Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Lễ hội dân gian, nơi cất giữ các thói quen văn hóa

PV - 15:40, 04/05/2022

Vì nhiều lý do, cả chủ quan lẫn khách quan, nhiều thói quen văn hóa của các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên buộc phải ẩn đi trong đời sống thường nhật. Chỉ khi có lễ hội thì những tri thức bản địa cùng các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc của đồng bào mới xuất lộ.

Dân nhạc và dân vũ luôn là món ăn không thể thiếu trong đời sống tinh thần người dân Tây Nguyên
Dân nhạc và dân vũ luôn là món ăn không thể thiếu trong đời sống tinh thần của đồng bào các DTTS ở Tây Nguyên

Như một bảo tàng dân tộc học

Có mặt tại Ngày hội Văn hóa - Thể thao vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Lâm Đồng lần thứ V - năm 2022 vừa diễn ra tại huyện Đơn Dương, anh Hoàng Tuấn Dũng, một du khách đến từ TP. Hồ Chí Minh, chia sẻ: “Tham dự ngày hội, ngoài việc được thỏa đam mê tìm hiểu những nét văn hóa đặc sắc của các dân tộc Cơ ho, Mạ, Chu Ru, Mnông... qua nhiều hoạt động mang tính cố kết cộng đồng rất cao, tôi còn được hòa mình vào không gian đặc quánh tín ngưỡng Chu Ru trong nghi lễ cúng Yàng Bơ-mung (thần đập nước). Nghi lễ này liên quan đến hoạt động sản xuất nông nghiệp của người Chu Ru”.

Theo tìm hiểu của anh Dũng, trước kia, người Chu Ru rất coi trọng việc dẫn thủy nhập điền, bởi phần lớn họ sống nhờ cây lúa nước. Theo đó, người Chu Ru sẽ làm những con đập ngăn sông hoặc suối để lấy nước tưới cho các cánh đồng. Bên cạnh đó, họ còn làm thêm những con mương dẫn nước tới các thửa ruộng. Ruộng lúa có xanh tốt thì năng suất lúa mới cao. Tất cả là nhờ ơn Yàng Bơ-mung đã giữ nước, giúp ruộng lúa luôn ăm ắp nước, tạo điều kiện thuận lợi cho cây lúa sinh trưởng tốt.

 “Nếu chúng ta chịu khó quan sát một chút sẽ nhận ra rất nhiều điều thú vị ẩn đọng trong các nghi thức, lễ thức của lễ hội dân gian. Những hoạt động trong lễ hội không đơn giản chỉ là tái hiện các mô thức văn hóa cổ xưa mà còn là nơi chứa đựng những khao khát về thực tại sống, những mong cầu rất cao cả của cư dân cao nguyên gửi tới thế giới siêu nhiên. Thậm chí, qua lễ hội, chủ nhân của nó còn tìm ra phương cách để cân bằng lại các mối quan hệ: người và người, người và vạn vật, người và thần linh...”, anh Dũng cho biết.

Thật vậy, chúng ta hoàn toàn có thể coi lễ hội dân gian của cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên là một bảo tàng dân tộc học, nơi cất giữ tất cả những thói quen văn hóa, cũng là nơi phản ánh tâm thức, tín ngưỡng người Tây Nguyên một cách trung thực, sinh động nhất. Trong lễ hội, có rất nhiều hoạt động thuộc nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội các dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên diễn ra như diễn tấu cồng chiêng, các trò chơi dân gian, hội thi ẩm thực, nghi thức rước vật thiêng..., những hoạt động được định hình từ quá trình lịch sử, được lưu truyền từ đời này sang đời khác, qua thực tiễn sản xuất và hoạt động xã hội, qua kinh nghiệm ứng xử giữa con người với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội. Vì thế, lễ hội chính là một di sản đặc biệt, nét văn hóa độc đáo mang căn cốt Tây Nguyên, một thành tố quan trọng góp phần làm nên bản sắc văn hóa đặc sắc của cộng đồng cư dân nơi đây.
Tích hợp các yếu tố mới
Theo nghệ nhân K’Niêm (xã Tân Nghĩa, huyện Di Linh), việc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng phối hợp với UBND huyện Đơn Dương tổ chức Ngày hội Văn hóa - Thể thao vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Lâm Đồng lần thứ V - năm 2022 đã tạo điều kiện để thế hệ trẻ người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên nhìn lại di sản của ông cha, yêu và hiểu hơn về văn hóa của dân tộc mình. “Mọi di sản đều cần có sự kế thừa giữa các thế hệ. Muốn vậy, phải có không gian cho việc thực hành di sản, để di sản sống giữa cộng đồng. Chính trong không gian ấy, chủ nhân di sản sẽ nhận rõ chân giá trị của riêng dân tộc mình trong cộng đồng”, nghệ nhân K’Niêm tâm sự.
Trả lời câu hỏi việc sân khấu hóa một phần ngày hội có làm phai lạt bản sắc văn hóa Tây Nguyên không? Nghệ nhân K’Niêm thẳng thắn: Căn cốt của lễ hội dân gian Tây Nguyên, ấy là lễ hội nông nghiệp, đi dọc vòng đời cây lúa cạn và cây lúa nước. Theo chu kỳ sinh trưởng của cây lúa, người Tây Nguyên sẽ tổ chức những lễ hội tương ứng. Mục đích của việc tổ chức những lễ hội đó là để tạ ơn Yàng, đồng thời là dịp để gắn kết các thành viên trong cùng một cộng đồng, gắn kết cộng đồng này với cộng đồng khác. 

