Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tiếp cận tự do tín ngưỡng, tôn giáo trong công tác dân tộc: Bảo vệ tín ngưỡng đi liền xóa bỏ hủ tục (Bài 1)

Cù Hương - Khánh Thư - 07:23, 05/12/2023

LTS: Quán triệt chủ trương, đường lối của Đảng về lĩnh vực công tác dân tộc, thực hiện chính sách dân tộc đã đạt được những thành tựu quan trọng trong bảo vệ, đảm bảo tự do tín ngưỡng, tôn giáo ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Các hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo đã và đang đáp ứng nhu cầu tinh thần của đông đảo quần chúng Nhân dân, đóng góp tích cực vào sự phát triển của vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Đồng bào các DTTS có nhiều phong tục, tập quán đã trở thành tín ngưỡng, trong đó có những phong tục lạc hậu không phù hợp trong đời sống hiện đại. Để vun đắp nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, trong quá trình bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc cần kiên trì, kiên quyết xóa bỏ hủ tục.

Cuộc vận động “5 có - 5 không” trong vùng đồng bào dân tộc Mông đã góp phần thàm thay đổi đời sống đồng bào dân tộc Mông ở Sơn La. (Ảnh: V.H)
Cuộc vận động “5 có - 5 không” trong vùng đồng bào dân tộc Mông đã góp phần thay đổi đời sống đồng bào dân tộc Mông ở Sơn La. (Ảnh: V.H)

Vẫn còn tình trạng về niềm tin lạc hậu

Tín ngưỡng là niềm tin của con người được thể hiện thông qua những lễ nghi gắn liền với phong tục, tập quán truyền thống để mang lại sự bình an về tinh thần cho cá nhân và cộng đồng. Mỗi tín ngưỡng đều ra đời trong bối cảnh xã hội nhất định, được cộng đồng thừa nhận và tự giác tuân thủ.

Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị tích cực, có những phong tục, tập quán, thói quen đã được lưu truyền qua rất nhiều thế hệ cho đến ngày hôm nay, đã không còn phù hợp. Một bộ phận đồng bào không nhận thức rõ, không phân biệt được đâu là những phong tục tập quán tốt đẹp cần phải lưu giữ, phát huy; đâu là những yếu tố đã lỗi thời, lạc hậu, có hại cần phải được xóa bỏ.

Ở vùng đồng bào DTTS và miền núi, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, có những tín ngưỡng từng một thời để lại những hệ lụy rất đau lòng, đến nay dù đã được xóa bỏ nhưng vẫn còn ám ảnh. Như ở xã Trà Cang (Nam Trà My, Quảng Nam), đồng bào Xê Đăng từng có hủ tục, sau khi sinh con, nếu người mẹ không may bị chết thì đứa bé phải bị chôn theo mẹ. Đồng bào tin rằng, nếu để cháu bé lại thì “hồn ma người mẹ sẽ về tìm con”, cháu bé sẽ là điềm gở mang đến nhiều điều xấu cho bản làng.

Cũng có những tập tục không phù hợp, tạo áp lực về kinh tế đối với đồng bào DTTS. Đơn cử ở vùng đồng bào dân tộc Mông, tập quán mổ nhiều trâu, nhiều bò trong đám tang đến nay vẫn duy trì ở một số địa phương, với niềm tin rằng, càng mổ nhiều thì người thân khi khi sang thế giới bên kia với tổ tiên sẽ có cuộc sống ấm no, sung túc. Nhưng sau tang sự, nhà khá giả thì hao hụt một khoản chi phí rất lớn; còn với hộ nghèo, hộ cận nghèo thì mắc một khoản nợ.

