Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Như những cánh chim thiên di

Uông Thái Biểu - 21:00, 23/04/2020

Bỏ lại sau lưng những triền đá tai mèo sắc nhọn và những thửa ruộng bậc thang chông chênh lưng chừng núi. Xuôi theo con đường thiên lý ngược về phương Nam, cùng với những chiếc túi thổ cẩm nhẹ tênh trên vai, họ như những cánh chim thiên di bay về miền đất mới. Mỗi người mang theo trong tâm hồn ký ức về những tháng năm vui buồn và cả giấc mơ về một cuộc đổi đời…

Bản mới của người Mông ở xã Lộc Thành, huyện Bảo Lâm.
Bản mới của người Mông ở xã Lộc Thành, huyện Bảo Lâm

Lãng du phận người

Tôi đã gặp giữa rừng vắng Tây Nguyên những đoàn người Mông di trú. Những lão ông trầm tư. Những lão bà nở nụ cười móm mém hồn nhiên. Những chàng trai với ánh mắt tinh anh rực lên niềm khát khao chinh phục. Những phụ nữ lầm lũi gùi những gì trên lưng mà tôi không biết. Họ chúi mặt xuống đất nặng nề cất bước trên con đường mòn. Những đứa trẻ ánh mắt trong veo với bàn chân nhanh nhẹn thoăn thoắt leo lên những vách núi dựng đứng một cách dễ dàng. Ở đâu đó giữa rừng sâu Tây Nguyên, tôi đã nghe, lạc điệu một tiếng khèn Mông khi con thuyền độc mộc xuôi theo dòng K’Rông Ano vào rừng Đạ Mrông.

Khi tôi đến, những hộ người Mông đã định cư ở xã Liêng Srôn, huyện Đam Rông (Lâm Đồng) lại bỏ bản cũ mà luồn sâu vào rừng. Hỏi một người dân còn ở lại, vì sao họ đi. Ông nói rằng, vì buồn. Lạ thật. Được sống giữa một vùng dân cư đông đúc, quán xá xập xình, cảnh sắc trù phú mà lại thấy buồn. Trong khi, vào rừng sâu, len lỏi với đại ngàn, với tiếng thác chảy, vượn hú, mang toác thì lại thấy vui.

Tôi đã đến với nơi họ sống. Đó là những ngôi làng không tên nằm giữa rừng sâu giáp ranh hai tỉnh Đăk Lăk, Lâm Đồng. Hơn 2 tiếng đồng hồ đánh vật với những ổ voi, ổ gà, với nhiều bãi sình lầy bùn ngập nửa bánh xe, đi qua những con dốc cao chênh vênh, một bên là vực sâu hun hút. Đứng trên đồi cao, phóng tầm mắt nhìn về phía thung lũng, 3 làng nhỏ hiện ra trong thấp thoáng cây rừng. Nhà Giàng A Chơ, ngôi nhà đầu tiên chúng tôi gặp. Hai vợ chồng và 4 đứa con trú ngụ trong căn nhà nứa khoảng 12m2. Tài sản không có gì ngoài 3 cái nồi gang, 1 siêu nấu nước đã méo, 1 cái chậu cùng đám bát đĩa sứt mẻ. Mấy năm trước, vợ chồng Chơ rời quê nhà ở xã Trung Lý, huyện Mường Lát (Thanh Hóa) vào đây. Bữa cơm trưa của nhà Chơ chẳng có gì ngoài nồi cơm, đĩa rau lang luộc chấm nước muối. Những đứa trẻ nhếch nhác đến tội nghiệp, nắng gió khiến mái tóc của tụi nhỏ bị khét cháy…

Trời nắng chang chang. 6 phụ nữ trẻ đang trồng ngô, mồ hôi ướt đẫm lưng áo. Cạnh đấy, những đứa trẻ bò lổm ngổm dưới bóng mát cây rừng. Tôi bắt chuyện khi những cô gái vừa nghỉ làm để chuẩn bị ăn cơm. Mồ hôi nhễ nhại, hỏi gì họ cũng cười. Chợt hiểu, các cô không biết tiếng Kinh. Giàng A Giáo giúp làm phiên dịch. Cả 6 cô đều đã có chồng và có con dù mới chỉ 17 - 20 tuổi. Bữa cơm trên nương được bày trên những tàu lá chuối: 3 bịch cơm, 1 túm rau rừng luộc, 1 can nước lạnh để làm canh. Gần đó, nhà Thào A Chỉnh cũng bên mâm cơm. Tô nước cà chua lõng bõng và nồi cơm trộn bột ngô là bữa ăn của 7 miệng ăn. Những đứa trẻ và cơm ngon lành và hấp tấp. Chỉnh nói, có khi cả tháng mới ra chợ một lần và mua về ít thịt mỡ cải thiện.

