Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Huyền thoại những người “nuôi lửa”

Tiêu Dao - 14:52, 26/06/2022

Mười mấy đời truyền lại, “Vua Lửa” là người kết nối của lũ làng và thần, người có sự tôn kính bậc nhất của cộng đồng. Trên vương quốc của “Vua Lửa” bây giờ, dù không còn nhiều huyễn hoặc, nhưng “Vua Lửa” vẫn là niềm tin bất diệt của người Jrai.

Người thế thân của “Vua Lửa”, già Rơ Lan Hieo thực hiện nghi lễ cầu mưa đầu tháng 5/2022
Người thế thân của “Vua Lửa”, già Rơ Lan Hieo thực hiện nghi lễ cầu mưa đầu tháng 5/2022

Plei Ơi theo tiếng Jrai có nghĩa là “Làng Ông”. Đó là ngôi làng nhỏ bé thanh bình, vẫn mang đậm dáng dấp Tây Nguyên dù bao biến thiên của lịch sử. Ngôi làng nằm trên một thung lũng bằng phẳng, phía Bắc là đèo Chư Sê với rừng khộp cỗi cằn khoe thân già nua xen trong những dãy đá trọc đầu lô nhô trăm hình vạn trạng, phía Nam là cánh đồng Ayun Hạ (huyện Phú Thiện, Gia Lai) ngút ngát hàng ngàn ha. Đó là vùng đất đắc địa, đẹp hiếm có. Đất ấy còn thêm sức hấp dẫn bởi núi Tao Yang, huyền tích “Vua Lửa” và kiếm thần ngự trị.

Già Rơ Lan Hieo, phụ tá “Vua Lửa” thứ 14 đưa hai tay lên trời, tiếng hú gọi vang cả ngọn đồi thấp nơi ông đang làm lễ cầu mưa cho dân làng. Từng tràng tiếng Jrai bật ra tự trong tâm khảm, đã ăn sâu vào trong trí nhớ của ông khi hàng chục lần theo Yang Pơtao Apui (Vua Lửa) đời thứ 14 làm lễ. Những động tác múa chân và tay linh hoạt, cùng từng câu Jrai vang lên trong gió và nắng cao nguyên.

Già Rơ Lan Hieo đã gần 70 tuổi, tóc bạc trắng như cước, thân hình nhỏ và màu da nâu như con người xứ Thượng nghìn đời qua. Già không được trao truyền, nhưng năm 1999, khi “Vua Lửa” đời thứ 14 Siu Luynh qua đời và do không có người trong “hoàng tộc” mang họ Siu để kế vị nên “ngai vàng” để ngỏ từ đó cho đến nay. Và từ đó đến nay, tất cả mọi lễ tục, những nghi thức của “Vua Lửa” Già Rơ Lan Hieo đều nắm rõ, và mặc nhiên, tất cả người Jrai ở vùng thung lũng Ayun này đều coi già là “Vua Lửa” đời thứ 15, dù không có tước phong.

Cả vùng Ayun xưa, bây giờ chia thành nhiều huyện thị như Phú Thiện, thị xã AyunPa, huyện Krông Pa, huyện IaPa và một phần của huyện KonChro của tỉnh Gia Lai. Đây vốn là “vương quốc” của Yang Pơtao Apui. Vào khoảng cuối tháng 4 tháng 5, mùa khô Tây Nguyên bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Và “Vua Lửa”, theo nhiều tài liệu khảo cứu thì là người nắm giữ được kỹ nghệ rèn kim loại bằng lửa, để tạo nên nông cụ giúp việc sản xuất nông nghiệp để nuôi sống người Jrai, hay chế tạo vũ khí để bảo vệ buôn làng. Chính vì thế, “Vua Lửa” được xưng tôn.

Nơi cư ngụ của nhiều đời “Vua Lửa” là làng Plei Ơi (thuộc xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện, Gia Lai). Sử thi kể rằng, “Vua Lửa” đầu tiên bắt đầu từ hai anh em tên là T’dia và T’diêng rèn gươm báu trên một hòn đá nằm ngay miệng núi lửa Hàm Rồng (cách Plei Ơi khoảng hơn 50 cây số về phía Bắc). Khi rèn xong, thanh gươm bằng đồng cứ đỏ rực, nhúng vào ghè thì ghè cạn; nhúng xuống suối, suối khô; nhúng xuống sông, sông hết nước... Có được thanh gươm thần, người Jrai cho rằng người sở hữu nó ắt có khả năng nói chuyện được với thần linh, để chuyển tải ý nguyện của con người đến với đấng siêu nhiên. Vào những ngày khô hạn, Yang Pơtao Apui thường mang gươm báu đi khắp vùng để cúng cầu mưa cho người Jrai, mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Hình ảnh con người và kiến trúc của buôn làng Jrai trong thập niên 1960.  (Ảnh: Dương An – Lịch sử và con người xứ Thượng)
Hình ảnh con người và kiến trúc của buôn làng Jrai trong thập niên 1960.  (Ảnh: Dương An – Lịch sử và con người xứ Thượng)

Ngày 24/3/1993, Bộ Văn hóa-Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đã ký Quyết định số 281/QĐ-BT công nhận Plei Ơi là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và lễ hội Cúng cầu mưa của Yang Pơtao Apui được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia vào năm 2015. Giờ đây, lễ hội Cúng cầu mưa đã trở thành nét văn hóa truyền thống của người Jrai. Hoạt động này được đặc biệt quan tâm nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.

Đồng bào các dân tộc Tây Nguyên tin rằng, nhờ có sức mạnh của Thần Gươm ẩn trong chiếc gươm thần mà Pơtao Apui có rất nhiều khả năng đặc biệt, trong đó quan trọng nhất là khả năng chuyển nắng hạn thành mưa. Già Rơ Lan Hieo, phụ tá “Vua Lửa” thứ 14 là người giữ gươm thần thuộc làu những bài Khan, những lời cúng cầu mưa. Trong câu chuyện của già vẫn nhắc về những lần đi cầu mưa giúp dân làng.

Theo đó, Lễ cầu mưa được thực hiện bên cửa hông phía mặt trời mọc trong nhà của Pơtao Apui. Lễ vật gồm: một ghè rượu, sáp mật ong, gạo, thịt... để mời thần Sông, thần Đá, thần Núi. Cuối cùng già Hieo cầu xin các thần linh mang mưa đến cho người dân trong vùng. Thỉnh thoảng già Hieo đi Kon Tum, đi An Khê, đi Phú Yên, Đắk Lắk cầu mưa cho bà con vùng khô hạn. Bình thường, già là một nông dân, chỉ khi có lễ hội hoặc khi được mời đi cầu mưa thì mới vận đồ truyền thống và chuẩn bị cho nghi lễ truyền thống. Và mặc nhiên, già cũng được coi là người nuôi lửa, người giữ lửa thay Yang…

Suốt hơn 5 thế kỷ qua, 14 đời “Vua Lửa” nối ngôi nhau “trị vì” ở làng Plei Ơi. “Vua Lửa” cuối cùng là Siu Luynh và khi ông này chết (năm 1999), “ngôi vương” bỏ trống từ đó cho đến nay. Và bây giờ, Khu di tích lịch sử - văn hóa Plei Ơi rộng một ha nằm bên Quốc lộ 25, dưới chân đập Ayun Hạ, xã Ayun Hạ, huyện Phú Thiện. Plei Ơi đã là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia và nghi lễ cúng cầu mưa của “Yang Pơtao Apui” - một nghi lễ truyền thống của đồng bào Jrai đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia.

Những câu chuyện về các Pơtao Apui được truyền khẩu từ đời này sang đời khác nửa như thực, nửa như mơ. Tuy nhiên, có một hoạt động rất chân thực được 14 đời “Vua Lửa” thực hiện một cách thường xuyên và giờ đây đã trở thành nét văn hóa truyền thống của người Jrai đó là lễ hội cúng cầu mưa. Hoạt động này được đặc biệt quan tâm nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống dân tộc.

Tin cùng chuyên mục
Đi trên con đường Hạnh phúc

Đi trên con đường Hạnh phúc

Tôi đã không ít lần đi trên con đường 4C, nơi “đầu trời ngất đỉnh Hà Giang”. Mỗi một lần đi, cảm xúc trong tôi đều rất khác biệt. Không phải vì sự hiểm trở của một tuyến đường lên 4 huyện nơi địa đầu Tổ quốc, hay chỉ vì sức hấp dẫn của cột cờ Lũng Cú, cao nguyên đá Đồng Văn… mà hơn hết là những cảm nhận về sự đổi thay vượt bậc của đất và người nơi đây khi có con đường huyết mạch, con đường chiến lược..., đã mang lại hạnh phúc, no ấm, bình yên trên mỗi bản làng.
Tin nổi bật trang chủ
16 Hội Nông dân khu vực III tranh tài tại Hội thi Nhà nông đua tài toàn quốc lần thứ V - năm 2022

16 Hội Nông dân khu vực III tranh tài tại Hội thi Nhà nông đua tài toàn quốc lần thứ V - năm 2022

Tin tức - Thuỳ Dung - 1 phút trước
Sáng 16/8, tại Nhà văn hóa thiếu nhi tỉnh Gia Lai, 16 Hội Nông dân đến từ 16 tỉnh, thành phố khu vực miền Trung - Tây Nguyên, Đông Nam Bộ đã chính thức tranh tài tại Hội thi Nhà nông đua tài toàn quốc lần thứ V - năm 2022, khu vực III.
Cần Thơ: Triển lãm ảnh “Cuộc đời và hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh”

Cần Thơ: Triển lãm ảnh “Cuộc đời và hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh”

Tin tức - H.Diễm - 2 phút trước
Ngày 16/8, tại Bảo tàng TP. Cần Thơ đã diễn ra Lễ khai mạc triển lãm ảnh “Cuộc đời và hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh” và trưng bày chuyên đề “Hình tượng hoa Sen qua sưu tập hiện vật tại Bảo tàng TP. Cần Thơ”.
Bắc Kạn: Nâng cao nhận thức của người dân về tảo hôn và hôn nhân cận huyết bằng hình thức sân khấu hóa

