Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người "giữ lửa" nghệ thuật chèo bả trạo

Nguyễn Trang - 08:15, 27/05/2021

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (thôn Hải Ninh, xã Bình Thạnh, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) luôn tự nhận mình may mắn khi được sinh ra và lớn lên ở một làng biển có nền văn hóa dân gian đậm đà bản sắc như Lễ hội cầu ngư, chèo bả trạo, hội đua thuyền… Từng chứng kiến sự phát triển rồi mai một dần các điệu hát chèo bả trạo, ông Vũ Huy Bình dành quãng đời còn lại để phục hồi nghệ thuật chèo bả trạo, gom lại thành tuyển tập “Âm vang một vùng biển”.

 Biểu diễn bả trạo trong lễ cầu ngư. (Ảnh TL)
Biểu diễn bả trạo trong lễ cầu ngư. (Ảnh TL)

“Nhóm lửa” cho nghệ thuật chèo bả trạo

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (72 tuổi) đã dành hơn 50 năm cho phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng. Ông luôn tự hào khi sinh ra và lớn lên trên quê hương có nền văn hóa dân gian đậm đà bản sắc như Lễ hội cầu ngư, Giỗ Thần Nam Hải, chèo bả trạo , múa Gươm, Hội đua thuyền, Lễ Đưa Linh,… Ông vừa hoàn thành cuốn tuyển tập “Âm vang một vùng biển”, ghi chép và phục dựng lại nghi thức “Lệ Thanh Minh”, “Lễ Đưa Linh”, Hội bài chòi, Chèo bả trạo… các bài văn tế và các trò chơi dân gian truyền thống. Ông thành lập câu lạc bộ “Văn nghệ dân gian” tại địa phương và củng cố lại dàn nhạc bát âm để phục vụ cho hoạt động này.

Chặng đường hình thành tuyển tập “Âm vang một vùng biển” là nỗi lòng và tâm huyết của Nghệ nhân ưu tú cả đời gắn bó với nghệ thuật văn hóa truyền thống. Ông Bình nhớ lại, khi còn trẻ, ông theo cha và anh trai đi xem các ngày lễ hội của làng. Ông còn nhớ những câu hò chèo thuyền “Thuyền ta vượt sóng ra khơi/Vẫy vùng sông nước biển trời mênh mông/Mịt mùng khói tỏa vầng trăng/Gió hiu trước mặt mây giăng biển trời/…” Những câu hò, câu chèo đã nuôi dưỡng tâm hồn ông cho đến khi lớn lên rồi mang duyên nợ với nghề. Ông Bình cho biết: “Tôi đã có những năm làm diễn viên không chuyên, rồi làm công tác văn hóa ở xã, ở huyện. Sau đó chuyển công tác vào các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông làm trong ngành văn hóa rồi lại về quê làm phát thanh-truyền hình cho đến lúc về hưu năm 2013”.

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình nói chuyện với người bạn về chèo Bả Trạo và trang phục chèo địa phương.
Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (bên trái) nói chuyện với người bạn về chèo Bả Trạo và trang phục chèo địa phương.

Khi về hưu, có nhiều thời gian, ông Bình thường xuyên gặp các bô lão trong làng để sưu tầm, ghi chép lại những bài hát chèo nhằm phục hồi lại các điệu hát chèo bả trạo. “Chèo bả trảo đa phần truyền miệng nên bản gốc không còn nhiều. Các cụ chỉ nhớ được vài câu, nhớ câu nào thì hát ra câu đó để tôi chép lại. Sau đó, tôi lại phải nhờ một người thầy hiểu chữ Hán Nôm dịch ra chữ quốc ngữ. Nhờ có bản dịch, tôi bắt đầu biên soạn trong suốt thời gian dài”, ông Bình cho biết.

Cơ duyên lớn nhất là khi ông gặp gỡ Đoàn làm phim của Đài Truyền hình Đà Nẵng- VTV Đà Nẵng (nay là Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại TP. Đà Nẵng), do Nghệ sĩ ưu tú Đoàn Huy Giao làm Trưởng đoàn về làm phim tại vùng cửa biển Sa Cần. “Khi biết anh Giao muốn tìm làng biển có cả lăng thờ Thần Nam Hải, chèo bả trạo, múa Gươm, tôi đã nghĩ ngay đến làng biển quê mình và hứa sẽ đưa anh về làng biển quê tôi. Dịp đó là ngày 12 tháng Giêng âm lịch năm 1995, ngày Giỗ Thần Nam Hải của vạn chài, Đoàn làm phim đã về trước đó 5 ngày để phối hợp cùng tôi tổ chức, quay phim”, ông Bình nhớ lại.

