Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Tết Ngã rạ - Tết đặc biệt của người Co

T.Nhân - N.Trang - 18:50, 24/11/2022

Hằng năm, cứ vào tháng 10 hoặc đầu tháng 11 âm lịch, khi cây lúa trên rẫy chín vàng, ngào ngạt hương thơm, các gia đình người Co bắt đầu thu hoạch. Sau khi lúa, nếp gặt xong được cất giữ trong nhà, khắp các bản làng người Co lại tổ chức Tết Ngã rạ. Vì là cái Tết quan trọng nhất, nên người Co chuẩn bị nhiều lễ vật để tạ trời, đất phù hộ cho vụ mùa bội thu, con người được khỏe mạnh.

Một số nghi thức trong Tết Ngã rạ
Một số nghi thức trong Tết Ngã rạ

Dân tộc Co là dân tộc có số dân đông thứ ba trong tỉnh Quảng Ngãi và là dân tộc có số dân đông thứ hai trong các DTTS của tỉnh, sau dân tộc Hrê với khoảng 3 vạn người, cư trú chủ yếu ở huyện Trà Bồng.

Cũng giống như các DTTS khác, người Co vốn chịu ảnh hưởng của tín ngưỡng “vạn vật hữu linh”, việc cúng tế hầu như diễn ra quanh năm và theo chu kỳ của đời người. Người Co vẫn giữ nghề trồng lúa rẫy trên những sườn núi. Bắt đầu từ tháng 3 Âm lịch, người Co đi đốt rẫy để trỉa lúa, đàn ông đi trước chọc lỗ, đàn bà đi sau bỏ hạt lấp đất. Từ đây, những nghi lễ liên quan đến cây lúa được hình thành, như: Lễ cúng xuống giống, lễ cúng cầu mưa, lễ cúng khi bị chim, chuột cắn phá...

Ông Hồ Ngọc An ở thôn 2, xã Trà Thủy, huyện Trà Bồng kể rằng: “Gọi là “ngã rạ” vì khi đó lúa ngoài đồng đã chín ngã, người dân đã thu hoạch xong, đất nương rẫy chỉ còn lại rơm rạ, đốt rẫy chuẩn bị vụ sau”. Tết Ngã rạ của người Co không theo ngày tháng nhất định, mà phụ thuộc vào vòng đời của lúa rẫy. Mỗi năm có một mùa rẫy. Khi cả làng thu hoạch xong đưa lên các chòi cũng là lúc già làng quyết định cả làng ăn Tết Ngã rạ. Thời khắc trước Tết Ngã rạ, nếu chẳng may buôn làng có người qua đời, thì dời lại khoảng 7 ngày.

“Trâu, bò là động vật hiến tế linh thiêng nhất, có mặt trong tất cả các nghi lễ, được chọn để cúng vị thần giữ giống lúa Mo Hwýt, thần Mo Crai phù hộ cho lúa tốt. Heo là loài được chọn cúng tế cho bà Chúa Ngọc. Cuối cùng gà dùng để cúng ông bà tổ tiên”, ông Hồ Ngọc An cho biết thêm.

Phụ nữ Co gói nhiều loại bánh để dâng lên thần linh trong Tết Ngã rạ
Phụ nữ Co gói nhiều loại bánh để dâng lên thần linh trong Tết Ngã rạ

Để tổ chức Tết Ngã rạ được trang nghiêm, đầy đủ các lễ vật dâng lên cúng “thần lúa” và vui chơi, ngay từ cả tháng trước, ngoài các vật nuôi có sẵn trong nhà như heo, gà, vịt... người dân trong làng đã phải tranh thủ làm bẫy, đi bắt chim, thú, đặc biệt là những loài chuyên phá hoại cây lúa, phá hoại mùa màng như chuột, sóc, khỉ, để dành dâng cúng thần lúa.

Những người phụ nữ phải tập trung gói bánh la cót, bánh la tốp, ngâm nếp dồn và ống nứa làm bánh la hlót hay bánh rông, loại bánh tựa như cơm lam ở miền núi phía Bắc. Đến đêm, bánh được nấu trong nồi, trong khi bánh trong ống nứa thì nướng trên bếp lửa; đàn ông thì soát xét lại các lá chuối rừng, các tấm vĩ pa-ra bày biện lễ vật tất cả đểu sẵn sàng để phục vụ cúng lễ vào sáng sớm hôm sau.

