Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hải Liên: Người góp phần phục sinh văn hóa Raglai

PV - 18:00, 13/01/2018

“Trong cuộc đời làm công tác văn hóa, hạnh phúc nhất đối với tôi là được đóng góp một phần công sức nhỏ bé giúp đồng bào Raglai khôi phục, bảo tồn một số di sản văn hóa truyền thống đã bị mai một”.

t6 Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hải Liên

 

Đó là lời chia sẻ của ông Nguyễn Hải Liên, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa-Thông tin tỉnh Ninh Thuận, Chủ tịch Hội văn hóa Dân gian Ninh Thuận-người đã dành hàng chục năm trăn trở, lăn lộn giúp đồng bào Raglai bảo tồn văn hóa truyền thống.

Trước khi gặp nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Hải Liên, tìm hiểu qua sách, báo và một số công trình nghiên cứu văn hóa, tôi được biết, cộng đồng người Raglai là một trong những dân tộc sớm bị mai một, thất truyền những giá trị văn hóa truyền thống, trong đó có trang phục dân tộc, kiến trúc nhà ở và nhạc cụ dân tộc… Lý giải về nguyên nhân dẫn tới thực trạng này, ông Nguyễn Hải Liên giải thích, trong những năm đất nước xảy ra chiến tranh, các huyện Bác Ái, Ninh Sơn là nơi tập trung đông đồng bào Raglai cư trú đã nhiều lần bị địch rải chất hóa học khiến cả vùng xơ xác, trơ trụi, đồng bào phải di chuyển chỗ ở để kiếm cái ăn. Nhiều nơi, bà con Raglai không có quần áo để mặc, phải đập dập vỏ cây ra quấn quanh người làm quần. Đây chính là nguyên nhân dẫn đến tình trạng mai một, thất truyền các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp cùa dân tộc Raglai, trong đó có trang phục dân tộc, dân ca-dân vũ, nhạc cụ dân tộc…

“Trong những năm làm quản lý tại Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Ninh Thuận (từ 1990-1997) và nay là Chủ tịch Hội Nghiên cứu Văn hóa Dân gian Ninh Thuận, tôi luôn trăn trở tìm kiếm giải pháp giúp đồng bào Raglai khôi phục, bảo tồn các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể đang có nguy cơ mai một, thất truyền”, ông Nguyễn Hải Liên chia sẻ.

Hành trình tìm lại sắc phục cho dân tộc Raglai được ông Nguyễn Hải Liên cùng một số nhà nghiên cứu văn hóa ở tỉnh Khánh Hòa dày công sưu tầm, nghiên cứu, phục dựng lại trong suốt nhiều năm, để rồi đến hôm nay, đến các làng Raglai vào dịp lễ, tết đều thấy các bà, các chị, các cháu học sinh “diện” trang phục truyền thống của dân tộc mình. Tại nhiều trường học trên địa bàn huyện Bác Ái (Ninh Thuận) đã đưa trang phục dân tộc vào làm đồng phục cho học sinh, giúp các em nâng cao ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

Đồng bào Raglai (Ninh Thuận) biểu diễn mã la và dân vũ trong Lễ hội Ăn đầu lúa mới. Đồng bào Raglai (Ninh Thuận) biểu diễn mã la và dân vũ trong Lễ hội Ăn đầu lúa mới.

 

Bên cạnh việc phục dựng lại trang phục cho dân tộc Raglai, ông Nguyễn Hải Liên còn có sáng kiến xây dựng chương trình truyền dạy di sản văn hóa Raglai thông qua vai trò của gia tộc. Qua nhiều năm nghiên cứu, sưu tầm văn hóa Raglai ở các tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và Khánh Hòa, ông nhận thấy nơi nào phát huy được vai trò của các gia tộc thì nơi đó di sản văn hóa được giữ gìn và bảo lưu rất tốt.

Chính vì vậy, khi được Hội Nghiên cứu Văn hóa Dân gian bầu làm Chủ tịch Hội (từ năm 1997 đến nay), ông Nguyễn Hải Liên đã chọn xã Phước Thắng (huyện Bác Ái) làm thí điểm thành lập các đội “Mã la gia tộc Raglai”. 3 gia tộc lớn của xã Phước Thắng gồm: Gia tộc Pi Năng, gia tộc Chamaléa, gia tộc Pa Tâu A Sá được chọn để thành lập các đội mã la gia tộc (riêng gia tộc Pi Năng có 3 đội được thành lập mới). Ông đứng ra vận động các nghệ nhân Mai Thắm, Pi Năng Thị Kính trực tiếp truyền dạy cách đánh nhạc cụ mã la cho gia tộc mình và các gia tộc khác. Bằng cách làm này, các gia tộc đã bảo tồn và phát huy tốt nhạc cụ truyền thống của cộng đồng mình.

