Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Sạt lở đất – Thiên tai và nhân tai: Mất rừng tự nhiên và cái giá phải trả (Bài 3)

Sỹ Hào - 20:21, 31/10/2020

Rừng tự nhiên (gồm rừng nguyên sinh và rừng thứ sinh được phục hồi tự nhiên) là một trong những yếu tố tạo nên độ kháng trượt của các sườn đồi núi. Nhưng để phát triển kinh tế, diện tích rừng tự nhiên hiện đã bị thu hẹp, thay thế bằng rừng sản xuất hoặc bằng những hồ chứa của các công trình thủy điện,…

Đưa người bị thương trong vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đi cấp cứu (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)
Đưa người bị thương trong vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đi cấp cứu (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)

“Thay lâu đài bằng căn nhà lá”

Trong hai kỳ báo trước, Báo Dân tộc và Phát triển đã phản ánh, các hình thái thiên tai cực đoan (lũ chồng lũ, động đất,…) đã làm gia tăng sự cố sạt lở đất ở khu vực miền Trung. Nhưng cùng với thiên tai thì việc tập trung phát triển kinh tế cũng đã kích thích các yếu tố gây trượt, đặc biệt là tình trạng phá rừng tự nhiên để làm thủy điện, phát triển rừng sản xuất, xây dựng công trình hạ tầng,…

Thực trạng diện tích rừng tự nhiên hiện nay của nước ta đã được Báo Dân tộc và Phát triển phân tích trong bài viết: “Diện tích rừng trồng tăng, rừng tự nhiên giảm: Thay lâu đài bằng căn nhà lá”, ra ngày 28/10/2020. Bài viết đã nêu những số liệu trong Báo cáo của Chính phủ gửi đại biểu Quốc hội tại kỳ họp thứ Mười, Quốc hội khóa XIV (diễn ra từ ngày 20/10 - 17/11) về tình hình thực hiện Kế hoạch bảo vệ và phát triển rừng giai đoạn 2011 – 2020.

Theo báo cáo này, trong 10 năm (2011 – 2020), cả nước trồng được khoảng 2,15 triệu ha rừng sản xuất để tạo nguồn nguyên liệu cho công nghiệp chế biến gỗ, góp phần quan trọng nâng giá trị xuất khẩu lâm sản tăng từ 4,2 tỷ USD vào năm 2011, ước đạt 12,5 tỷ USD vào cuối năm 2020; đưa Việt Nam đứng thứ 6 thế giới, đứng thứ 2 châu Á, thứ nhất Đông Nam Á về giá trị xuất khẩu lâm sản.

Tháng 4/2019, rừng tự nhiên tại khoảnh 6,7 - Tiểu khu 790 thuộc xã Trà Leng huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nạm bị đốn hạ (địa phương xảy ra vụ sạt lở đất vùi lấp 53 người ngày 28/10/2020). (Ảnh: IT)
Tháng 4/2019, rừng tự nhiên tại khoảnh 6,7 - Tiểu khu 790 thuộc xã Trà Leng huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nạm bị đốn hạ (địa phương xảy ra vụ sạt lở đất vùi lấp 53 người ngày 28/10/2020). (Ảnh: IT)

Nhưng đổi lại, diện tích rừng tự nhiên ở nhiều vùng lại giảm mạnh. Như Tây Nguyên, năm 2019, diện tích rừng trồng ở khu vực này tăng 18.387ha so với năm 2018, nhưng diện tích rừng tự nhiên giảm 15.753ha.

Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai, đến sáng 31/10, chỉ tính bão số 9 và hoàn lưu sau bão đã làm chết 27 người, bị thương 67 người, 50 người còn mất tích. Dự báo, những ngày tới khu vực miền Trung có mưa to đến rất to, với lượng mưa phổ biến 40 - 250mm, có nơi trên 300mm; đến ngày 1/11, lũ trên các sông từ Quảng Bình đến Phú Yên có khả năng lên lại. Tỉnh Nghệ An đã sơ tán 2.916 hộ dân ra khỏi khu vực bị ngập lụt và nguy cơ sạt lở đất; tỉnh Hà Tĩnh cũng đã sơ tán 1.199 hộ.