Ông Bình cho biết, Đoàn làm phim đã thực hiện bộ phim tài liệu “Biển hát”, công chiếu nhiều lần trên kênh VTV 3- Đài Truyền hình Việt Nam. Đó là lần đầu tiên văn hóa truyền thống, văn hóa làng biển được khán giả, bà con quê hương tiếp cận gần hơn, nhanh chóng lan tỏa, vươn xa trong cộng đồng.

“Âm vang một vùng biển” giữ lại cho đời sau

Lật cuốn “Âm vang một vùng biển”, ông Bình giải thích, chèo Bả Trạo thường diễn ra tại Lăng thờ “Thần Nam Hải” hoặc cửa biển. Một kịch bản chèo bả trạo có 4 lớp gồm: Tạ ơn thần Nam Hải; Đưa thuyền ra khơi đánh bắt cá; Thuyền gặp con sóng ba đào và cầu cứu thần Nam Hải;  Thuyền cập bến bình yên. Những người cầm đầu đội bả trạo này là tổng tiền (tổng mũi, tổng hậu (tổng lái) và tổng thương (tuần thuyền). Nhiệm vụ tổng tiền là lo việc nhìn trời trăng mây nước, nhìn sao nhìn núi để đưa thuyền đi đúng hướng, tìm đúng luồng cá, cũng là người có vai trò quan trọng trong đội chèo bả trạo.

Hát chèo bả trạo mang đậm truyền trống văn hóa cư dân miền biển. (Ảnh TL)
Hát chèo bả trạo mang đậm truyền trống văn hóa cư dân miền biển. (Ảnh TL)

Phục dựng và bảo tồn chèo bả trạo cũng như các bài chòi, nghi lễ truyền thống làng biển đã được ông Bình giữ gìn và khôi phục lại. Hằng năm, vào ngày 11 và 12 tháng Giêng âm lịch, vạn chài Hải Ninh lại tổ chức “Lễ hội cầu ngư” và “Giỗ Thần Nam Hải”, đến nay đã có 40 người biết hát chèo bả trạo, hát dân ca, bài chòi và tổ chức các trò chơi dân gian. Những thành công ban đầu là tiền đề khơi dậy sức sống nghệ thuật dân gian, để loại hình nghệ thuật thật sự sống được trong đời sống của người dân, giúp thế hệ trẻ yêu thích và nâng cao ý thức giữ gìn, trân trọng những gì cha ông để lại.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Nói đến nghệ thuật chơi đàn Klông pút, không thể không nhắc tới Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Y Sinh, thị trấn Đăk Tô, huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum. Từ tình yêu đặc biệt với cây đàn Klông pút, lo sợ nguy cơ “biến mất” của đàn Klông pút, NNƯT Y Sinh đã đứng ra truyền dạy cho thế hệ trẻ với mong muốn những giai điệu của đại ngàn sẽ mãi lưu truyền trong đời sống người Xơ Đăng.
Tin nổi bật trang chủ
Danh sách Ban Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Danh sách Ban Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - BDT - 20:33, 20/07/2024
Đồng chí Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam làm Trưởng Ban Lễ tang đồng chí Nguyễn Phú Trọng, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.
Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thông cáo đặc biệt về Lễ tang Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - BDT - 20:28, 20/07/2024
Để tỏ lòng tiếc thương và tưởng nhớ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chủ tịch nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, Uỷ ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam quyết định tổ chức tang lễ đồng chí Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng với nghi thức Quốc tang.
Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Nghệ nhân Ưu tú Y Sinh: Trao truyền văn hóa dân tộc Xơ Đăng

Sắc màu 54 - Thanh Thuận - 16:11, 20/07/2024
Nói đến nghệ thuật chơi đàn Klông pút, không thể không nhắc tới Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT) Y Sinh, thị trấn Đăk Tô, huyện Đăk Tô, tỉnh Kon Tum. Từ tình yêu đặc biệt với cây đàn Klông pút, lo sợ nguy cơ “biến mất” của đàn Klông pút, NNƯT Y Sinh đã đứng ra truyền dạy cho thế hệ trẻ với mong muốn những giai điệu của đại ngàn sẽ mãi lưu truyền trong đời sống người Xơ Đăng.
Chủ động ứng phó mưa lớn kèm lốc sét, gió giật mạnh và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

Chủ động ứng phó mưa lớn kèm lốc sét, gió giật mạnh và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

Tin tức - T.H - 16:10, 20/07/2024
Cục Quản lý đê điều và Phòng chống thiên tai vừa có Công văn số 700/ĐĐ-ƯPKP đề nghị Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khu vực Tây Nguyên và Nam Bộ tham mưu UBND các tỉnh, thành phố việc ứng phó với mưa lớn kèm lốc sét, mưa đá, gió giật mạnh và nguy cơ lũ quét, sạt lở đất.
Cuba tuyên bố quốc tang tưởng niệm Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Cuba tuyên bố quốc tang tưởng niệm Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng

Thời sự - PV - 16:07, 20/07/2024
Ngày 19/7, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel tuyên bố quốc tang tưởng niệm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam Nguyễn Phú Trọng.
Tin trong ngày - 19/7/2024

Tin trong ngày - 19/7/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 19/7, có những thông tin đáng chú ý sau: Khó khăn trong thực hiện mô hình hỗ trợ sản xuất từ các chương trình MTQG. Yên Bái: 17 hộ dân thôn Đoàn Kết bị cô lập do mưa lớn. Ấn tượng Đội văn nghệ cồng chiêng của đồng bào Co. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Nữ sinh Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc là thủ khoa toàn tỉnh Thái Nguyên

Nữ sinh Trường Phổ thông Vùng cao Việt Bắc là thủ khoa toàn tỉnh Thái Nguyên

Giáo dục - Vũ Mừng - 09:38, 20/07/2024
Sống xa nhà, song được sự tận tâm dạy dỗ của các thầy cô giáo, nữ sinh người Hà Giang đã nỗ lực học tập và trở thành thủ khoa toàn tỉnh Thái Nguyên tại Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024.
Agribank đồng hành tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh cung ứng vốn nền kinh tế

Agribank đồng hành tháo gỡ khó khăn, đẩy mạnh cung ứng vốn nền kinh tế

Kinh tế - Lê Thảo - 09:33, 20/07/2024
Trong 6 tháng đầu năm 2024, Agribank đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn, tăng khả năng tiếp cận vốn của nền kinh tế bằng các cơ chế về lãi suất, phí, tín dụng ưu đãi... Trên cơ sở đó, tập trung cho 3 động lực tăng trưởng chính là tiêu dùng, xuất khẩu, đầu tư và ưu tiên 5 lĩnh vực mũi nhọn bao gồm xuất khẩu, nông nghiệp, công nghệ cao, doanh nghiệp nhỏ và vừa, công nghiệp hỗ trợ.
Thị trường thương mại điện tử của Việt Nam phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á

Thị trường thương mại điện tử của Việt Nam phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á

Kinh tế - Hoàng Minh - 09:32, 20/07/2024
Trong 4 năm qua, thị trường thương mại điện tử Việt Nam luôn đạt tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm từ 16-30% và được đánh giá phát triển nhanh nhất Đông Nam Á.
Điều tra, thu thập thông tin thực trạng kinh tế - xã hội 53 DTTS năm 2024 dưới góc nhìn của chuyên gia quốc tế

Điều tra, thu thập thông tin thực trạng kinh tế - xã hội 53 DTTS năm 2024 dưới góc nhìn của chuyên gia quốc tế

Sự kiện - Bình luận - Thanh Huyền - 09:29, 20/07/2024
Cuộc điều tra, thu thập thông tin thực trạng kinh tế - xã hội 53 DTTS năm 2024 đang được triển khai thực hiện tại 54 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, bao gồm 51 tỉnh có xã thuộc vùng DTTS và miền núi và 3 tỉnh, thành phố có các xã/phường/thị trấn có nhiều người DTTS sinh sống, gồm: Thành phố Hồ Chí Minh, Long An và Hà Tĩnh. Dưới góc nhìn của ông Matt Jackson, Trưởng đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) tại Việt Nam cho rằng, kết quả cuộc điều tra là những dữ liệu quan trọng giúp theo dõi đánh giá tiến độ thực hiện các chính sách của Chính phủ Việt Nam đồng thời là cơ sở để ban hành các quyết định chính sách nhằm giảm bớt những thiệt thòi mà các nhóm DTTS đang phải đối mặt.
Bảo tồn và phát huy giá trị nhạc cụ truyền thống dân tộc Chăm

Bảo tồn và phát huy giá trị nhạc cụ truyền thống dân tộc Chăm

Sắc màu 54 - Thái Tuyên - 09:22, 20/07/2024
Dân tộc Chăm có nhiều loại hình văn hóa phi vật thể hàm chứa những nội dung phong phú, chuyển tải các phương diện rõ nét về xã hội, con người và phản ánh trung thực các hiện tượng xã hội, phong tục tập quán và ước mơ của con người về một xã hội tốt đẹp thông qua diễn trình của lễ hội. Trong đó, nhạc cụ truyền thống đóng vai trò rất quan trọng trong sinh hoạt văn hóa, tôn giáo và tín ngưỡng của người Chăm.