Tín ngưỡng là niềm tin của con người được thể hiện thông qua những lễ nghi gắn liền với phong tục, tập quán truyền thống để mang lại sự bình an về tinh thần cho cá nhân và cộng đồng. (Trong ảnh: Lễ cầu mùa là một trong những tập quán xã hội gắn liền với tín ngưỡng của người Dao Tiền xã Đôn Phong, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn )
Tín ngưỡng là niềm tin của con người được thể hiện thông qua những lễ nghi gắn liền với phong tục, tập quán truyền thống để mang lại sự bình an về tinh thần cho cá nhân và cộng đồng. (Trong ảnh: Lễ cầu mùa là một trong những tập quán xã hội gắn liền với tín ngưỡng của người Dao Tiền xã Đôn Phong, huyện Bạch Thông, tỉnh Bắc Kạn )

Gia đình ông Hờ A Của, ở bản Sơn Tra, xã Nà Bó (Mai Sơn, Sơn La) là một ví dụ. Là hộ nghèo của bản Sơn Tra, khi người thân mất, ông đã phải vay mượn khắp nơi mua bằng được 2 con trâu mộng, 1 con bò để làm đám theo đúng phong tục. Xong xuôi việc hiếu, để có tiền trả nợ, 2 vợ chồng phải cật lực làm đủ mọi công việc, nhiều lúc phải ăn củ sắn, củ mài trong hơn 2 năm mới tích góp đủ tiền để trả nợ.

Những niềm tin lạc hậu của đồng bào các dân tộc, đang từng bước được xóa bỏ từ nỗ lực tuyên truyền, vận động của các cấp, các ngành, chính quyền các địa phương. Tuy nhiên, hiện vẫn còn đó nhiều hủ tục trong đồng bào DTTS chưa được xóa bỏ, sẽ khó xóa bỏ nếu tiếp cận không đúng.

Theo TS. Vũ Thị Hà, cán bộ Phòng Nghiên cứu – Sưu tầm – Phim Dân tộc học (Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam), xét ở góc độ tôn giáo, tín ngưỡng, thông qua hiệu quả vô hình không chứng minh được bằng khoa học, một bộ phận đồng bào vẫn tin vào sức mạnh của thần linh và các loại ma. Đối với họ, những ốm đau, tai ương là sự cảnh báo về những việc làm không đúng, những vi phạm của con người... để từ đó, con người phải cậy nhờ, cầu xin các vị thần linh trợ giúp. Với những nhận thức đó, họ không chối bỏ các nghi lễ mà chỉ điều chỉnh để các nghi lễ phù hợp hơn với hoàn cảnh của riêng mình.

Lấy cái đẹp dẹp cái xấu

Quan điểm nhất quán của Đảng, Nhà nước ta là tôn trọng, bảo vệ quyền tự do tín ngưỡng của Nhân dân, nhưng kiên quyết bài trừ hủ tục lạc hậu làm ảnh hưởng tới sức khỏe, cản trở sự phát triển kinh tế - xã hội. Để đưa chủ trương đó vào cuộc sống, nhiều địa phương vùng đồng bào DTTS và miền núi đã có những cách làm sáng tạo, vừa lưu giữ được bản sắc văn hóa, trong đó có tín ngưỡng truyền thống, vừa xóa bỏ được hủ tục trong đời sống của đồng bào DTTS.

Như ở Sơn La, là địa phương có 633 bản người Mông, trong đó có 9 xã thuần dân tộc Mông sinh sống, với 19 nghìn hộ, khoảng 119 nghìn người, chiếm 12,9% dân số toàn tỉnh. Từ tháng 3/2007, sau Hội nghị bí thư chi bộ, trưởng bản, già làng, trưởng dòng họ, Người có uy tín, Ủy ban MTTQ tỉnh Sơn La đã tham mưu với Ban Thường vụ Tỉnh ủy triển khai cuộc vận động “5 có - 5 không” trong vùng đồng bào dân tộc Mông. Một trong “5 không” của cuộc vận động là không hủ tục lạc hậu, trong đó có hủ tục ma chay.

Hát múa mừng lễ vào nhà mới của dân tộc Lào. (Ảnh Tào Đạt)
Hát múa mừng lễ vào nhà mới của dân tộc Lào. (Ảnh Tào Đạt)

Trên thực tế, cũng như các dân tộc khác, tang ma của đồng bào bào Mông là một nghi lễ thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, là sự tri ân giữa người sống với người đã mất. Trong tang ma, đồng bào Mông có những tập quán tốt đẹp như: Khi bố mẹ qua đời, mỗi người con trai, con gái đều phải cho bố mẹ một bộ quần áo mới, một con lợn làm của cải mang về dưới âm để làm ăn; bà con làng xóm mỗi người mang sang một thồ thóc, một chai rượu, một bó hương để làm lễ phúng viếng;…

Với cách làm “gạn đục, khơi trong”, cuộc vận động “5 có - 5 không” của tỉnh Sơn La đã tập trung tuyên truyền đồng bào giữ gìn, phát huy những tập tục tốt đẹp; đồng thời thay đổi trong phúng viếng đám tang không đi lễ, trả lễ bằng đại gia súc gây tốn kém; thực hiện đưa người chết vào áo quan ngay khi làm lễ tang tại nhà; không tổ chức đám tang dài ngày (không quá 48 tiếng); không giết mổ nhiều gia súc…

Việc xóa bỏ những hủ tục trong ma chay đầu tiên là mang lại lợi ích cho đồng bào, trước hết về kinh tế. Như chia sẻ của anh Pùa A Vư, ở bản Căng Tỵ, xã Chiềng Khừa (Mộc Châu, Sơn La), làm đám tang theo hướng văn minh, tiến bộ đỡ tốn kém rất nhiều.

Anh Vư chia sẻ, năm 2009, khi bố mất, gia đình anh mổ 4 con bò, 1 con trâu, chi phí khoảng 100 triệu đồng. Trong 5 ngày để tang, mỗi ngày gia đình mổ 3 con lợn, cộng các chi phí khác hết gần 19 triệu đồng. Tính chung trong 5 ngày làm ma, tổng chi phí gia đình bỏ ra gần 150 triệu đồng. Nhưng nếu làm ma theo cuộc vận động “5 có - 5 không”, chỉ để tang 2 ngày, cho người mất vào áo quan; không mổ trâu, bò, lợn thì tổng chi phí chỉ hết khoảng 30 – 40 triệu đồng mà vẫn bày tỏ được đạo lý với người đã khuất.

Dẫn chứng của anh Pùa A Vư là một thực tế sinh động của việc bảo tồn văn hóa truyền thống gắn liền với xóa bỏ hủ tục trong đồng bào DTTS. Những năm qua, với chính sách đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước, đời sống kinh tế cũng như tinh thần của đồng bào các dân tộc đã được nâng lên rõ rệt; những tín ngưỡng tốt đẹp của đồng bào đã được gìn giữ, phát huy.

Tuy nhiên, làm thế nào để đồng bào vừa lưu giữ được bản sắc văn hóa, trong đó có tín ngưỡng truyền thống, vừa xóa bỏ được hủ tục cần một nhận thức đúng, đầy đủ và sâu sắc hơn nữa của các cấp, các ngành trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện chiến lược công tác dân tộc; từ đó có giải pháp để tiếp tục đáp ứng tốt hơn nhu cầu tín ngưỡng truyền thống của đồng bào các dân tộc, đúng quan điểm, chủ trương của Đảng về văn hóa trong giai đoạn hiện nay.

Việt Nam là quốc gia có hệ thống tín ngưỡng vô cùng phong phú. Hiện nay, ở Việt Nam có 50.703 cơ sở tín ngưỡng, trong đó khoảng 3.000 di tích gắn với cơ sở tín ngưỡng, tôn giáo, một số di tích được UNESCO ghi danh là di sản thế giới, như: Tín ngưỡng Thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Ủy ban Dân tộc với mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng DTTS: Kịp thời động viên khích lệ, biểu dương, nhân rộng các điển hình (Bài 2)

Ủy ban Dân tộc với mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực vùng DTTS: Kịp thời động viên khích lệ, biểu dương, nhân rộng các điển hình (Bài 2)

Cùng với việc xây dựng và tham mưu cho Chính phủ, bộ ngành liên quan ban hành nhiều cơ chế, chính sách đặc thù dành cho con em vùng đồng bào DTTS và miền núi. Ủy ban Dân tộc- cơ quan quản lý Nhà nước về lĩnh vực công tác dân tộc của cả nước còn đặc biệt quan tâm phối hợp, khuyến khích việc tổ chức các hoạt động chăm lo, động viên khích lệ, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là người DTTS
Tin nổi bật trang chủ
Làm du lịch cộng đồng ở làng hương trăm tuổi của người Nùng

