thuật Trúc Chỉ, đồng thời là Giám đốc Điều hành Nghệ thuật Trúc Chỉ Việt Nam thì đó chính là những hướng đi thực tế, đưa nghệ thuật gần với đời sống hơn và có ý nghĩa sống còn với trúc chỉ trong hành trình sau này. Điều đó cũng dung hòa được giữa sáng tác và ứng dụng để chăm lo đời sống vật chất cho đội ngũ người lao động, nhân viên trong công ty, vừa đảm bảo không gian sáng tác như đã ngấm sâu vào máu thịt của những nghệ sĩ.

Nhiều người, nhiều đơn vị cũng đã nghĩ đến việc đưa Trúc Chỉ thành ngành học, đào tạo chính khóa tại các trường nghệ thuật. Tuy nhiên, do những yêu cầu đặc thù của công tác đào tạo cũng như khó khăn khách quan nên chưa thể triển khai tại thời điểm này. “Trúc chỉ được chúng tôi xây dựng để trở thành một sản vật quốc gia mới của người Việt. Những trải nghiệm, những danh hiệu, giải thưởng và sự đón nhận sản phẩm, nghệ phẩm trúc chỉ của cộng đồng gần 14 năm qua mang lại sự động viên lớn lao cho đội ngũ phát triển trúc chỉ. Đấy cũng là trọng trách và cũng là triển vọng cho trúc chỉ trong giai đoạn phát triển mới!”, họa sĩ Phan Hải Bằng chia sẻ.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Hội thi Diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc tại Quảng Ngãi

Hội thi Diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc tại Quảng Ngãi

Hội thi Diễn xướng dân gian văn hóa các dân tộc do Cục Văn hóa cơ sở (Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch ) phối hợp với UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức nhằm quảng bá, tôn vinh giá trị văn hóa các DTTS, khơi dậy khát vọng, lòng tự hào về bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc.
Nghệ An: Ngày nắng nóng, người dân đi cấy lúa ban đêm

Nghệ An: Ngày nắng nóng, người dân đi cấy lúa ban đêm

Xã hội - Minh Nhật - 4 giờ trước
Do nắng nóng kéo dài, để vừa kịp thời gian vụ mùa, vừa đảm bảo cho sức khỏe, bà con nông dân vùng cao Nghệ An đã chọn phương pháp cấy lúa vào ban đêm để tránh nắng.
Lạng Sơn: Dịch tả lợn châu Phi lan rộng, 35 xã công bố dịch

Lạng Sơn: Dịch tả lợn châu Phi lan rộng, 35 xã công bố dịch

Xã hội - Minh Thu - 4 giờ trước
Từ đầu năm 2024 đến nay, tình hình dịch bệnh dịch tả lợn châu Phi trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn diễn biến rất phức tạp, dịch bệnh đã bùng phát và lan rộng tại tất cả 10 huyện và Tp. Lạng Sơn. Chính quyền 35 xã tại các huyện Lộc Bình, Văn Quan, Bình Gia đã công bố dịch và triển khai thực hiện các biện pháp bao vây, dập dịch.
Những lưu ý khi cài đặt xác thực khuôn mặt trên App ngân hàng

Những lưu ý khi cài đặt xác thực khuôn mặt trên App ngân hàng

Tin tức - Minh Nhật (t/h) - 4 giờ trước
Ngày 1/7 là thời điểm bắt buộc phải xác thực sinh trắc nếu muốn chuyển tiền lớn hơn 10 triệu đồng. Vậy, khi cài đặt xác thực khuôn mặt trên App ngân hàng cần lưu ý những gì?
Đảng bộ Agribank nâng cao vai trò lãnh đạo góp phần phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn, nông dân

Đảng bộ Agribank nâng cao vai trò lãnh đạo góp phần phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn, nông dân

Kinh tế - Nguyễn Hoa - 4 giờ trước
Thực hiện nhiệm vụ chính trị với vai trò “trụ đỡ” của nền kinh tế trên thị trường tài chính nông nghiệp, nông thôn, Đảng bộ Agribank đã có nhiều nỗ lực để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn, tăng trưởng tín dụng. Theo đó, với phương châm “lấy khách hàng làm trung tâm” hơn 36 năm đồng hành phát triển cùng “Tam nông” và 15 năm thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW, Agribank đã hiện thực hóa mục tiêu phát triển nền nông nghiệp Việt Nam văn minh, hiện đại, lấy nông nghiệp làm gốc và là điểm tựa cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Những miền đất “đất khó” ở Quảng Trị chuyển mình: Đầu tư cho sự học vùng DTTS và miền núi (Bài 2)