Đói là một nhẽ, còn bệnh tật, thất học quả là nỗi ám ảnh. Chặng đường hơn 20 cây số từ làng Mông này ra đến Trạm quân dân y xã Phi Liêng (Đam Rông, Lâm Đồng) phải băng rừng đi hết 6 tiếng. Nhiều người bị ốm, ra đến trạm, bác sĩ bảo chậm dăm phút thì chết là chắc.

Học sinh người dân tộc Mông hòa nhập nơi quê mới.
Học sinh người dân tộc Mông hòa nhập nơi quê mới.

Chuyện vui, chuyện buồn

Có nhiều bản người Mông di cư vào Tây Nguyên đang trong hoàn cảnh như chúng tôi vừa kể. Nhưng có những bản Mông đã trở thành “kiểu mẫu” ở Lâm Đồng, như bản Mông 10C của “thủ lĩnh” Thào Hoàng Khải ở xã Lộc Thành, huyện Bảo Lâm và thôn 5 - Đạ Kông ở xã Rô Men, huyện Đam Rông mà tôi đến chiều nay. Cái bản mà thầy giáo tiểu học Lý Seo Vần tự hào khoe rằng: “Anh đến đó đi, bản của tôi đấy. Người bản tôi bây giờ sướng lắm rồi, không còn khổ như những ngày còn chui lủi trong rừng mà anh từng biết nữa đâu!”.

Người Mông thích kết bạn, nhưng thích nhất là kết bạn với “người Mông mình” dù là quê ở đâu. Có lẽ vì thế nên ở thôn 5 - Đạ Kông, dù chỉ 135 hộ với 720 nhân khẩu nhưng bà con lại có quê 4 tỉnh. Nhà trưởng bản Giàng Seo Long quê ở Lào Cai. Hoàng Văn Bằng đến từ Lai Châu. Hoàng Xuân Tháy, Hoàng Seo Măng, Hoàng Seo Sử thì là dân Hà Giang, còn Tuyên Quang thì có Giàng Seo Chính và Giàng Seo Phù… Hoàng Xuân Tháy nói rằng, năm 2001 họ ngẫu nhiên gặp nhau khi đang dắt díu vợ con đi tìm đất mưu sinh, trò chuyện với nhau, thấy quý nên rủ nhau về lập cư một bản. Đó là cái bản không tên trơ trọi giữa rừng. Năm 2002, chính quyền quy hoạch rồi đưa cả “bản không tên” về bên suối Đạ Kông này lập cư.

Trời nhá nhem tối, tôi đang trôi theo dòng ký ức với đảng viên trẻ Hoàng Xuân Tháy, thì từ ngoài đường vọng vào một giọng người Mông vừa chạy xe máy vừa rao rất to: “Nào mao tẳng y hụa mụ khe phệ tỏ chế văn hóa”. Thấy tôi ngạc nhiên, Tháy giải thích: “Ông Mặt trận thôn đang đi mời bà con tối nay ra nhà văn hóa họp tiếp xúc cử tri”. Hơn 7 giờ tối, nhà văn hóa thôn đông đúc. Những cụ già ngồi lặng lẽ. Những bà mẹ địu theo con nhỏ. Buổi họp thôn tiếp xúc cư tri xã mà có phiên dịch, vì ở bản người Mông này số người biết tiếng phổ thông không nhiều mà mấy đại biểu hội đồng xã thì không ai biết tiếng Mông cả.