Trước đây thì là vậy! Nhưng ngày nay, cây lúa đã không còn phổ biến trong đời sống, cũng như trong sản xuất của người Tây Nguyên, nên không thể “bắt” lễ hội trả về nguyên gốc được nữa. Nó phải nương theo sự phát triển của thời đại mới.

Cũng theo nghệ nhân K’Niêm, chính thế hệ trẻ người dân tộc thiểu số ở Tây Nguyên sẽ tiếp thu những giá trị văn hóa mới, tri thức mới và phát triển lễ hội theo chiều hướng tiên tiến, để một mặt thỏa mãn nhu cầu sáng tạo, giải trí của cộng đồng, mặt khác vẫn giữ được nét văn hóa đặc sắc của cộng đồng dân tộc mình, hướng đến những giá trị tốt đẹp của thời đại.

Tin nổi bật trang chủ
Lung linh Mường Lò: Những vòng Xòe bất tận... (Bài 2)

Lung linh Mường Lò: Những vòng Xòe bất tận... (Bài 2)

Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh "Nghệ thuật Xòe Thái" là di sản văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại, là sự kiện được cộng đồng dân tộc Thái và Nhân dân khắp cả nước đón chờ đã diễn ra đêm 24/9. Mặc dù đêm diễn ra sự kiện, thời tiết có mưa nặng hạt, nhưng không ngăn được sợi dây gắn kết cộng đồng và tình yêu Xòe trong của cộng đồng người Thái. Ngọn lửa đêm vẫn rực cháy, những bàn tay nắm chặt nhau tạo nên những vòng Xòe bất tận...
Cao Bằng: Hơn 200 nghệ nhân, diễn viên tham gia Liên hoan hát Then, đàn Tính

Cao Bằng: Hơn 200 nghệ nhân, diễn viên tham gia Liên hoan hát Then, đàn Tính

Sắc màu 54 - Nguyệt Anh - 1 giờ trước
Ngày 30/9, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng tổ chức Liên hoan hát Then-đàn Tính lần thứ 3, năm 2022; với 10 đoàn gồm 205 nghệ nhân, diễn viên quần chúng ở 10 huyện, thành phố trong tỉnh, mang đến cho khán giả 40 tiết mục đầy bản sắc và độc đáo.
Nghệ An: Ban Dân tộc tỉnh Ký kết Chương trình phối hợp công tác với các sở, ban, ngành

Nghệ An: Ban Dân tộc tỉnh Ký kết Chương trình phối hợp công tác với các sở, ban, ngành

Công tác Dân tộc - Thanh Hải - 1 giờ trước
Chiều nay 30/9, Ban Dân tộc tỉnh Nghệ An đã tổ chức Lễ ký kết Chương trình phối hợp công tác giữa Ban Dân tộc với các sở, ban, ngành cấp tỉnh giai đoạn 2022 - 2025. Đây là hoạt động đã được triển khai trong nhiều năm qua và tiến hành tái ký kết 5 năm tới.
Đề xuất tăng kinh phí hỗ trợ để có nhiều tác phẩm báo chí chất lượng cao

Đề xuất tăng kinh phí hỗ trợ để có nhiều tác phẩm báo chí chất lượng cao

Tin tức - Ngọc Ánh - 1 giờ trước
Sáng 30/9/2022, tại tỉnh Vĩnh Phúc, Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức Hội nghị Tổng kết công tác hỗ trợ tác phẩm báo chí chất lượng cao, giai đoạn 2016-2020, triển khai chương trình hỗ trợ giai đoạn 2021-2025. Nhiều vấn đề được Ban Tổ chức đặt ra tại Hội nghị nhằm tôn vinh, hỗ trợ sáng tạo các tác phẩm chất lượng cao, qua đó khẳng định rõ hơn vai trò, trách nhiệm của người làm báo.
Lễ công bố Tp. Gia Nghĩa hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba

Lễ công bố Tp. Gia Nghĩa hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba

Trang địa phương - Lê Hường - 2 giờ trước
Ngày 30/9, Tp. Gia Nghĩa (tỉnh Đắk Nông) vinh dự đón nhận Quyết định của Thủ tướng Chính phủ Công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới và Huân chương Lao động hạng Ba của Chủ tịch nước.
Điện Biên: Sẵn sàng cho Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào

Điện Biên: Sẵn sàng cho Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào

Tin địa phương - PV - 2 giờ trước
Ngày hội Giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III tại tỉnh Điện Biên, năm 2022 sắp diễn ra. Đến thời điểm này, các khâu chuẩn bị cho sự kiện đã cơ bản đã hoàn tất, sẵn sàng cho Ngày hội lớn.
Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy

Dân tộc Giáy hay Nhắng, Dắng, Pâu Thìn, Pù Nà, Cùi Chu hay Xạ đều là một, nhưng phổ biến gọi là dân tộc Giáy. Tiếng Giáy thuộc ngữ chi Thái trong hệ ngôn ngữ Tai - Ka đai. Người Giáy cư chú chủ yếu ở Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu và Yên Bái với tổng số hơn 57.000 người. Hiện nay, do yêu cầu đời sống và làm việc, người Giáy cư trú tại 39 trên tổng số 63 tỉnh, thành phố của Việt Nam.
Trải nghiệm văn hóa miền Tây Nam Bộ tại Làng Văn hóa

Trải nghiệm văn hóa miền Tây Nam Bộ tại Làng Văn hóa

Sắc màu 54 - Kim Anh - 2 giờ trước
Từ ngày 1 - 31/10, tại Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam (Đồng Mô, Sơn Tây, Hà Nội) sẽ diễn ra các hoạt động tháng 10 với chủ đề “Ấn tượng miền Tây”. Du khách được khám phá, trải nghiệm không gian văn hóa, du lịch miền Tây, những nét văn hóa, phong tục tập quán đặc sắc của đồng bào, cùng nhiều hoạt động hấp dẫn du khách tại “Ngôi nhà chung” của cộng đồng 54 dân tộc Việt Nam.
Thanh Hóa: Nhiều huyện miền núi bị chia cắt do mưa lớn, 1 người tử vong

Thanh Hóa: Nhiều huyện miền núi bị chia cắt do mưa lớn, 1 người tử vong

Tin địa phương - Quỳnh Trâm - 2 giờ trước
Do ảnh hưởng sau bão số 4, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa có mưa lớn trong suốt 3 ngày qua, khiến nhiều địa phương trong tỉnh bị ngập lụt, nhiều tuyến đường bị chia cắt. Tại huyện Thạch Thành, đã có 1 người tử vong do bị lũ cuốn.
Tỉnh đoàn Gia Lai chăm lo, hỗ trợ hơn 54.000 thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn, vùng DTTS

Tỉnh đoàn Gia Lai chăm lo, hỗ trợ hơn 54.000 thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn, vùng DTTS

Xã hội - Ngọc Thu - 2 giờ trước
Theo báo cáo của Tỉnh đoàn Gia Lai, trong 5 năm (2017 - 2022), Tỉnh đoàn đã hỗ trợ, giúp đỡ cho 54.254 thiếu nhi và giúp đỡ thường xuyên 577 em thiếu nhi có hoàn cảnh đặc biệt, khó khăn, vùng DTTS. Cụ thể, đã hỗ trợ 3.891 suất quà, học bổng, giải thưởng với số tiền 861,3 triệu đồng.
Đại sứ Iran tại Việt Nam thăm và làm việc tại Lai Châu

Đại sứ Iran tại Việt Nam thăm và làm việc tại Lai Châu

Tin tức - Hà Minh Hưng - 2 giờ trước
Sáng 30/9, Bí thư Tỉnh ủy Lai Châu Giàng Páo Mỷ cùng đại diện lãnh đạo một số sở, ban, ngành tỉnh đã tiếp xã giao Ngài Ali Akbar Nazari - Đại sứ nước Cộng hòa Iran tại Việt Nam và phu nhân cùng Đoàn công tác.
Ngày 30/9: Việt Nam có 1.470 ca mắc mới COVID-19

Ngày 30/9: Việt Nam có 1.470 ca mắc mới COVID-19

Tin tức - BĐT - 4 giờ trước
Ngày 30/9, Việt Nam có 1.470 ca mắc mới COVID-19 và 948 ca khỏi bệnh. Trong ngày, cả nước có 107 ca COVID-19 nặng đang điều trị.