Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người "giữ lửa" nghệ thuật chèo bả trạo

Nguyễn Trang - 08:15, 27/05/2021

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (thôn Hải Ninh, xã Bình Thạnh, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) luôn tự nhận mình may mắn khi được sinh ra và lớn lên ở một làng biển có nền văn hóa dân gian đậm đà bản sắc như Lễ hội cầu ngư, chèo bả trạo, hội đua thuyền… Từng chứng kiến sự phát triển rồi mai một dần các điệu hát chèo bả trạo, ông Vũ Huy Bình dành quãng đời còn lại để phục hồi nghệ thuật chèo bả trạo, gom lại thành tuyển tập “Âm vang một vùng biển”.

 Biểu diễn bả trạo trong lễ cầu ngư. (Ảnh TL)
Biểu diễn bả trạo trong lễ cầu ngư. (Ảnh TL)

“Nhóm lửa” cho nghệ thuật chèo bả trạo

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (72 tuổi) đã dành hơn 50 năm cho phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng. Ông luôn tự hào khi sinh ra và lớn lên trên quê hương có nền văn hóa dân gian đậm đà bản sắc như Lễ hội cầu ngư, Giỗ Thần Nam Hải, chèo bả trạo , múa Gươm, Hội đua thuyền, Lễ Đưa Linh,… Ông vừa hoàn thành cuốn tuyển tập “Âm vang một vùng biển”, ghi chép và phục dựng lại nghi thức “Lệ Thanh Minh”, “Lễ Đưa Linh”, Hội bài chòi, Chèo bả trạo… các bài văn tế và các trò chơi dân gian truyền thống. Ông thành lập câu lạc bộ “Văn nghệ dân gian” tại địa phương và củng cố lại dàn nhạc bát âm để phục vụ cho hoạt động này.

Chặng đường hình thành tuyển tập “Âm vang một vùng biển” là nỗi lòng và tâm huyết của Nghệ nhân ưu tú cả đời gắn bó với nghệ thuật văn hóa truyền thống. Ông Bình nhớ lại, khi còn trẻ, ông theo cha và anh trai đi xem các ngày lễ hội của làng. Ông còn nhớ những câu hò chèo thuyền “Thuyền ta vượt sóng ra khơi/Vẫy vùng sông nước biển trời mênh mông/Mịt mùng khói tỏa vầng trăng/Gió hiu trước mặt mây giăng biển trời/…” Những câu hò, câu chèo đã nuôi dưỡng tâm hồn ông cho đến khi lớn lên rồi mang duyên nợ với nghề. Ông Bình cho biết: “Tôi đã có những năm làm diễn viên không chuyên, rồi làm công tác văn hóa ở xã, ở huyện. Sau đó chuyển công tác vào các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông làm trong ngành văn hóa rồi lại về quê làm phát thanh-truyền hình cho đến lúc về hưu năm 2013”.

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình nói chuyện với người bạn về chèo Bả Trạo và trang phục chèo địa phương.
Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (bên trái) nói chuyện với người bạn về chèo Bả Trạo và trang phục chèo địa phương.

Khi về hưu, có nhiều thời gian, ông Bình thường xuyên gặp các bô lão trong làng để sưu tầm, ghi chép lại những bài hát chèo nhằm phục hồi lại các điệu hát chèo bả trạo. “Chèo bả trảo đa phần truyền miệng nên bản gốc không còn nhiều. Các cụ chỉ nhớ được vài câu, nhớ câu nào thì hát ra câu đó để tôi chép lại. Sau đó, tôi lại phải nhờ một người thầy hiểu chữ Hán Nôm dịch ra chữ quốc ngữ. Nhờ có bản dịch, tôi bắt đầu biên soạn trong suốt thời gian dài”, ông Bình cho biết.

Cơ duyên lớn nhất là khi ông gặp gỡ Đoàn làm phim của Đài Truyền hình Đà Nẵng- VTV Đà Nẵng (nay là Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại TP. Đà Nẵng), do Nghệ sĩ ưu tú Đoàn Huy Giao làm Trưởng đoàn về làm phim tại vùng cửa biển Sa Cần. “Khi biết anh Giao muốn tìm làng biển có cả lăng thờ Thần Nam Hải, chèo bả trạo, múa Gươm, tôi đã nghĩ ngay đến làng biển quê mình và hứa sẽ đưa anh về làng biển quê tôi. Dịp đó là ngày 12 tháng Giêng âm lịch năm 1995, ngày Giỗ Thần Nam Hải của vạn chài, Đoàn làm phim đã về trước đó 5 ngày để phối hợp cùng tôi tổ chức, quay phim”, ông Bình nhớ lại.