Một khâu quan trọng nữa trong Tết Ngã rạ, là dân làng tổ chức đi lấy lúa thiêng trên rẫy về làm lễ cúng thần. Đây là nghi lễ đầu tiên của Tết Ngã rạ của người Co. Già làng là người đi lấy lúa thiêng đầu tiên. Lưng mang gùi, vai vác rựa, mặc trang phục truyền thống, già làng băng băng vượt dốc, lội suối, leo núi đến rẫy của gia đình mình. Già làng đi một vòng cầu nguyện rồi nhanh tay nhặt những bông lúa còn sót lại trên rẫy bỏ vào gùi và chặt hai cây đót cao nhất ở bên bìa rẫy, rồi vội vàng xuống núi. Trên đường về nếu có suối thì già làng nhẹ nhàng đặt hai cây đót chặt lúc ngắt những bông lúa dùng làm cầu, để “hồn lúa” đi qua. Mất độ hai, ba tiếng đồng hồ cho cuộc hành trình “lấy lúa thiêng” của già làng.

Khi già làng về tới nhà, sẽ đặt nắm lúa thiêng vừa lấy về lên bàn thờ, để gùi xuống, cất rựa, rồi ra ngoài hiên báo hiệu cho các gia đình khác trong bản tiếp tục tiến hành lên rẫy lấy lúa thiêng.

Sau phần lễ là phần hội, bà con được vui chơi, ca hát
Sau phần lễ là phần hội, bà con được vui chơi, ca hát

Sau phần lễ là phần hội, cả làng được phép ăn, uống, vui chơi ca hát thoải mái. Khi màn đêm buông xuống, dân làng lại tụ tập tại nhà già làng để cúng ma Ga Ru (ma cho phép mình được làm), mỗi nhà đóng góp các loại bánh. Khi đã tập trung đông đủ, già làng dẫn mọi người đi đến nơi mình chỉ định sẵn để xin phép thần linh cho phép cả làng được tiếp tục vụ mùa năm sau.

Theo già làng Trụ Văn Hải, nếu như lễ ăn cơm mới bắt đầu cho việc thu hoạch, thì Tết Ngã rạ có tính chất như tổng kết một mùa lúa, tạ ơn thần linh và là dịp để mọi người trong làng gặp gỡ, vui chơi sau những ngày tháng lao động vất vả, nặng nhọc. Tết Ngã rạ được coi là tết trọn vẹn và thiêng liêng nhất năm và là tết truyền thống với đầy đủ phần lễ, phần hội của người Co.

Từ những nỗ lực của đồng bào Co, chính quyền địa phương trong công tác bảo tồn bản sắc văn hóa, cùng với sự đầu tư từ những chính sách hỗ trợ từ Dự án 6 của Chương trình MTQG phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi đang được triển khai, sẽ góp thêm nguồn lực cho địa phương làm tốt hơn nữa việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống nói chung, lễ hội văn hóa nói riêng.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Lễ Mừng lúa mới của đồng bào Cơ Ho ở Lâm Đồng

Lễ Mừng lúa mới của đồng bào Cơ Ho ở Lâm Đồng

Người Cơ Ho ở huyện Di Linh (Lâm Đồng) thường tổ chức Lễ Mừng lúa mới (Nhô Lir Bông) vào khoảng tháng 12 (tháng 10 Âm lịch), thời điểm mà vụ mùa thu hoạch xong. Đây là lễ hội lớn và có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống văn hóa, tinh thần của bà con dân tộc địa phương.
Tin nổi bật trang chủ
Lan tỏa tinh thần vượt khó vươn lên của học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS

Lan tỏa tinh thần vượt khó vươn lên của học sinh, sinh viên, thanh niên DTTS

Đường đến ước mơ - Nhóm PV - 19:23, 09/12/2022
Tối 9/12, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc (UBDT) phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã tổ chức đêm Giao lưu chào đón các em học sinh, sinh viên, thanh niên (HSSV-TN) về dự Lễ Tuyên dương HSSV-TN DTTS xuất sắc, tiêu biểu năm 2022. Đây là hoạt động hết sức ý nghĩa góp phần tiếp thêm động lực cho HSSV-TN DTTS trên mọi miền đất nước trên con đường lập thân, lập nghiệp.
Thái Nguyên: Hội thảo giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh

Thái Nguyên: Hội thảo giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh

Tin địa phương - Thiên An - Mỹ Dung - 17:02, 09/12/2022
Ngày 9/12, Chi cục Phát triển nông thôn phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội thảo giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.
Cao Bằng: Ban hành Quyết định bổ sung, thay thế Người có uy tín huyện Bảo Lạc giai đoạn 2023 - 2027