Bài báo cũng dẫn lời của Giáo sư Nguyễn Ngọc Lung, Viện trưởng Viện Quản lý rừng bền vững và Chứng chỉ rừng (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn) rằng, rừng tự nhiên là “lá chắn” để giữ nước, giữ đất, giữ môi trường vì có tán cây, các lớp cây khác nhau, có thảm mục, hệ rễ sâu (chiều cao cây như nào rễ sâu như thế). Còn rừng trồng chỉ có tác dụng bằng 1/5 rừng tự nhiên.

Cũng là rừng, nhưng vì sao rừng sản xuất chỉ có tác dụng bằng 1/5 của rừng tự nhiên trong việc giữ nước, giữ đất, giữ môi trường? Chia sẻ với báo giới, ông Trần Tân Văn, Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Tài nguyên và Môi trường) cho rằng, ở sườn dốc, bộ rễ làm cho sườn dốc khỏe hơn, ổn định hơn, từ đó gia cố yếu tố kháng trượt. Tuy nhiên, hệ thống thân, lá của rừng lại làm cho sườn dốc gánh sức nặng nhiều hơn, làm gia tăng yếu tố gây trượt.

Với những sườn dốc có rừng tự nhiên, yếu tố kháng trượt được gia cố bởi thảm phủ thực vật nguyên sinh nhiều tầng, nhiều lớp, nhiều chủng loại, khi đó tác dụng thẩm thấu tốt hơn. Còn rừng trồng, rừng sản xuất phía dưới không còn thảm thực vật nào khác, tác dụng thẩm thấu không còn. Mưa xuống, trong lòng đất là túi nước, và còn gánh thêm sức nặng của thân lá, thì rừng sản xuất vô tình trở thành gánh nặng cho sườn dốc. Đây là nguyên nhân dẫn tới thực trạng, nhiều quả đồi có rừng và nhiều quả đồi không có rừng cũng bị sạt lở.

Cần đánh giá lại toàn bộ hiện trạng rừng

Những số liệu về thực trạng rừng tự nhiên được đưa ra tại kỳ họp thứ Mười, Quốc hội khóa XIV đúng thời điểm khu vực miền Trung đang oằn mình trong lũ lụt, sạt lở đất, gây thiệt hại nặng nề. Tính đến ngày 31/10, khi mà nhiều nạn nhân của một số điểm sạt lở đất vẫn chưa được tìm thấy thì mưa trên diện rộng đang liên tục ập xuống, nguy cơ tiếp tục sạt lở ở nhiều vị trí ở khu vực miền Trung là rất cao.

Hiện trường vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, nơi vẫn còn nhiều người mất tích (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)
Hiện trường vụ sạt lở đất ở thôn 1, xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam, nơi vẫn còn nhiều người mất tích (Ảnh: Tổng cục Phòng chống thiên tai cung cấp)

Tại cuộc họp báo Chính phủ chiều ngày 30/10, ông Lê Công Thành, Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho rằng, miền Trung là khu vực đồi núi cao, địa chất có nhiều đất đá cổ nứt nẻ, có nhiều đất sét, hết sức bất lợi. Vì thế, mưa lớn và mưa lâu ngày, lớp phong hóa này trở nên nhão và có lực trượt kéo xuống phía dưới, gây ra sạt lở đất.

“Ngoài ra do hoạt động dân sinh, ta phải mở đường san phẳng để làm khu nhà ở, trường học, nhà máy thủy điện… là những hoạt động làm mất ổn định sườn dốc, là nguyên nhân kích hoạt để tai họa có thể xảy ra”, ông Thành cho biết.

Tại cuộc họp báo của Chính phủ chiều ngày 30/10, vấn đề được báo chí đặc biệt quan tâm là việc quy hoạch, phát triển thủy điện; nhất là thực trạng các dự án thủy điện nhỏ trong thời gian qua là một nguyên nhân dân đến diện tích rừng bị giảm. Theo tính toán, bình quân các nhà máy thủy điện nhỏ, cứ 1MW thì "tiêu tốn" từ 1 đến 10 ha rừng đầu nguồn.