Ông Bình cho biết, Đoàn làm phim đã thực hiện bộ phim tài liệu “Biển hát”, công chiếu nhiều lần trên kênh VTV 3- Đài Truyền hình Việt Nam. Đó là lần đầu tiên văn hóa truyền thống, văn hóa làng biển được khán giả, bà con quê hương tiếp cận gần hơn, nhanh chóng lan tỏa, vươn xa trong cộng đồng.

“Âm vang một vùng biển” giữ lại cho đời sau

Lật cuốn “Âm vang một vùng biển”, ông Bình giải thích, chèo Bả Trạo thường diễn ra tại Lăng thờ “Thần Nam Hải” hoặc cửa biển. Một kịch bản chèo bả trạo có 4 lớp gồm: Tạ ơn thần Nam Hải; Đưa thuyền ra khơi đánh bắt cá; Thuyền gặp con sóng ba đào và cầu cứu thần Nam Hải;  Thuyền cập bến bình yên. Những người cầm đầu đội bả trạo này là tổng tiền (tổng mũi, tổng hậu (tổng lái) và tổng thương (tuần thuyền). Nhiệm vụ tổng tiền là lo việc nhìn trời trăng mây nước, nhìn sao nhìn núi để đưa thuyền đi đúng hướng, tìm đúng luồng cá, cũng là người có vai trò quan trọng trong đội chèo bả trạo.

Hát chèo bả trạo mang đậm truyền trống văn hóa cư dân miền biển. (Ảnh TL)
Hát chèo bả trạo mang đậm truyền trống văn hóa cư dân miền biển. (Ảnh TL)

Phục dựng và bảo tồn chèo bả trạo cũng như các bài chòi, nghi lễ truyền thống làng biển đã được ông Bình giữ gìn và khôi phục lại. Hằng năm, vào ngày 11 và 12 tháng Giêng âm lịch, vạn chài Hải Ninh lại tổ chức “Lễ hội cầu ngư” và “Giỗ Thần Nam Hải”, đến nay đã có 40 người biết hát chèo bả trạo, hát dân ca, bài chòi và tổ chức các trò chơi dân gian. Những thành công ban đầu là tiền đề khơi dậy sức sống nghệ thuật dân gian, để loại hình nghệ thuật thật sự sống được trong đời sống của người dân, giúp thế hệ trẻ yêu thích và nâng cao ý thức giữ gìn, trân trọng những gì cha ông để lại.

Tin cùng chuyên mục
Nét đẹp văn hóa trong đời sống dân tộc Hoa

Nét đẹp văn hóa trong đời sống dân tộc Hoa

Người Hoa là 1 trong 8 cộng đồng dân tộc sinh sống trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên. Tổ tiên dân tộc Hoa di cư từ Trung Quốc đến Việt Nam vào cuối thời Minh, đầu thời Thanh, kéo dài cho đến nửa đầu thế kỷ XX. Trong quá trình định cư, lập bản, đồng bào người Hoa luôn gìn giữ văn hóa truyền thống, lưu truyền nét đặc sắc riêng trong đời sống sinh hoạt.
Khẩn trương ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất

Khẩn trương ứng phó, giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất

Tin tức - BĐT - 3 phút trước
Trưa 20/5, Ban Chỉ đạo quốc gia về phòng chống thiên tai có văn bản đề nghị các tỉnh, thành phố khu vực Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ khẩn trương ứng phó mưa lớn, lũ quét, sạt lở đất có thể xảy ra nhằm giảm thiểu thiệt hại về người và tài sản của người dân.
Bà Rịa - Vũng Tàu thông qua chủ trương đầu tư Dự án Công viên Bàu Sen, Tp. Vũng Tàu

Bà Rịa - Vũng Tàu thông qua chủ trương đầu tư Dự án Công viên Bàu Sen, Tp. Vũng Tàu

Môi trường sống - Lê Vũ - Bảo Trần - 8 phút trước
UBND tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu vừa thông qua chủ trương đầu tư Dự án Công viên Bàu Sen, với định hướng là phát triển mảng xanh đô thị công cộng cho Tp. Vũng Tàu.
4 món bánh Việt được CNN bình chọn ngon nhất thế giới

4 món bánh Việt được CNN bình chọn ngon nhất thế giới

Ẩm thực - Nguyệt Anh - 1 giờ trước
Ban tổ chức Festival Huế 2022 vừa công bố lịch chương trình chính thức của tuần lễ Festival Huế 2022 với chủ đề "Di sản văn hóa với hội nhập và phát triển".
Cuba long trọng kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Cuba long trọng kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh

Tin tức - PV - 2 giờ trước
Kỷ niệm 132 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 – 19/5/2022), Viện Cuba Hữu nghị với các dân tộc (ICAP) và Đại sứ quán Việt Nam tại Cuba đã tổ chức lễ đặt hoa tại tượng đài mang tên Người tại Công viên Hòa bình, thủ đô La Habana.
Nỗi buồn nơi Cổng Trời Đông Giang (Bài 1)

Nỗi buồn nơi Cổng Trời Đông Giang (Bài 1)

Du lịch - Minh Ngọc – Dương Nam - 3 giờ trước
Nhiều người đã thực sự thất vọng, khi hệ sinh thái đa dạng, độc đáo ở Cổng Trời Đông Giang (Quảng Nam) đã bị xâm phạm một cách thô bạo bởi những công trình bê tông hoá, cùng các khối kiến trúc ngoại lai, dị biệt ngay giữa vùng đất đậm đà bản sắc của đồng bào địa phương.
Tả Lèng đẹp như tranh mùa nước đổ

Tả Lèng đẹp như tranh mùa nước đổ

Nằm dưới chân núi Tả Liên Sơn, từ lâu địa danh Tả Lèng (huyện Tam Đường tỉnh Lai Châu) nổi tiếng với những cung ruộng bậc thang đẹp kỳ vĩ. Khi những cơn mưa đầu hạ trút xuống, nước từ trên cao đổ về, khi ấy, ta như bắt gặp hàng trăm ngàn chiếc gương khổng lấp lánh. Dưới nắng vàng rực rỡ, những cung ruộng bậc thang Tả Lèng hiện lên như một bức tranh tuyệt đẹp nơi rẻo cao Tây Bắc.
Người dân bức xúc với dự án Thủy điện Tràng Định 2

Người dân bức xúc với dự án Thủy điện Tràng Định 2

Tiếng nói từ cơ sở - Kẻ Sĩ - 3 giờ trước
Như Báo Dân tộc và Phát triển đã đưa tin, công trình Thủy điện Tràng Định 2 chưa có phương án đền bù giải phóng mặt bằng đã thi công rầm rộ. Một trong những nguyên nhân dự án này chưa xây dựng được phương án đền bù giải phóng mặt bằng là do người dân không đồng thuận.
Chợ phiên Y Tý

Chợ phiên Y Tý

Media - Văn Hoa - 3 giờ trước
Nằm ở độ cao trên 2000 mét so với mực nước biển, Y Tý được coi là điểm "săn mây" độc đáo bậc nhất tại Việt Nam. Khi đến Y Tý, du khách không chỉ được hòa mình vào khung cảnh thiên nhiên hùng vĩ, thơ mộng mà còn được trải nghiệm một phiên chợ độc đáo, rực rỡ sắc màu của các dân tộc tại một xã vùng biên giới huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai.
Khai mạc hội thảo hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ, thanh niên DTTS tỉnh Hà Giang

Khai mạc hội thảo hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ, thanh niên DTTS tỉnh Hà Giang

Tin tức - Hiếu Anh - 3 giờ trước
Sáng 20/5, tại Hà Giang, Ủy ban Dân tộc phối hợp với UNESCO tổ chức hội thảo thúc đẩy hợp tác, kết nối hệ sinh thái hỗ trợ sinh kế cho phụ nữ và thanh niên DTTS tỉnh Hà Giang. Đây là hoạt động thuộc Dự án “Thúc đẩy bình đẳng giới và giáo dục cho trẻ em gái vùng DTTS của Việt Nam”, tên tóm tắt: Dự án “Chúng tôi có thể”.
Công an Đắk Nông sẵn sàng cấp đăng ký xe tại cơ sở

Công an Đắk Nông sẵn sàng cấp đăng ký xe tại cơ sở

Tin địa phương - Hoàng Thùy - 3 giờ trước
Ngày 20/5, Công an tỉnh Đắk Nông thông tin, lực lượng Công an tỉnh đã chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết, sẵn sàng thực hiện đồng loạt việc phân cấp, đăng ký cấp biển số xe mô tô, gắn máy và xe máy điện cho Công an cơ sở từ ngày 21/5. Việc phân cấp này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và giảm áp lực cho lực lượng Công an cấp tỉnh.
Lai Châu: Mưa lớn kéo dài ngập úng nhiều tuyến phố, sạt lở nhiều tuyến đường liên huyện

Lai Châu: Mưa lớn kéo dài ngập úng nhiều tuyến phố, sạt lở nhiều tuyến đường liên huyện

Môi trường sống - Hà Minh Hưng - 3 giờ trước
Từ đêm 19/5 đến sáng 20/5, trên địa bàn tỉnh Lai Châu xuất hiện mưa lớn trên diện rộng, bước đầu gây sạt lở trên nhiều tuyến quốc lộ, tỉnh lộ và đường liên xã, liên bản, gây ách tắc giao thông cục bộ.