Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Người "giữ lửa" nghệ thuật chèo bả trạo

Nguyễn Trang - 08:15, 27/05/2021

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (thôn Hải Ninh, xã Bình Thạnh, huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) luôn tự nhận mình may mắn khi được sinh ra và lớn lên ở một làng biển có nền văn hóa dân gian đậm đà bản sắc như Lễ hội cầu ngư, chèo bả trạo, hội đua thuyền… Từng chứng kiến sự phát triển rồi mai một dần các điệu hát chèo bả trạo, ông Vũ Huy Bình dành quãng đời còn lại để phục hồi nghệ thuật chèo bả trạo, gom lại thành tuyển tập “Âm vang một vùng biển”.

 Biểu diễn bả trạo trong lễ cầu ngư. (Ảnh TL)
Biểu diễn bả trạo trong lễ cầu ngư. (Ảnh TL)

“Nhóm lửa” cho nghệ thuật chèo bả trạo

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (72 tuổi) đã dành hơn 50 năm cho phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng. Ông luôn tự hào khi sinh ra và lớn lên trên quê hương có nền văn hóa dân gian đậm đà bản sắc như Lễ hội cầu ngư, Giỗ Thần Nam Hải, chèo bả trạo , múa Gươm, Hội đua thuyền, Lễ Đưa Linh,… Ông vừa hoàn thành cuốn tuyển tập “Âm vang một vùng biển”, ghi chép và phục dựng lại nghi thức “Lệ Thanh Minh”, “Lễ Đưa Linh”, Hội bài chòi, Chèo bả trạo… các bài văn tế và các trò chơi dân gian truyền thống. Ông thành lập câu lạc bộ “Văn nghệ dân gian” tại địa phương và củng cố lại dàn nhạc bát âm để phục vụ cho hoạt động này.

Chặng đường hình thành tuyển tập “Âm vang một vùng biển” là nỗi lòng và tâm huyết của Nghệ nhân ưu tú cả đời gắn bó với nghệ thuật văn hóa truyền thống. Ông Bình nhớ lại, khi còn trẻ, ông theo cha và anh trai đi xem các ngày lễ hội của làng. Ông còn nhớ những câu hò chèo thuyền “Thuyền ta vượt sóng ra khơi/Vẫy vùng sông nước biển trời mênh mông/Mịt mùng khói tỏa vầng trăng/Gió hiu trước mặt mây giăng biển trời/…” Những câu hò, câu chèo đã nuôi dưỡng tâm hồn ông cho đến khi lớn lên rồi mang duyên nợ với nghề. Ông Bình cho biết: “Tôi đã có những năm làm diễn viên không chuyên, rồi làm công tác văn hóa ở xã, ở huyện. Sau đó chuyển công tác vào các tỉnh Đắk Lắk, Đắk Nông làm trong ngành văn hóa rồi lại về quê làm phát thanh-truyền hình cho đến lúc về hưu năm 2013”.

Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình nói chuyện với người bạn về chèo Bả Trạo và trang phục chèo địa phương.
Nghệ nhân ưu tú Vũ Huy Bình (bên trái) nói chuyện với người bạn về chèo Bả Trạo và trang phục chèo địa phương.

Khi về hưu, có nhiều thời gian, ông Bình thường xuyên gặp các bô lão trong làng để sưu tầm, ghi chép lại những bài hát chèo nhằm phục hồi lại các điệu hát chèo bả trạo. “Chèo bả trảo đa phần truyền miệng nên bản gốc không còn nhiều. Các cụ chỉ nhớ được vài câu, nhớ câu nào thì hát ra câu đó để tôi chép lại. Sau đó, tôi lại phải nhờ một người thầy hiểu chữ Hán Nôm dịch ra chữ quốc ngữ. Nhờ có bản dịch, tôi bắt đầu biên soạn trong suốt thời gian dài”, ông Bình cho biết.

Cơ duyên lớn nhất là khi ông gặp gỡ Đoàn làm phim của Đài Truyền hình Đà Nẵng- VTV Đà Nẵng (nay là Trung tâm Truyền hình Việt Nam tại TP. Đà Nẵng), do Nghệ sĩ ưu tú Đoàn Huy Giao làm Trưởng đoàn về làm phim tại vùng cửa biển Sa Cần. “Khi biết anh Giao muốn tìm làng biển có cả lăng thờ Thần Nam Hải, chèo bả trạo, múa Gươm, tôi đã nghĩ ngay đến làng biển quê mình và hứa sẽ đưa anh về làng biển quê tôi. Dịp đó là ngày 12 tháng Giêng âm lịch năm 1995, ngày Giỗ Thần Nam Hải của vạn chài, Đoàn làm phim đã về trước đó 5 ngày để phối hợp cùng tôi tổ chức, quay phim”, ông Bình nhớ lại.