Nghệ nhân Mai Thắm tâm sự: “Nhiều năm trước, tôi rất lo lắng về sự mai một của nhạc cụ truyền thống Raglai, giờ thì ưng cái bụng lắm. Vài năm nay, con cháu trong tộc họ đã biểu diễn thuần thục nhạc cụ và có nhiều chuyến lưu diễn trong và ngoài tỉnh”.

Từ mô hình điểm tại xã Phước Thắng, ông Nguyễn Hải Liên đã tổ chức nhân rộng việc thành lập các đội mã la gia tộc ở hai xã Ma Nới, huyện Ninh Sơn và xã Phước Hà, huyện Thuận Nam. Đến nay, toàn tỉnh có 20 đội mã la gia tộc. Các tộc họ này luôn có ý thức trong việc truyền dạy nhạc cụ truyền thống cho thế hệ trẻ, gần đây, số học viên là nữ tham gia đội mã la gia tộc ngày càng nhiều.

Giờ đây, nhạc cụ mã la là vật thiêng, là hồn của dân tộc Raglai ngày càng vang vọng giữa núi rừng Ninh Thuận. Nhờ có sáng kiến của ông Nguyễn Hải Liên và sự nỗ lực của các gia tộc đã giúp nhiều trẻ em Raglai cảm nhận sâu sắc hơn những giá trị văn hóa của dân tộc mình, từ đó các em có ý thức bảo tồn, gìn giữ và phát huy những giá trị di sản văn hóa tốt đẹp của cha ông.

NGỌC ÁNH

Tin cùng chuyên mục
Đừng để di tích thành phế tích

Đừng để di tích thành phế tích

Hơn 22 năm, kể từ ngày được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia, di tích Nhà tù số 9 - Đào Duy Từ, TP. Quy Nhơn (Bình Định) vẫn chưa được quan tâm tu bổ nên đã xuống cấp nghiêm trọng, đang dần bị quên lãng. Thậm chí nhiều người dân sống gần khu vực cũng không biết đến sự tồn tại của di tích lịch sử này.
Tin nổi bật trang chủ
Việt Nam đã có 1.077 ca mắc COVID-19 (từ 23/1 đến 18h ngày 28/9/2020)

Việt Nam đã có 1.077 ca mắc COVID-19 (từ 23/1 đến 18h ngày 28/9/2020)

Tin tức - PV - 21:41, 28/09/2020
Tính đến 18h ngày 28/9/2020, Việt Nam đã ghi nhận 1.077 ca mắc COVID-19.
THÔNG BÁO: Xét tuyển công chức vào làm việc tại các đơn vị quản lý nhà nước thuộc Ủy ban Dân tộc năm 2020

THÔNG BÁO: Xét tuyển công chức vào làm việc tại các đơn vị quản lý nhà nước thuộc Ủy ban Dân tộc năm 2020

Tin tức - PV - 16:50, 28/09/2020
Căn cứ Quyết định số 501/QĐ-UBDT ngày 09/9/2020 của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc ban hành kế hoạch xét tuyển công chức vào làm việc tại các đơn vị quản lý nhà nước năm 2020, Ủy ban Dân tộc thông báo kế hoạch xét tuyển công chức như sau:
Xã Zuôih phát triển nông sản địa phương

Xã Zuôih phát triển nông sản địa phương

Kinh tế - Nguyễn Văn Sơn - 16:48, 28/09/2020
Những năm gần đây, được sự trợ giúp từ nhiều phía, đồng bào Cơ Tu ở xã Zuôih, huyện Nam Giang (Quảng Nam) có điều kiện sản xuất, lựa chọn phát triển các mô hình làm ăn hiệu quả từ nông sản để hỗ trợ nhân rộng, giúp nhiều hộ dân cải thiện cuộc sống, vươn lên thoát nghèo bền vững.
Bao giờ bản Mùa Xuân có trường mới?

Bao giờ bản Mùa Xuân có trường mới?