Làm du lịch cộng đồng ở làng hương trăm tuổi của người Nùng

Với người Nùng tại thôn Phia Thắp, xã Phúc Sen, huyện Quảng Hòa, tỉnh Cao Bằng, nghề làm hương là niềm tự hào văn hóa đã in sâu trong tiềm thức của đồng bào, do vậy trải qua nhiều thế hệ đồng bào dân tộc nơi đây vẫn miệt mài nối tiếp nhau giữ gìn nghề truyền thống. Do vậy, Phia Thắp được lựa chọn là một trong 7 điểm du lịch cộng đồng của tỉnh được đầu tư, theo đó đã mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân làng nghề này.
Khai mạc Hội thao chào mừng Kỷ niệm 78 năm ngày truyền thống cơ quan công tác dân tộc lần thứ XI, năm 2024

Khai mạc Hội thao chào mừng Kỷ niệm 78 năm ngày truyền thống cơ quan công tác dân tộc lần thứ XI, năm 2024

Công tác Dân tộc - T.Nhân-H.Trường - 15:58, 20/04/2024
Ngày 20/4, tại Tp.Quy Nhơn, Ban Dân tộc tỉnh Bình Định đăng cai tổ chức Hội thao lần thứ XI, năm 2024 chào mừng Kỷ niệm 78 năm ngày truyền thống cơ quan công tác dân tộc (3/5/1946 - 3/5/2024). Đây cũng là hoạt động thiết thực, thi đua lập thành tích chào mừng Kỷ niệm 49 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2024); 138 năm Ngày Quốc tế Lao động (1/5); 133 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2024).
Hàng chục hecta lúa chết ảnh hưởng lớn đến sinh kế của người dân

Hàng chục hecta lúa chết ảnh hưởng lớn đến sinh kế của người dân

Tiếng nói từ cơ sở - Trí Phương - 08:34, 20/04/2024
Theo phản ánh của người dân, cánh đồng lúa rộng hàng chục hecta của khoảng 70 hộ dân gần khu công nghiệp Bắc Tiền Phong ở thị xã Quảng Yên (Quảng Ninh) bỗng dưng bị nhiễm mặn, lúa chết hàng loạt, ảnh hưởng đến lớn đến sinh kế của người dân.
Đắk Lắk: Quý I/2024, tổng dư nợ tín dụng chính sách xã hội đạt hơn 7.536 tỷ đồng

Đắk Lắk: Quý I/2024, tổng dư nợ tín dụng chính sách xã hội đạt hơn 7.536 tỷ đồng

Kinh tế - Anh Đức - 08:22, 20/04/2024
Vừa qua, ngày 17/4 Ban đại diện Hội đồng quản trị (HĐQT) Ngân hàng Chính sách xã hội (CSXH) Chi nhánh Đắk Lắk đã tổ chức phiên họp đánh giá kết quả hoạt động trong quý I và triển khai nhiệm vụ quý II/2024. Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh - Trưởng Ban đại diện HĐQT Ngân hàng CSXH tỉnh Nguyễn Tuấn Hà chủ trì phiên họp. Tham dự cuộc họp còn có đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành, tổ chức chính trị - xã hội là thành viên Ban Đại diện HĐQT Ngân hàng CSXH tỉnh.
Đâu là động lực cho mảng xuất khẩu của Vinamilk 2024 đang trên đà đi lên

Đâu là động lực cho mảng xuất khẩu của Vinamilk 2024 đang trên đà đi lên

Xã hội - PV - 08:16, 20/04/2024
Doanh thu thuần xuất khẩu của Vinamilk 2023 tăng 4,4% trong bức tranh chung nhiều khó khăn. Trước thềm đại hội cổ đông sẽ tổ chức ngày 25/4 tới, dự báo, mảng xuất khẩu của Vinamilk trong quý I duy trì được phong độ so với cùng kỳ năm trước trên mức nền cao.
Đăk Tô (Kon Tum): Tổ chức Hội thi cồng chiêng, xoang các DTTS

Đăk Tô (Kon Tum): Tổ chức Hội thi cồng chiêng, xoang các DTTS

Sắc màu 54 - Ngọc Chí - 08:12, 20/04/2024
Sáng 19/4, huyện Đăk Tô (Kon Tum) tổ chức Khai mạc Hội thi cồng chiêng, xoang các DTTS lần thứ II, năm 2024.
Tin trong ngày - 19/4/2024