Ông Bình cho biết, Đoàn làm phim đã thực hiện bộ phim tài liệu “Biển hát”, công chiếu nhiều lần trên kênh VTV 3- Đài Truyền hình Việt Nam. Đó là lần đầu tiên văn hóa truyền thống, văn hóa làng biển được khán giả, bà con quê hương tiếp cận gần hơn, nhanh chóng lan tỏa, vươn xa trong cộng đồng.

“Âm vang một vùng biển” giữ lại cho đời sau

Lật cuốn “Âm vang một vùng biển”, ông Bình giải thích, chèo Bả Trạo thường diễn ra tại Lăng thờ “Thần Nam Hải” hoặc cửa biển. Một kịch bản chèo bả trạo có 4 lớp gồm: Tạ ơn thần Nam Hải; Đưa thuyền ra khơi đánh bắt cá; Thuyền gặp con sóng ba đào và cầu cứu thần Nam Hải;  Thuyền cập bến bình yên. Những người cầm đầu đội bả trạo này là tổng tiền (tổng mũi, tổng hậu (tổng lái) và tổng thương (tuần thuyền). Nhiệm vụ tổng tiền là lo việc nhìn trời trăng mây nước, nhìn sao nhìn núi để đưa thuyền đi đúng hướng, tìm đúng luồng cá, cũng là người có vai trò quan trọng trong đội chèo bả trạo.

Hát chèo bả trạo mang đậm truyền trống văn hóa cư dân miền biển. (Ảnh TL)
Hát chèo bả trạo mang đậm truyền trống văn hóa cư dân miền biển. (Ảnh TL)

Phục dựng và bảo tồn chèo bả trạo cũng như các bài chòi, nghi lễ truyền thống làng biển đã được ông Bình giữ gìn và khôi phục lại. Hằng năm, vào ngày 11 và 12 tháng Giêng âm lịch, vạn chài Hải Ninh lại tổ chức “Lễ hội cầu ngư” và “Giỗ Thần Nam Hải”, đến nay đã có 40 người biết hát chèo bả trạo, hát dân ca, bài chòi và tổ chức các trò chơi dân gian. Những thành công ban đầu là tiền đề khơi dậy sức sống nghệ thuật dân gian, để loại hình nghệ thuật thật sự sống được trong đời sống của người dân, giúp thế hệ trẻ yêu thích và nâng cao ý thức giữ gìn, trân trọng những gì cha ông để lại.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Cần Thơ rực rỡ sắc cờ dịp Quốc Khánh, người trẻ háo hức lan tỏa tình yêu Tổ quốc

Cần Thơ rực rỡ sắc cờ dịp Quốc Khánh, người trẻ háo hức lan tỏa tình yêu Tổ quốc

Trong không khí chào mừng kỷ niệm 80 năm Quốc khánh 2/9, nhiều địa điểm tại TP. Cần Thơ rực rỡ màu cờ Tổ quốc. Người trẻ Thành phố đã nhanh chóng "bắt Trend", tự tạo cho mình các bộ ảnh, thước phim ý nghĩa để lưu giữ khoảnh khắc đáng nhớ và lan tỏa niềm tự hào dân tộc, tình yêu quê hương, đất nước.
Tin nổi bật trang chủ
Chương trình OCOP Đồng Nai: Vươn tầm hội nhập

Chương trình OCOP Đồng Nai: Vươn tầm hội nhập

Kinh tế - PV - 40 phút trước
Sau hợp nhất, Chương trình OCOP ở Đồng Nai phát triển mạnh cả về quy mô lẫn chất lượng, với 439 sản phẩm đạt chuẩn từ 3 sao trở lên, trong đó có 11 sản phẩm đạt 5 sao quốc gia. Chương trình còn ghi dấu ấn bởi mẫu mã, bao bì được cải thiện rõ rệt và năng lực cạnh tranh ngày càng cao, đây là kết quả của quá trình đầu tư bài bản từ sản xuất đến phân phối…
Bộ Dân tộc và Tôn giáo: Trao Quyết định nghỉ hưu trước tuổi, nghỉ thôi việc theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP

Bộ Dân tộc và Tôn giáo: Trao Quyết định nghỉ hưu trước tuổi, nghỉ thôi việc theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP

Dân tộc - Tôn giáo - Mạnh Cường - 1 giờ trước
Sáng nay, ngày 29/8, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông đã chủ trì Hội nghị trao Quyết định nghỉ hưu trước tuổi, nghỉ thôi việc đối với công chức, viên chức, người lao động theo Nghị định 178/2024/NĐ-CP ngày 31/12/2024 của Chính phủ về chính sách, chế độ đối với cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và lực lượng vũ trang trong thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị (viết tắt là Nghị định 178).
Gia Lai: Dành 180 tỷ đồng từ Chương trình 1719 sửa chữa, xây dựng trường PTDT nội trú và bán trú

Gia Lai: Dành 180 tỷ đồng từ Chương trình 1719 sửa chữa, xây dựng trường PTDT nội trú và bán trú