Cao Bằng: Ban hành Quyết định bổ sung, thay thế Người có uy tín huyện Bảo Lạc giai đoạn 2023 - 2027

Người có uy tín - Minh Thu - 16:54, 09/12/2022
Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng vừa ký Văn bản số 1776/QĐ-UBND ban hành Quyết định về việc phê duyệt đưa ra khỏi danh sách Người có uy tín và thay thế, bổ sung người đủ điều kiện để công nhận Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS trên địa bàn huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2023 - 2027.
Bắc Giang: Hội nghị Kết nối tiêu thụ sản phẩm trồng trọt trên địa bàn tỉnh năm 2022

Bắc Giang: Hội nghị Kết nối tiêu thụ sản phẩm trồng trọt trên địa bàn tỉnh năm 2022

Kinh tế - Thiên An - Mỹ Dung - 16:46, 09/12/2022
Ngày 9/12, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Giang tổ chức Hội nghị Kết nối tiêu thụ sản phẩm trồng trọt trên địa bàn tỉnh năm 2022.
Thanh Hóa khai mạc Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026

Thanh Hóa khai mạc Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026

Tin địa phương - Quỳnh Trâm - 16:35, 09/12/2022
Ngày 9/12, HĐND tỉnh Thanh Hóa khai mạc Kỳ họp thứ 11, khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026.
Thái Nguyên: Trên 22 tỷ đồng đăng ký ủng hộ “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo năm 2023”

Thái Nguyên: Trên 22 tỷ đồng đăng ký ủng hộ “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo năm 2023”

Nhịp cầu nhân ái - Thiên An - Mỹ Dung - 16:13, 09/12/2022
Ngày 9/12, Ban Chỉ đạo thực hiện “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo” tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội nghị triển khai Kế hoạch thực hiện “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo năm 2023”.
Ngăn ngừa tắc nghẽn động mạch từ các thực phẩm từ thiên nhiên

Ngăn ngừa tắc nghẽn động mạch từ các thực phẩm từ thiên nhiên

Sống khỏe - Như Ý - 15:51, 09/12/2022
Bệnh tắc nghẽn động mạch là tình trạng tích tụ cholesterol trong thành mạch máu. Tắc nghẽn động mạch gây ra rất nhiều bệnh về mạch máu nguy hiểm như bệnh động mạch cảnh, động mạch vành, động mạch thận, động mạch ngoại vi, xơ cứng động mạch… Để giúp giảm thiểu các nguy cơ gây tắc nghẽn động mạch bạn cần lựa chọn các thực phẩm ăn hàng ngày phù hợp để tránh nguy cơ bị nhiễm bệnh một cách tốt nhất.
Đồng Tháp- Dấu ấn vùng đất sen hồng

Đồng Tháp- Dấu ấn vùng đất sen hồng

Du lịch - Uyển Nhi - 15:49, 09/12/2022
Với diện tích trải rộng ở cả hai bờ sông Tiền, Đồng Tháp nổi tiếng với các cánh đồng lúa trù phú chạy dọc theo những con kênh hiền hòa cùng những cánh rừng nguyên sinh và hồ sen thơm ngát. Không chỉ có thiên nhiên rực rỡ, vùng đất miền Tây Nam Bộ này còn thu hút du khách bởi những phong tục tập quán đầy thú vị và độc đáo khiến cho bạn đã đến một lần không thể nào quên.
World Cup 2022: Trận chung kết sớm giữa Hà Lan và Argentina

World Cup 2022: Trận chung kết sớm giữa Hà Lan và Argentina

Thể thao - Hoàng Minh - 15:11, 09/12/2022
Rạng sáng 10/12, Hà Lan sẽ dụng độ Argentina tại Tứ kết World Cup 2022. Giới chuyên môn nhận định cuộc đọ sức này sẽ vô cùng hấp dẫn, khi cả 2 đội đều đang có phong độ rất tốt tại giải đấu năm nay.
Gia Lai: Tổ chức triển lãm ảnh kỷ niệm 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia

Gia Lai: Tổ chức triển lãm ảnh kỷ niệm 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia

Tin tức - Thùy Dung - 14:49, 09/12/2022
Sáng 9/12, tại Tp. Pleiku, Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị tỉnh Gia Lai phối hợp với Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh tổ chức Triển lãm ảnh Kỷ niệm 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia.