Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bài Chòi vang mãi cùng mùa Xuân

Thành Nhân - 14:47, 03/02/2020

Nghệ thuật Bài Chòi Trung bộ Việt Nam (các tỉnh Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa và Đà Nẵng) ra đời từ dân gian, nói tiếng nói của dân gian, được người dân phát triển, trở thành một loại hình nghệ thuật tổng hợp kết hợp âm nhạc, thơ ca, diễn xuất, hội họa, văn học; được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Nghệ thuật Bài Chòi được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại
Nghệ thuật Bài Chòi được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo

Bài Chòi có hai hình thức chính là “Chơi Bài Chòi” và “Trình diễn Bài Chòi”. Chơi Bài Chòi
liên quan trò chơi thẻ bài trong chòi tre vào Tết Nguyên đán, nhưng không liên quan tệ nạn bài bạc. 

Hội chơi Bài Chòi thường diễn ra ở sân đình làng hoặc những khoảng đất rộng, bằng phẳng. Người ta dựng 9 hoặc 11 chòi bằng tre, nứa, lợp tranh như những chòi canh giữ rẫy, xếp theo hình chữ U. Chòi ở đáy chữ U gọi là chòi Cái. Người dẫn dắt cuộc chơi là các “anh/chị hiệu” ngồi ở chòi Cái. Họ rút con bài trong ống bài, giơ lên rồi hát những câu hát đố tên con bài ấy, gọi là Hô Thai. Người chơi mua 3 con bài, ngồi trên các chòi để đợi. Nếu cả 3 con bài trùng với những con bài mà “anh/chị hiệu” xướng tên thì thắng cuộc, được lĩnh thưởng, kết thúc một lượt chơi. Nhạc cụ đệm trong Bài Chòi thường gồm: đàn nhị, song loan, kèn bóp và trống chiến.

Nguồn gốc, thời gian xuất hiện Bài Chòi, theo nhà âm nhạc học người Pháp G.L.Bouvier, người đến Việt Nam từ những năm đầu thế kỷ 20 để nghiên cứu về các thể loại âm nhạc dân gian, “bài chòi được hình thành và phát triển sau những năm Nam tiến, tức sau những năm 1470”. Một số nhà nghiên cứu khác thì cho rằng, Đào Duy Từ (1572 - 1634), người Thanh Hóa vào lập nghiệp ở Bình Định, đã dựa theo mô hình tiêu khiển ở các chòi canh nương rẫy mà sáng lập ra Hội Bài Chòi.

Thời đó, Bài Chòi được chơi vào mỗi dịp Tết đến Xuân về. Từ sáng mùng Một Tết, khi nghe tiếng trống khai trường, thì những người dân trong làng lại nô nức kéo nhau tới sân bài chòi để dự hội. Hội được kéo dài từ 3 đến 7 ngày. Nhà nghiên cứu Nguyễn Văn Ngọc, hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam cho biết: Tùy theo năm đó là năm gì, và Hội Bài Chòi được tổ chức ở làng nào, làng đó có đặc điểm gì thì hiệu sáng tạo, ứng diễn những câu Bài Chòi cho phù hợp. 

Người chơi trên chòi trúng thưởng nhận một ly rượu (hoặc một chén nước trà, nếu là phụ nữ). Trẻ em chỉ thưởng tiền và cờ. Người trúng thưởng nhận cây cờ thưởng cắm vào ống thẻ trên chòi và nhận tiền thưởng. Người nhận tiền thưởng trích một ít tiền lẻ thưởng lại cho hiệu gọi là “lì xì” năm mới. Đây cũng được xem là một nét đẹp văn hóa tinh thần của người dân, chúc nhau một năm gặp nhiều may mắn.

Các anh - chị hiệu diễn xướng hô Bài Chòi, quản trò dẫn dắt hội chơi
Các anh - chị hiệu diễn xướng hô Bài Chòi, quản trò dẫn dắt hội chơi

Gìn giữ và phát huy

Là loại hình nghệ thuật của miền Trung, nhưng do tính độc đáo, đa dạng hơn nên nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, Bình Định là “cái nôi” của Bài Chòi. Và cho đến nay, địa phương này cũng là nơi làm tốt nhất việc bảo tồn, phát huy nghệ thuật Bài Chòi. Năm 2010, để tránh nguy cơ thất truyền, Bình Định còn triển khai phục dựng Hội đánh Bài Chòi cổ; nhờ đó, Bài Chòi Bình Định thực sự hồi sinh.

Hiện tỉnh Bình Định có 62 câu lạc bộ nghệ thuật Bài Chòi do các cơ quan, đơn vị có thẩm quyền đã thành lập với trên 100 nghệ nhân. Đó là nguồn nhân lực để Bài Chòi tiếp tục được nuôi dưỡng, âm vang và lưu giữ. 

Thành thông lệ, mỗi khi Tết đến Xuân về, trên khắp các làng quê Bình Định, Bài Chòi trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân. Mở đầu là những đêm phục vụ Bài Chòi mùa Xuân do Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Truyền thông TP. Quy Nhơn tổ chức, tiếp đó là cấp xã, phường như: Nhơn Hải, Nhơn Châu... Cùng với đó, Hội thi Diễn xướng Bài Chòi dân gian TP. Quy Nhơn cũng có nhiều đầu tư, phát triển. Ðó là những điểm hẹn của mùa vui Bài Chòi!

Trong dịp Tết Kỷ Hợi, hội đánh Bài Chòi cổ dân gian ở xã Nhơn Hải diễn từ mùng 1 cho đến mùng 3 Tết, thu hút đông đảo người dân tham gia và năm nay hội tiếp tục được tổ chức để phục vụ Nhân dân. 

Bên cạnh Hội Bài Chòi truyền thống, hằng năm TP. Quy Nhơn còn tổ chức Hội thi Diễn xướng Bài Chòi dân gian. Trải qua 8 mùa Xuân, Hội thi ngày càng được đầu tư cả về số lượng và chất lượng. Điều đáng mừng ở các Hội thi là lực lượng tham gia ngày càng trẻ hóa. Các em nhỏ góp vui một cách rôm rả. Có thể xem đây là trái ngọt của đợt tập huấn Bài Chòi dân gian cho học sinh các Trường THCS TP. Quy Nhơn năm 2018. Tre chưa già nhưng măng đã mọc - đây được xem là một tín hiệu vui để Bài Chòi mãi trường tồn cùng mùa Xuân của đất nước.

Tin cùng chuyên mục
Nghệ nhân người Tày “bắt” gà đất gáy

Nghệ nhân người Tày “bắt” gà đất gáy

Gà đất biết gáy, là loại đồ chơi truyền thống vào loại “độc nhất vô nhị” của đồng bào dân tộc Tày. Để làm ra một chú gà đất kêu được như gà thật, nghệ nhân phải trải qua gần chục công đoạn chế tác với cấu tạo âm thanh cực kỳ phức tạp... Hiện, trong cộng đồng người Tày ở khu vực phía Bắc chỉ còn một người duy nhất làm được những đồ chơi độc đáo này, đó là ông Hoàng Chóong ở Xã Hoàng Việt, huyện Văn Lãng, tỉnh Lạng Sơn.
Tin nổi bật trang chủ
Ấm áp “Tết Nhân ái” ở huyện vùng cao Si Ma Cai

Ấm áp “Tết Nhân ái” ở huyện vùng cao Si Ma Cai

Nhịp cầu nhân ái - Hải Yến - 22:15, 26/01/2021
Những phần quà ý nghĩa đã được trao tận tay các hộ nghèo, gia đình chính sách huyện vùng cao Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai trong những ngày giáp Tết tại Chương trình “Tết Nhân ái” năm 2021. Chương trình do Trung tâm Truyền hình Nhân đạo phối hợp với Hội Chữ thập đỏ tỉnh Lào Cai và UBND huyện Si Ma Cai tổ chức. Công ty Cổ phần Hàng không Vietjet đồng hành cùng Chương trình.
Tin tưởng Việt Nam sẽ trở thành một nước phồn vinh và hạnh phúc

Tin tưởng Việt Nam sẽ trở thành một nước phồn vinh và hạnh phúc

Thời sự - Sỹ Hào - 22:11, 26/01/2021
Bên lề Phiên khai mạc Đại hội XIII của Đảng sáng 26/1/2021, trả lời phỏng vấn của phóng viên báo chí, các đại biểu dự Đại hội đều đồng tình, nhất trí cao đối với Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII; đồng thời bày tỏ niềm tin nước ta sẽ phát triển mạnh mẽ, trở thành một nước phồn vinh và hạnh phúc.
Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh thăm, tặng quà công nhân lao động Nhà máy sữa Vinamilk

Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh thăm, tặng quà công nhân lao động Nhà máy sữa Vinamilk

Tin tức - PV - 21:39, 26/01/2021
Trong những ngày giáp Tết Nguyên đán Tân Sửu 2021, Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh cùng đoàn công tác của Văn phòng Chủ tịch nước đã đến thăm, tặng quà cán bộ, công nhân lao động Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) đang làm việc ở Nhà máy sữa Việt Nam tại tỉnh Bình Dương.
Thanh Hóa: Triệt phá cơ sở sản xuất nước giặt, chất tẩy giả

Thanh Hóa: Triệt phá cơ sở sản xuất nước giặt, chất tẩy giả

Pháp luật - Quỳnh Trâm - 21:31, 26/01/2021
Ngày 26/1, Công an huyện Như Thanh, tỉnh Thanh Hóa cho biết, cơ quan này vừa phối hợp với Đội Quản lý thị trường số 13 (Cục Quản lý thị trường tỉnh Thanh Hóa) triệt phá một cơ sở đang sản xuất, sang chiết làm giả nhiều loại nước tẩy rửa, vệ sinh với quy mô lớn tại xã Xuân Du (huyện Như Thanh).
Bộ Công an chính thức công bố mẫu thẻ căn cước công dân gắn chíp

Bộ Công an chính thức công bố mẫu thẻ căn cước công dân gắn chíp

Tin tức - Nga Anh - 19:57, 26/01/2021
Thẻ căn cước công dân mẫu mới có kích thước như mẫu thẻ căn cước mã vạch đang lưu hành, được gắn thêm con chíp điện tử với nhiều ưu điểm về bảo mật, lưu trữ thông tin.
Ngày 26/1, Việt Nam có thêm 2 ca mắc mới COVID-19 là ca nhập cảnh

Ngày 26/1, Việt Nam có thêm 2 ca mắc mới COVID-19 là ca nhập cảnh

Tin tức - PV - 19:19, 26/01/2021
Từ 18 giờ ngày 25/1 đến 18 giờ ngày 26/1, Việt Nam ghi nhận thêm 2 ca mắc mới COVID-19, đều là ca nhập cảnh.
Tin tưởng vào sự thành công của Đại hội

Tin tưởng vào sự thành công của Đại hội

Sự kiện - Bình luận - Nga Anh (T/h) - 18:16, 26/01/2021
Hôm nay, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng chính thức khai mạc tại Thủ đô Hà Nội. Đây là sự kiện chính trị trọng đại của Đảng ta, đất nước ta. Những ngày này, đồng bào, đồng chí ở mọi miền Tổ quốc đang hướng về Đại hội với niềm tin và sự kỳ vọng lớn, đồng thời gửi gắm nhiều ý kiến, kiến nghị tâm huyết với Đảng, với Đại hội.

"Thể hiện tầm nhìn, gắn kết trong lãnh đạo nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc"

Thời sự - PV - 17:54, 26/01/2021
5 năm qua, cùng với việc lãnh đạo đồng bộ, toàn diện đất nước, Đảng ta, mà trực tiếp là Bộ Chính trị, Ban Bí thư luôn đặc biệt quan tâm đến vấn đề lãnh đạo nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
Phát triển nông nghiệp thịnh vượng-nông dân giàu có-nông thôn hiện đại

Phát triển nông nghiệp thịnh vượng-nông dân giàu có-nông thôn hiện đại

Sự kiện - Bình luận - PV - 17:48, 26/01/2021
Người nông dân trong thời đại mới đã nhận ra rằng cần phải học để có kiến thức, thực hiện đúng định hướng của Đảng là phát triển nông nghiệp, nông dân giàu có, nông thôn văn minh, hiện đại.
Cấp thuốc Methadon nhiều ngày: Tạo thuận lợi để người bệnh điều trị tại nhà

Cấp thuốc Methadon nhiều ngày: Tạo thuận lợi để người bệnh điều trị tại nhà

Sức khỏe - Vũ Lợi - 17:45, 26/01/2021
Trong 2 năm (2021 - 2022), Bộ Y tế triển khai thí điểm Đề án cấp phát thuốc Methadone nhiều ngày cho người bệnh điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện thay thế bằng thuốc Methadon. 3 tỉnh, thành phố ưu tiên triển khai đầu tiên gồm: Lai Châu, Điện Biên và Hải Phòng. Đây là những địa phương có nhiều người bệnh sống xa cơ sở điều trị/cơ sở cấp phát thuốc, địa bàn rộng, điều kiện đi lại khó khăn.