Giáo dục - Quỳnh Chi - 16:45, 28/09/2020
Sau nhiều giờ lặn lội, băng rừng hơn 15 cây số, trên con đường núi dốc đứng một bên là núi, một bên là vực thẳm, chúng tôi đặt chân đến bản Mùa Xuân, xã Sơn Thủy, huyện Quan Sơn (Thanh Hóa). Đây là một trong những bản nghèo khó nhất của huyện này. Không đường, không điện lưới, không Internet, cuộc sống của người dân vẫn theo kiểu tự cung, tự cấp với việc trồng lúa, ngô, nên cái nghèo vẫn đeo bám quanh năm.
Bộ Công an đề xuất những thay đổi với giấy phép lái xe

Bộ Công an đề xuất những thay đổi với giấy phép lái xe

Tin tức - PV - 16:34, 28/09/2020
Dự thảo Luật Bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ (lần thứ 5) đề xuất chia giấy phép lái xe thành 11 hạng khác nhau thay vì 15 hạng như hiện nay.
Một số bài thuốc chữa bệnh từ thiên niên kiện

Một số bài thuốc chữa bệnh từ thiên niên kiện

Vườn thuốc quanh ta - TK - 16:32, 28/09/2020
Thiên niên kiện hay còn gọi là cây bao kim, sơn thục, ráy hương, duyên, vắt vẻo… có vị đắng, cay, tính ấm, tác dụng trừ phong thấp, mạnh gân xương…Sau đây là một số bài thuốc chữa bệnh từ thiên niên kiện.
Quản Bạ (Hà Giang): “Bệnh” trông chờ, ỷ lại ngày càng thuyên giảm

Quản Bạ (Hà Giang): “Bệnh” trông chờ, ỷ lại ngày càng thuyên giảm

Sự kiện - Bình luận - Lê Hải - 16:29, 28/09/2020
Kết thúc 1 nhiệm kỳ (2015-2020), huyện Quản Bạ (Hà Giang) đã đạt và vượt nhiều chỉ tiêu về phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH), đặc biệt, tạo sự thay đổi đáng kể về tư tưởng của người dân là dần thoát khỏi “bệnh” trông chờ, ỷ lại. Nhiều hộ đã mạnh dạn vay vốn ngân hàng phát triển kinh tế và đã có nhiều mô hình kinh tế được triển khai nhân rộng...
Món cá gỏi kiến vàng của người Rơ Măm

Món cá gỏi kiến vàng của người Rơ Măm

Du lịch - Ẩm thực - Thùy Dung - 15:20, 28/09/2020
Từ xa xưa, đồng bào các dân tộc ở Tây Nguyên đã lên rừng bắt kiến vàng về để chế biến thành những món ăn đặc trưng. Nếu như người Gia Rai ở vùng chảo lửa Krông Pa (Gia Lai) nổi tiếng với món muối kiến vàng thì người Rơ Măm ở làng Le, xã Mo Rai, huyện Sa Thầy (Kon Tum) được biết đến với món cá gỏi kiến vàng được coi là đặc sản của dân tộc.
An Giang: Đa dạng các giải pháp hỗ trợ đồng bào DTTS

An Giang: Đa dạng các giải pháp hỗ trợ đồng bào DTTS

Kinh tế - Phương Nghi - 15:07, 28/09/2020
An Giang có 18 xã đặc biệt khó khăn (ĐBKK), xã biên giới thuộc diện đầu tư của Chương trình 135 giai đoạn 2017 - 2020 theo Quyết định số 900/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Trong những năm qua, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững trên địa bàn vùng DTTS và miền núi, tỉnh đã đa dạng hóa các giải pháp hỗ trợ, giúp người nghèo nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống và vươn lên thoát nghèo bền vững,
Nghệ An: Sôi nổi liên hoan tiếng hát dân ca các dân tộc huyện Quỳ Hợp

Nghệ An: Sôi nổi liên hoan tiếng hát dân ca các dân tộc huyện Quỳ Hợp

Sắc màu 54 - Nguyễn Thanh - 14:57, 28/09/2020
UBND huyện Quỳ Hợp (Nghệ An) vừa tổ chức Liên hoan tiếng hát dân ca các dân tộc lần thứ II năm 2020. Đây là hoạt động nghệ thuật quần chúng nằm trong Đề án bảo tồn các làn điệu dân ca dân tộc Thái, Thổ và dân ca Ví, Giặm Nghệ Tĩnh huyện Quỳ Hợp.