Buổi họp kết thúc, bà con đã về ngủ cả. Bản mới của người Mông giữa núi rừng Tây Nguyên bình yên đến kỳ lạ. Tôi cùng Hoàng Xuân Tháy dạo gót trên con đường bê tông. Trăng lên, câu chuyện cũng vui qua lời tâm sự của Tháy: “Hồi ở Hà Giang khổ lắm anh ạ. Đất thì bạc màu mà lại không có hệ thống thủy lợi. Vùng quê em hạn hán thường xuyên, chỉ trông chờ vào nước mưa. Em còn nhớ, có những đêm rất khuya thì trời đổ mưa rào, cả bản giục trâu kéo nhau ra bừa ruộng. Người và trâu mập mò trong bóng đêm. Rồi ngày đầu vào Tây Nguyên, lầm lũi giữa rừng sâu. Đói cả làng, có lúc bệnh cả làng”. Tôi hỏi: Bây giờ thì cuộc sống nhà Tháy thế nào? Dù rất khiêm tốn nhưng Tháy cũng cười vui và kể: “Ở đất Rô Men này làm ít hơn mà được ăn nhiều. Vợ chồng em có 2 sào ruộng lúa mà dư gạo ăn, 7 sào cà phê đang thu hoạch và sắn thì có 2ha, mỗi mùa cũng thu được 14 - 15 tấn”. Bà con không ai còn đói nữa. Nhà Tháy cũng mở quán tạp hóa. Khuya, chúng tôi về đến nhà Tháy, đám thanh niên vẫn ngồi uống cà phê hò hét ỏm tỏi khi trên màn hình tivi đang diễn ra một trận đấu bóng…

Các trai Mông trò chuyện rôm rả cùng tôi và Tháy. Hoàng Xuân Tháy nói: “Bản em có nhiều cái được… và một số cái chưa được”. Tôi muốn biết. Tháy nói: “Không ai uống rượu, hút thuốc, cả chục năm ở đây không hề xảy ra vụ đánh nhau nào. Còn thì… vẫn chưa hết nạn tảo hôn và người trong bản vẫn chế súng kíp, đúc đạn và thích đi săn”. Tôi hỏi chàng thanh niên tên A Sùng ngồi bên: “Thường thì săn loại thú gì?”. Cậu gãi tai: “Khỉ, voọc cũng có, lợn rừng cũng có. Rồi thì chim cu, con dúi…”. Bán cho ai? “Các đầu nậu mua thú ở ngay thị trấn Bằng Lăng này”. Tháy thật thà: “Hồi trước đi săn theo phường. Đôi lúc gặp cả đàn khỉ. Người thì bắn khỉ rơi xuống, chó thì cắn. Cả đàn khỉ hàng trăm con bị tóm gọn chỉ trong mấy phút”. Thế dân làng Mông còn vào rừng chặt gỗ không? Mấy ánh mắt đưa qua nhìn nhau. Tháy thật thà: “Thỉnh thoảng cũng có…”.

Một ngày trên làng Mông này, tôi đã gặp rất nhiều cô gái 16 - 17 tuổi mà đã là những bà mẹ. Mặt các cô non choẹt, bồng con trên tay mà như thể bồng em. Những chàng trai mà tôi gặp đá cầu chiều nay ở bãi đất trong bản đều đã đề huề gia thất, rất nhiều cậu chưa đến tuổi làm chứng minh thư…

Mẹ và con người Mông trên quê mới Đam Rông, Lâm Đồng.
Mẹ và con người Mông trên quê mới Đam Rông, Lâm Đồng.


“Không có ngọn núi nào cao bằng đầu gối người Mông”, tôi từng nghe lời ví von như vậy. Với đôi chân quấn xà cạp, với cây dao phạt lối trong tay, người Mông gắn đời mình với rừng và tung hoành tạo nên những lối mòn, chinh phục những vùng hoang vu nhất, những ngọn núi cao nhất. Theo dấu chân của những người Mông di trú giã biệt quê hương nơi núi rừng phương Bắc vào lập cư ở đại ngàn Tây Nguyên, tôi tin rằng, rồi đây họ sẽ có một cuộc sống ổn định và ấm no. Nhưng trong câu chuyện với những chàng trai Mông như Hoàng Xuân Tháy, như già làng Giàng Seo Long, như ông lão Hoàng Seo Lành… tôi thấy họ thoáng lên những nét buồn. Cùng với sự nhọc nhằn, bản sắc văn hóa Mông hình như cũng phai nhạt dần trên hành trình mưu sinh. Chẳng còn mấy người nhớ đến những bài hát tiếng Mông. Chẳng còn ai thổi kèn lá, khèn trúc giao tình. Váy áo mà phụ nữ Mông đang mặc trên người họ mua vải từ nguồn Trung Quốc, chẳng còn ai ngồi tỷ mẩn dệt từ sợi lanh rừng.