Chính sách Dân tộc - Ngọc Thu - 1 giờ trước
Theo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Gia Lai, từ năm 2022 đến nay, thực hiện Tiểu dự án 1, Dự án 5 thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (Chương trình MTQG 1719), các địa phương đã tập trung đầu tư sửa chữa, xây dựng 24 trường phổ thông dân tộc (PTDT) nội trú, PTDT bán trú với tổng kinh phí hơn 180 tỷ đồng.
Bí thư Già Mí Già hiến đất dựng trường

Bí thư Già Mí Già hiến đất dựng trường

Gương sáng - Vũ Mừng - 1 giờ trước
Trước thềm năm học mới, Điểm trường Mầm non và Tiểu học thôn Ha Cá (xã Khâu Vai, tỉnh Tuyên Quang) được khánh thành nhờ sự chung tay của chính quyền, các nhà hảo tâm và các bậc phụ huynh. Trong niềm vui chung ấy, câu chuyện Bí thư Chi bộ Già Mí Già hiến đất xây trường trở thành tâm điểm, để lại tình cảm yêu mến trong lòng người dân nơi đây
Đám cưới người Nùng Dín và những điều độc đáo

Đám cưới người Nùng Dín và những điều độc đáo

Sắc màu 54 - Quang Vũ - Mừng Vũ - 1 giờ trước
Trong đời sống của người Nùng Dín (một nhóm địa phương của dân tộc Nùng), cưới hỏi không chỉ là chuyện kết duyên đôi lứa, mà còn là nghi lễ đánh dấu sự trưởng thành, là sợi dây gắn kết hạnh phúc và cộng đồng, đồng thời góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.
Hà Nội: Mưa lớn gây ngập lụt nghiêm trọng, nhiều tuyến đường ở Tây Mỗ và Đại lộ Thăng Long tê liệt

Hà Nội: Mưa lớn gây ngập lụt nghiêm trọng, nhiều tuyến đường ở Tây Mỗ và Đại lộ Thăng Long tê liệt

Cơn mưa lớn kéo dài suốt hai ngày qua đã khiến nhiều khu vực tại Hà Nội chìm trong biển nước. Tính đến 15h ngày 27/8, các tuyến đường huyết mạch như Quốc lộ 70 và Đại lộ Thăng Long đoạn qua phường Tây Mỗ (quận Nam Từ Liêm cũ) bị ngập sâu nghiêm trọng, gây tê liệt giao thông và ảnh hưởng nặng nề đến đời sống người dân.
Cà Mau kỳ vọng cú hích tăng trưởng từ đặc sản

Cà Mau kỳ vọng cú hích tăng trưởng từ đặc sản "hương rừng - vị biển"

Kinh tế - Tào Đạt - 2 giờ trước
Nhiều năm qua, con cua đã trở thành nguồn sống của hàng chục nghìn hộ dân Cà Mau. Tỉnh cũng kỳ vọng thế mạnh từ đặc sản "hương rừng - vị biển" này sẽ đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, nên đã tổ chức nhiều sự kiện để quảng bá…
Trưng bày chuyên đề

Trưng bày chuyên đề "Ký ức Ngày Độc lập và Di sản cho Người trẻ"

Tin tức - V. Anh - 2 giờ trước
Ngày 28/8, Bảo tàng Báo chí Việt Nam phối hợp với Viện Đào tạo Báo chí và Truyền thông (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức trưng bày chuyên đề: Trưng bày chuyên đề “Ký ức Ngày Độc lập và Di sản cho Người trẻ”.

"Sống động" văn hóa Mường trên vùng biên giới Gia Lai

Văn hóa dân tộc - Ngọc Thu - 2 giờ trước
Sau hơn 30 năm sinh sống ở vùng biên xã Ia Lâu, tỉnh Gia Lai, những người Mường từ huyện Mai Châu, tỉnh Hòa Bình cũ (nay là tỉnh Phú Thọ) vẫn đang duy trì các hoạt động bảo tồn và lan tỏa nét đẹp văn hóa của dân tộc mình trên quê hương thứ hai.
Phát hiện chữa bệnh trái phép bằng cách đánh vào người bệnh, Công an ra khuyến cáo

Phát hiện chữa bệnh trái phép bằng cách đánh vào người bệnh, Công an ra khuyến cáo

Pháp luật - Tào Đạt - 2 giờ trước
Ông T. và ông M. thừa nhận có khám, chữa bệnh bằng cách “đắp thuốc vào túi vải và đập vào người”, nhưng làm tự phát, không có chứng chỉ hành nghề. Cơ quan Công an tỉnh Đồng Nai ra khuyến cáo người dân, tránh “tiền mất tật mang”.
Phim “Mưa đỏ” vượt mốc 200 tỷ đồng doanh thu vé rạp

Phim “Mưa đỏ” vượt mốc 200 tỷ đồng doanh thu vé rạp

Tin tức - Minh Thu - 2 giờ trước
Bộ phim “Mưa đỏ” của Điện ảnh Quân đội Nhân dân đã chính thức vượt mốc doanh thu 200 tỷ đồng từ vé rạp vào tối muộn 28/8.