Sạt lở đất – Thiên tai và nhân tai: Mất rừng tự nhiên và cái giá phải trả (Bài 3) 3
Để xây dựng công trình thủy điện, nhiều diện tích rừng đầu nguồn bị “cạo trọc”. (Ảnh minh họa).

Ví dụ, dự án thủy điện Rào Trăng 3 (huyện Phong Điền, tỉnh Thừa Thiên – Huế) công suất 11 MW chiếm 11 ha; dự án Rào Trăng 4 công suất 14 MW tốn 168 ha rừng vùng Khu bảo tồn thiên nhiên huyện Phong Điền. Tính chung cả tỉnh Thừa Thiên – Huế có 11 thủy điện nhỏ, tổng công suất là 105MW. Vị chi, chỉ ở tỉnh này đã có trên dưới 1 nghìn ha rừng đầu nguồn phải “nhường” cho 11 dự án thủy điện “cóc”.

Theo các chuyên gia lâm nghiệp, yêu cầu cấp bách hiện này là phải đánh giá đúng thực trạng, nguyên nhân suy giảm rừng tự nhiên, từ đó xây dựng những giải pháp hữu hiệu để bảo vệ “lá chắn” giữ nước, giữ đất, giữ môi trường này. Bởi cái giá phải trả vì mất rừng tự nhiên đã và đang hiện hữu.

Dải đất miền Trung vốn không xa lạ gì với mưa bão, lũ lụt. Nhưng trong những năm gần đây, sức tàn phá của bão lũ ngày càng khốc liệt hơn; số người thiệt mạng trên đất liền phần lớn là do lũ quét, sạt lở đất do diện tích rừng tự nhiên ngày càng giảm. Mặc dù công tác dự báo, cảnh báo đã được quyết liệt triệt khai, nhưng người dân vẫn không thể tránh được thảm họa. Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh nội dung này trong số báo tiếp theo.

Tin cùng chuyên mục
Người dân Phú Thiện thiếu nước sạch nghiêm trọng

Người dân Phú Thiện thiếu nước sạch nghiêm trọng

Nhiều năm qua, người dân huyện Phú Thiện (Gia Lai) phải đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt vì nước giếng khoan, giếng đào nhiễm phèn nặng. Hiện, chính quyền địa phương rất mong được đầu tư nâng cấp các công trình nước sạch để người dân có nước sinh hoạt.
Hơn 500 lưu học sinh Lào vui đón Tết Bunpimay tại Thừa Thiên-Huế

Hơn 500 lưu học sinh Lào vui đón Tết Bunpimay tại Thừa Thiên-Huế

Tin tức - Nguyệt Anh (T/h) - 10 giờ trước
Tối 10/4, tại TP. Huế, Trường Cao đẳng Sư phạm Thừa Thiên Huế phối hợp với Đại học Huế, Hội Hữu nghị Việt Lào đã tổ chức lễ đón mừng năm mới Bunpimay năm 2021- Phật lịch 2564 của Nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào cho hơn 500 lưu học sinh Lào hiện đang học tập và sinh sống tại tỉnh Thừa Thiên Huế.
Công an thành phố Hà Nội thay đổi địa điểm cấp căn cước công dân

Công an thành phố Hà Nội thay đổi địa điểm cấp căn cước công dân

Tin tức - Nga Anh (T/h) - 11 giờ trước
Ngày 10/4, Công an TP Hà Nội cho biết, Phòng cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội (Công an TP. Hà Nội) thay đổi địa điểm cấp căn cước công dân trên địa bàn thành phố do tăng cường cho công an cơ sở.
Học sinh ở 14 xã được dự tuyển vào Trường phổ thông dân tộc nội trú

Học sinh ở 14 xã được dự tuyển vào Trường phổ thông dân tộc nội trú

Giáo dục - Nga Anh (T/h) - 11 giờ trước
Theo kế hoạch, từ cuối tháng 4/2021, học sinh lớp 9 của các trường trung học cơ sở, các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên trên địa bàn thành phố Hà Nội bắt đầu nộp hồ sơ đăng ký nguyện vọng dự tuyển vào lớp 10 trung học phổ thông năm học 2021-2022.
Hơn 135 triệu ca nhiễm COVID-19 trên thế giới