Giã từ bản Mông mới, tôi mong có lần trở lại và gặp những chàng trai Mông trong tâm trạng hưng phấn ôm cây khèn làm bằng 6 ống trúc leo lên triền đá cao và thổi. Tiếng trúc cất lên, những âm thanh khát khao và giãi bày. Gió thổi bạt mái tóc. Dáng hình chàng trai Mông in vào trời xanh, tạc vào đá núi Tây Nguyên… 

Tin cùng chuyên mục
Những xe nước nghĩa tình nơi “chảo lửa”

Những xe nước nghĩa tình nơi “chảo lửa”

Mỗi ngày, cán bộ, chiến sĩ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Ninh Thuận lại vượt hàng chục cây số để đưa những thùng nước ngọt miễn phí đến giúp bà con vùng hạn ổn định cuộc sống. Những xe nước của bộ đội đang góp phần tô thắm thêm nghĩa tình quân dân nơi “chảo lửa” Ninh Thuận.
Tin nổi bật trang chủ
Xây dựng Đảng bộ vững mạnh vì mục tiêu phát triển bền vững vùng DTTS và miền núi

Xây dựng Đảng bộ vững mạnh vì mục tiêu phát triển bền vững vùng DTTS và miền núi

Giai đoạn 2020 - 2025, lĩnh vực công tác dân tộc có những thời cơ thuận lợi, đồng thời cũng có rất nhiều thách thức mới. Điều này đòi hỏi các cấp ủy đảng, tổ chức đảng và mỗi cán bộ, đảng viên trong Đảng bộ Cơ quan Ủy ban Dân tộc (UBDT) luôn nêu cao ý thức trách nhiệm, nỗ lực phấn đấu, khắc phục mọi khó khăn thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị được giao, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững vùng DTTS và miền núi.
Xóa bỏ tư duy “ấm chân đến già”

Xóa bỏ tư duy “ấm chân đến già”

Cùng trao đổi - Hồng Phúc - 4 giờ trước
Từ 1/7/2020, hợp đồng không xác định thời hạn được xóa bỏ. Điều này đồng nghĩa với việc không còn “viên chức suốt đời”. Tất cả các trường hợp viên chức được tuyển dụng mới sẽ ký kết hợp đồng làm việc xác định thời hạn, trừ những người làm việc ở vùng có điều kiện khó khăn.
Hệ lụy đau lòng từ rượu, bia

Hệ lụy đau lòng từ rượu, bia

Pháp luật - T.An - T.Nhân - 10 giờ trước
Lâu nay tình trạng nhà nhà uống rượu, người người uống rượu trong đồng bào Ba Na ở huyện Tây Sơn (Bình Định) đã và đang gây ra những hệ lụy đau lòng như, tai nạn giao thông, mất an ninh trật tự... Đáng báo động hơn, rượu đang là nguyên nhân gây ra nhiều vụ tự tử.
Dâng đèn hạ - nét đẹp truyền thống của đồng bào Khmer

Dâng đèn hạ - nét đẹp truyền thống của đồng bào Khmer

Sắc màu 54 - Như Hải - 10 giờ trước
Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Phật giáo Nam tông Khmer có nghi thức dâng đèn hạ trong mùa Lễ Nhập hạ của các vị sư. Lễ Nhập hạ diễn ra từ rằm tháng 6 đến rằm tháng 9 âm lịch hằng năm. Năm nay, là năm nhuận (2 tháng 4 âm lịch) nên lễ nhập hạ của đồng bào Khmer diễn ra vào rằm tháng 5 âm lịch (ngày 5/7 dương lịch).
Y Điêng - “cây đại thụ” về văn hóa Tây Nguyên

Y Điêng - “cây đại thụ” về văn hóa Tây Nguyên

Sắc màu 54 - Đào Đức Tuấn - 10 giờ trước
“Mình như người con Ê Đê vắng nhà đi câu cá, nay đã có cá mang về. Mình chỉ kể lại những câu chuyện đáng nhớ để con cháu biết rằng, Tây Nguyên cần phải thẳm xanh chứ không nên bị xáo tung, cạn kiệt…”, nhà văn Y Điêng chia sẻ.
“Ê-đê Café” tìm chỗ đứng trên thị trường quốc tế