Những miền đất “đất khó” ở Quảng Trị chuyển mình: Đầu tư cho sự học vùng DTTS và miền núi (Bài 2)

Công tác Dân tộc - Phạm Tiến - 4 giờ trước
Những năm gần đây, vùng đồng bào DTTS, miền núi ở Quảng Trị đã có thêm nhiều ngôi trường khang trang mọc lên thay cho “trường tạm, lớp mượn”, cùng với những ngôi nhà công vụ kiên cố. Sự quan tâm đầu tư cơ sở vật chất trường lớp, đã giúp cho giáo viên an tâm công tác, con em đồng bào DTTS thêm yêu trường lớp, yêu thầy cô. Từ đó, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục cho những vùng khó.
Tin trong ngày - 24/6/2024

Tin trong ngày - 24/6/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 24/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Công bố Quy hoạch vùng Tây Nguyên thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Cháy nhà ở Lâm Đồng, 3 cháu nhỏ trong một gia đình tử vong. Nữ trưởng thôn người Dao Nhiệt huyết, trách nhiệm. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Khởi sắc ở vùng biên A Lưới

Khởi sắc ở vùng biên A Lưới

Phóng sự - Phạm Tiến - 4 giờ trước
Với phương châm “3 bám, 4 cùng, 6 xóa”, Đoàn kinh tế - Quốc phòng 92, Quân khu 4 đang đồng hành cùng đồng bào xây dựng vùng biên A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế ngày càng khởi sắc. Đời sống, kinh tế đồng bào không ngừng cải thiện, phát triển, thế trận lòng dân ngày một bền chặt.
Hội LHPN Việt Nam: Tuyên truyền kiến thức về sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em

Hội LHPN Việt Nam: Tuyên truyền kiến thức về sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em

Trang địa phương - Thu Hiên-Thúy Hồng - 21:05, 24/06/2024
Trong khuôn khổ Dự án 8 “Thực hiện bình đẳng giới và giải quyết những vấn đề cấp thiết đối với phụ nữ và trẻ em” thuộc Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS và miền núi, trong 2 ngày 23 - 24/6, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) Việt Nam phối hợp với Bộ Y tế tổ chức chuỗi sự kiện truyền thông vận động phụ nữ sinh đẻ an toàn và chăm sóc sức khỏe trẻ em tại huyện Sơn Tây, tỉnh Quảng Ngãi. Tham dự sự kiện có khoảng 300 hội viên, phụ nữ, cộng tác viên dân số, cô đỡ thôn bản các xã có tỷ lệ sinh con tại nhà cao.
Sự thật về thông tin ruộng lúa tự bốc cháy tại Gia Lai?

Sự thật về thông tin ruộng lúa tự bốc cháy tại Gia Lai?

Tin tức - T.H - 21:01, 24/06/2024
Liên quan đến hiện tượng mặt ruộng tự bốc khói, cháy ở xã Bar Măih, huyện Chư Sê, tỉnh Gia Lai, lãnh đạo xã cho biết đây là hiện tượng bình thường, không như những thông tin về "ngày tận thế" lan truyền trên mạng xã hội, gây hoang mang cho người dân.
Kiên Giang: Xuất quân thực hiện các hoạt động Tết quân - dân năm 2025

Kiên Giang: Xuất quân thực hiện các hoạt động Tết quân - dân năm 2025

Tin tức - Tào Đạt - Phương Vũ - 20:54, 24/06/2024
Sáng 24/6, Ban Chỉ đạo các hoạt động Tết quân - dân giai đoạn 2021 - 2025 tổ chức lễ xuất quân thực hiện các hoạt động Tết quân - dân năm 2025 tại xã Phú Lợi, huyện Giang Thành, tỉnh Kiên Giang. Đến dự và chỉ đạo buổi lễ có ông Nguyễn Lưu Trung - Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang, Trưởng Ban Chỉ đạo các hoạt động Tết quân - dân giai đoạn 2021 - 2025.
Mẹ không tắt bếp gas khi ra ngoài, 3 cháu nhỏ tử vong thương tâm

Mẹ không tắt bếp gas khi ra ngoài, 3 cháu nhỏ tử vong thương tâm

Tin tức - T.H - 20:50, 24/06/2024
Ngày 24/6, Đại tá Trần Vĩnh Phú - Trưởng Công an Tp. Đà Lạt (Lâm Đồng), thông tin chính thức về vụ cháy nhà làm 3 cháu nhỏ tử vong.