Hơn 135 triệu ca nhiễm COVID-19 trên thế giới

Tin tức - PV - 12 giờ trước
Tính đến sáng sớm nay, thế giới đã ghi nhận hơn 135 triệu ca nhiễm COVID-19, trong đó có 2,9 triệu ca tử vong vì đại dịch.
Khai mạc Lễ hội '

Khai mạc Lễ hội '"Vũ khúc biển và hoa'"

Tin tức - Quỳnh Trâm - 12 giờ trước
Tối ngày 10/4, UBND thành phố Sầm Sơn (Thanh Hóa) phối hợp với Tập đoàn FLC đã tổ chức khai mạc Lễ hội hoa - FLC Sầm Sơn năm 2021 với chủ đề “Vũ khúc biển và hoa”
Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Hạnh phúc của Nhân dân – Điểm nhấn của dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII

Yếu tố “hạnh phúc của nhân dân” đã được nhấn mạnh trong dự thảo Văn kiện trình Đại hội XIII của Đảng. Chủ trương này làm sâu sắc hơn giá trị lớn lao của 6 chữ “Độc lập – Tự do – Hạnh phúc”. 6 chữ này là khát vọng cháy bỏng cả dân tộc luôn hướng đến và cũng là mục tiêu mà Đảng, Nhà nước Việt Nam không ngừng nỗ lực để đạt được, để mỗi người dân được thụ hưởng đầy đủ các quyền cơ bản của con người, quyền công dân.
Đánh thức tiềm năng du lịch Pảban, Pù luông

Đánh thức tiềm năng du lịch Pảban, Pù luông

Du lịch - Ẩm thực - PV - 13 giờ trước
Được ví như “Sapa xứ Thanh”, với khí hậu quanh năm mát mẻ, bản Pảban thuộc vùng đệm của Khu bảo tồn thiên nhiên Pù luông, huyện Bá Thước (Thanh Hóa) hiện đang phát huy thế mạnh, trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách khi muốn trải nghiệm hình thức du lịch cộng đồng.
Hơn 58.200 người Việt đã tiêm vaccine COVID-19

Hơn 58.200 người Việt đã tiêm vaccine COVID-19

Tin tức - PV - 14 giờ trước
Bản tin sáng ngày 11/4 của Bộ Y tế cho biết, không có ca mắc COVID-19; hơn 37.900 người cách ly phòng chống dịch trên cả nước. Hơn 58.200 người Việt Nam đã tiêm vaccine phòng COVID-19.
Cà Mau: Trên 1,4 tỷ đồng thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”

Cà Mau: Trên 1,4 tỷ đồng thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống”

Chính sách dân tộc - Nguyệt Anh (T/h) - 19 giờ trước
Đây là tổng kinh phí được Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau phê duyệt để thực hiện Đề án “Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số giai đoạn II từ năm 2021-2025”.
Các địa phương, đơn vị tặng quà Tết Chôl Chnăm Thmây cho sư sãi, cán bộ viên chức, đồng bào Khmer

Các địa phương, đơn vị tặng quà Tết Chôl Chnăm Thmây cho sư sãi, cán bộ viên chức, đồng bào Khmer

Tin tức - Nguyệt Anh (T/h) - 19 giờ trước
Nhân dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây của đồng bào dân tộc Khmer, lãnh đạo UBND các cấp và lãnh đạo các sở, ban, ngành, đơn vị tại nhiều địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã tổ chức các đoàn đến thăm, chúc Tết, tặng quà cho các sư sãi, cán bộ công chức, viên chức, người lao động và đồng bào dân tộc Khmer.
Thanh Hóa có 2,5 triệu người thuộc diện được tiêm vaccine miễn phí

Thanh Hóa có 2,5 triệu người thuộc diện được tiêm vaccine miễn phí

Sức khỏe - PV - 20:31, 10/04/2021
Ngày 10/4, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Thanh Hóa cho biết, hiện tỉnh đã rà soát được 2,5 triệu người thuộc 10 nhóm ưu tiên tiêm vaccine phòng COVID-19 miễn phí.