“Ê-đê Café” tìm chỗ đứng trên thị trường quốc tế

Dân tộc hội nhập - Lê Hường - 10 giờ trước
Bằng chính nguyên liệu và cách pha chế độc đáo của đồng bào Ê Đê, anh Y Pốt Niê ở xã Dray Sáp, huyện Krông Ana, tỉnh Đăk Lăk đã làm thương hiệu cà phê sạch mang tên “Ê-đê Café”, nâng cao giá trị hạt cà phê, phát triển kinh tế. Hiện nay, nhiều đối tác nước ngoài đến hợp đồng hợp tác, đưa thương hiệu Ê Đê cà phê ra thị trường quốc tế.
Đăk Lăk: Báo động tình trạng trồng cây cần sa trong vườn nhà

Đăk Lăk: Báo động tình trạng trồng cây cần sa trong vườn nhà

Pháp luật - Đông Hưng - 23:57, 06/07/2020
Ngay trong vườn, trong rẫy nhà mình, nhiều hộ dân trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk đã trồng cây cần sa với số lượng lớn. Khi bị kiểm tra, phát hiện, nhiều người lại khai trồng chỉ để phục vụ cho việc chăn nuôi!.
Điện Biên: Phát huy hiệu quả mô hình giáo dục STEM

Điện Biên: Phát huy hiệu quả mô hình giáo dục STEM

Giáo dục - Hương Chi - 23:51, 06/07/2020
Giáo dục STEM là quá trình tích hợp, vận dụng linh hoạt kiến thức giữa các môn khoa học, kỹ thuật, toán học, công nghệ. Đây là Mô hình giáo dục còn khá mới mẻ và xa lạ với nhiều học sinh vùng DTTS của tỉnh Điện Biên. Tuy nhiên, ở Trường THCS xã Noong Hẹt, huyện Điện Biên, sau hơn 1 năm áp dụng Mô hình giáo dục này đã phát huy hiệu quả tích cực trong giảng dạy, học sinh say mê thực hành và phát huy năng lực sáng tạo.
Khám chữa bệnh tuyến cơ sở ở Gia Lai: Nhiều khó khăn do thiếu bác sĩ trầm trọng

Khám chữa bệnh tuyến cơ sở ở Gia Lai: Nhiều khó khăn do thiếu bác sĩ trầm trọng

Sức khỏe - Thùy Dung - 23:47, 06/07/2020
Dù tỉnh Gia Lai đã đưa ra nhiều chính sách đào tạo bác sĩ theo địa chỉ sử dụng và tổ chức các đợt thi tuyển, nhưng hiện nhiều trung tâm y tế (TTYT), bệnh viện tuyến huyện luôn phải đối mặt với tình trạng thiếu bác sĩ, ảnh hưởng đến nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân, nhất là các cơ sở y tế ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS.
Quảng Trị: Nâng cao giá trị sản phẩm từ Chương trình OCOP

Quảng Trị: Nâng cao giá trị sản phẩm từ Chương trình OCOP

Kinh tế - Hồng Minh - 23:43, 06/07/2020
Với 19 sản phẩm được công nhận OCOP cấp tỉnh, kết quả này có tác động quan trọng để tỉnh Quảng Trị thúc đẩy quảng bá, mở rộng thị trường tiêu thụ các sản phẩm làng nghề, đặc sản vùng miền và các sản phẩm có lợi thế của địa phương.
Khánh Hòa: Đồng bào DTTS phát huy hiệu quả kiến thức học nghề

Khánh Hòa: Đồng bào DTTS phát huy hiệu quả kiến thức học nghề

Nghề nghiệp - Việc làm - Thành Nhân - 23:31, 06/07/2020
Thực hiện công tác đào tạo nghề (ĐTN) cho lao động (LĐ) người DTTS, thời gian qua, đã có hàng nghìn LĐ người DTTS trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa được tham gia các lớp dạy nghề nông nghiệp và phi nông nghiệp. Qua đó, đồng bào đã tự tin trong việc phát triển kinh tế gia đình.