Bắc Kạn: Nâng cao nhận thức của người dân về tảo hôn và hôn nhân cận huyết bằng hình thức sân khấu hóa

Tin địa phương - Thúy Hồng - 1 giờ trước
Thực hiện Đề án “Giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng đồng bào DTTS giai đoạn 2021 - 2025” trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn năm 2022, sáng 16/8 Ban Dân tộc tỉnh Bắc Kạn tổ chức cuộc thi tìm hiểu kiến thức pháp luật về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại Mô hình điểm xã Cổ Linh, huyện Pác Nặm.
Cuộc thi “Công nhân, viên chức, lao động tìm hiểu về giá trị của tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống xã hội”

Cuộc thi “Công nhân, viên chức, lao động tìm hiểu về giá trị của tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống xã hội”

Cuộc thi nhằm tuyên truyền sâu rộng, nâng cao nhận thức của cán bộ, đoàn viên, công nhân, viên chức, lao động (CNVCLĐ) và các cấp công đoàn về những giá trị tích cực, có ý nghĩa giáo dục của tín ngưỡng, tôn giáo đối với đời sống xã hội. Thời hạn nhận tác phẩm dự thi “Công nhân, viên chức, lao động tìm hiểu về giá trị của tín ngưỡng, tôn giáo trong đời sống xã hội” từ ngày 1/10/2022 đến 17h00 ngày 30/10/2022.
Coober Pedy- Thị trấn dưới lòng đất ở miền Nam nước Úc

Coober Pedy- Thị trấn dưới lòng đất ở miền Nam nước Úc

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh (T/h) - 1 giờ trước
Ở một vùng hẻo lánh của miền Nam nước Úc (Australia) có một thị trấn ngầm nằm dưới lòng đất. Thị trấn đặc biệt này có những ngôi nhà dưới lòng đất, nhà thờ, cửa hàng sách, bảo tàng và khoảng 1.000 người dân sinh sống.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 14/8/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 14/8/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về hoạt động của lãnh đạo UBDT, trọng tâm là công tác chỉ đạo về chuyển đổi số; chuẩn bị tổ chức Lễ Tuyên dương học sinh, sinh viên, thanh niên xuất sắc, tiêu biểu năm 2022, gặp mặt người có uy tín; các sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo và bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc tại cơ sở. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết “Nhiếp ảnh gia Lò Văn Chiến với văn hóa Pú Nả” của tác giả Hà Minh Hưng.
Nhật Bản tiếp tục đứng đầu thế giới về số ca nhiễm COVID-19 mới

Nhật Bản tiếp tục đứng đầu thế giới về số ca nhiễm COVID-19 mới

Nhìn ra thế giới - PV - 2 giờ trước
Tính đến sáng 16/8, thế giới ghi nhận 595.541.461 ca nhiễm COVID-19 và 6.455.452 ca tử vong do dịch bệnh này. Trong 24 giờ qua, Nhật Bản là quốc gia ghi nhận thêm số ca mắc và tử vong vì COVID-19 nhiều nhất thế giới (lần lượt +169.972 và 155 trường hợp).
Năm học 2022 - 2023: Triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới

Năm học 2022 - 2023: Triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới

Giáo dục - PV - 2 giờ trước
Năm học 2022 - 2023, ngành giáo dục tổ chức nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ đáp ứng yêu cầu của chương trình giáo dục mầm non trong điều kiện mới và triển khai thí điểm Chương trình Giáo dục mầm non mới; Nâng cao chất lượng thực hiện chuyên đề “Xây dựng trường mầm non lấy trẻ làm trung tâm giai đoạn 2021-2025” và Đề án “Tăng cường chuẩn bị tiếng Việt cho trẻ mầm non và học sinh tiểu học vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến 2025”...
Châu Á nỗ lực phục hồi kinh tế

Châu Á nỗ lực phục hồi kinh tế

Nhìn ra thế giới - PV - 2 giờ trước
Trong khi Thái Lan nới lỏng phòng dịch để kích thích du lịch thì Nhật Bản và mới đây là Trung Quốc tiếp tục nới lỏng chính sách tiền tệ
Giá cà phê hôm nay 16/8: Giá cà phê Robusta tăng mạnh

Giá cà phê hôm nay 16/8: Giá cà phê Robusta tăng mạnh

Sản phẩm - Thị trường - BĐT - 3 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 16/8 tại thị trường thế giới biến động trái chiều, giá cà phê Robusta tăng mạnh. Tại các vùng trọng điểm trong nước, giá cà phê dao đồng khoảng 48.500 - 49.000 đồng/kg.
Công nhận huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng đạt chuẩn nông thôn mới

Công nhận huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng đạt chuẩn nông thôn mới

Tin tức - T.Hợp - 3 giờ trước
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh vừa ký quyết định 982/QĐ-TTg công nhận huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng đạt chuẩn nông thôn mới năm 2020. Theo đó, huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng phấn đấu đến năm 2025 sẽ trở thành huyện nông thôn mới kiểu mẫu, đạt mức thu nhập 80 triệu đồng/người/năm, không còn hộ nghèo.