Tin trong ngày - 19/4/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 19/4, có những thông tin đáng chú ý sau: Tuyên dương già làng, trưởng bản, nghệ nhân có công bảo tồn di sản truyền thống. 9.960 ha cây trồng ở Đắk Nông nguy cơ mất mùa do hạn hán. Người giữ “hồn cốt” dân tộc Thái ở Quan Hóa. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Bắc Giang: Khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2024

Bắc Giang: Khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam năm 2024

Trang địa phương - Mỹ Dung - 08:11, 20/04/2024
Ngày 19/4, tại Trung tâm Hội nghị tỉnh, UBND tỉnh Bắc Giang tổ chức khai mạc Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 3 năm 2024.
Những điều bạn chưa biết về bệnh than

Những điều bạn chưa biết về bệnh than

Sức khỏe - Như Ý - 08:09, 20/04/2024
Bệnh than (nhiệt thán) là một loại bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, gây ra bởi vi khuẩn Bacillus anthracis. Bệnh không dễ lây truyền nhưng có thể diễn tiến nặng, thậm chí tử vong nếu không được điều trị đúng cách. Vậy bệnh than là gì và bệnh than lây nhiễm như thế nào, hãy cùng tìm hiểu qua bài viết này nhé!
Thấy gì sau động thái đăng ký mua cổ phiếu SHB của Phó Chủ tịch Đỗ Quang Vinh

Thấy gì sau động thái đăng ký mua cổ phiếu SHB của Phó Chủ tịch Đỗ Quang Vinh

Kinh tế - Vũ Mừng - 08:06, 20/04/2024
Ông Đỗ Quang Vinh, Phó Chủ tịch SHB sẽ bắt đầu mua hơn 100 triệu cổ phiếu SHB từ ngày 19/4. Nếu hoàn tất mua thành công, ông Vinh sẽ sở hữu tỷ lệ cổ phần SHB cao nhất trong HĐQT ngân hàng. Đó như một lời khẳng định về cam kết đồng hành, phát triển cùng những kỳ vọng lớn của vị Phó Chủ tịch 8x với tương lai SHB.
Kiên Giang: Khởi tố và thực hiện lệnh bắt tạm giam các đối tượng lừa đảo chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng tại Tp. Phú Quốc

Kiên Giang: Khởi tố và thực hiện lệnh bắt tạm giam các đối tượng lừa đảo chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng tại Tp. Phú Quốc

Pháp luật - Như Tâm - 08:03, 20/04/2024
Ngày 19/4, Công an Tp. Phú Quốc (Kiên Giang) triển khai 3 Tổ công tác, đồng loạt tiến hành tống đạt quyết định khởi tố bị can và thực hiện lệnh bắt tạm giam các bị can, gồm: Đặng Văn Lĩnh (SN năm 1985); Lê Minh Điệp (SN năm 1991), cùng có địa chỉ thường trú tại Ấp Lê Bát, xã Cửa Cạn, Tp. Phú Quốc (Kiên Giang) và Đặng Văn Hùng (SN 1981) thường trú Ấp Cây Thông Ngoài, xã Cửa Dương, Tp. Phú Quốc (Kiên Giang) cùng về hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Các quyết định và lệnh trên đã được Viện Kiểm sát nhân dân Tp. Phú Quốc phê chuẩn.
Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Trịnh Xuân Trường: Huy động hệ thống chính trị vào cuộc để triển khai Chương trình MTQG 1719 đạt hiệu quả cao nhất

Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai Trịnh Xuân Trường: Huy động hệ thống chính trị vào cuộc để triển khai Chương trình MTQG 1719 đạt hiệu quả cao nhất

Công tác Dân tộc - Trọng Bảo - 07:57, 20/04/2024
Là tỉnh vùng cao biên giới còn nhiều khó khăn, những năm qua, các chương trình, chính sách dân tộc đóng vai trò quan trong thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở Lào Cai. Để hiểu rõ hơn về cách làm và những kết quả đã đạt được trong triển khai các chính sách dân tộc trên địa bàn tỉnh, đặc biệt là kết quả triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế-xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021-2025, phóng viên Báo Dân tộc và Phát triển đã có cuộc trao đổi với ông Trịnh Xuân Trường, Phó Bí thư tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai.