Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Trên 10 nghìn bộ chữ Nôm Dao được tin học hóa - Đóng góp to lớn để bảo tồn văn hóa của Bàn Kim Duy

Giang Lam - 20:54, 20/12/2021

Gần 10 năm qua ở bản người Dao Coóc Mùn, thôn Minh Lợi, xã Trung Minh, huyện Yên Sơn (Tuyên Quang) có một nghệ nhân trẻ miệt mài nghiên cứu học chữ Nôm Dao. Từng là dân công nghệ thông tin và bằng sự sáng tạo, học hỏi không ngừng, anh đã tự thiết kế nhập trên 10.000 bộ chữ Nôm Dao vào máy tính để giữ gìn, bảo tồn "kho báu" của cha ông.

Bàn Kim Duy bắt đầu thực hiện mã hóa chữ Nôm Dao Tuyên Quang từ năm 2018
Bàn Kim Duy bắt đầu thực hiện mã hóa chữ Nôm Dao Tuyên Quang từ năm 2018

Slay tỉa và trách nhiệm với tổ tông

Cụ Bàn Văn Minh là một “Slay tỉa” (nghĩa là sư thầy hay còn gọi là thầy tào) năm nay gần 90 tuổi. Cụ Minh nói rằng, nhà cụ có nhiều đời làm Slay tỉa. Khi đến tuổi xế chiều, không còn đủ sức đi cúng thì phải làm lễ kế nghiệp để trao lại sách cúng, tranh thờ và các đồ thờ linh thiêng cho người kế cận. Và điều làm cụ vui nhất đó là trọng trách này đều được con cháu họ Bàn trân trọng đón nhận một cách thành kính, chỉn chu nhất. Con trai cụ là Bàn Minh Lâm và cháu là Bàn Kim Duy giờ đây đều là những người am hiểu văn hóa Dao, biết chữ Dao, thuần thục các nghi thức nghi lễ... Và tương lai sẽ trở thành những người nối nghiệp.

Cụ Minh là đời thứ 23 làm thầy Tào của dòng tộc họ Bàn. Cụ Minh tự hào nói rằng, nhiệm vụ của thầy Tào là thực hiện các lễ cúng là để cầu mong những điều tốt đẹp đến gia chủ, cộng đồng, thôn, bản; hướng con người đến những điều tốt đẹp và luôn nhắc nhở con cháu không bao giờ quên tổ tiên, nguồn cội. Bởi vậy, những người làm thầy Tào luôn được người Dao kính trọng vẫn thường gọi là “thầy làm phúc”.

Hiểu được ý nghĩa sâu xa đó, ngay từ khi còn bé, Duy đã theo chân ông nội để tham dự các nghi lễ, học chữ Nôm Dao. Duy chia sẻ, học làm thầy Tào thực sự không hề đơn giản và học để trở thành một thầy Tào cao tay thì càng gian nan hơn. Đó là phải trải qua một quá trình học tập và kiêng kỵ vô cùng nghiêm ngặt; phải am hiểu văn hóa, lễ nghĩa, tu dưỡng đạo đức trong suốt cả cuộc đời. Anh luôn ý thức phấn đấu rèn luyện để đón nhận trọng trách thiêng liêng, nối dõi tông đường là đời thứ 25 làm thầy Tào của dòng họ Bàn.

Bàn Kim Duy miệt mài nghiên cứu chữ Nôm Dao
Bàn Kim Duy miệt mài nghiên cứu chữ Nôm Dao

Miệt mài học chữ 

Điều quan trọng của mỗi Slay tỉa là phải biết chữ Nôm Dao. Bởi có biết đọc, biết viết thì mới có thể hiểu lời lẽ, kiến thức trong những cuốn sách cổ của cha ông để lại. Với tình yêu văn hóa, lòng tự tôn dân tộc mãnh liệt, Bàn Kim Duy có hành trình đặc biệt trên con đường học chữ và lưu truyền chữ Nôm Dao.

Từ năm 12 tuổi Duy đã luôn ngồi cạnh để xem ông nội viết chữ Nôm Dao rồi cùng ông lật giở từng cuốn sách cổ. Người Dao quan niệm đây là chữ của thánh hiền nên khi đọc, khi viết phải cung kính, tư thế ngay ngắn. Sách vở bảo quản phải để trong rương, trong hòm như báu vật gia đình, dòng họ .

Đến năm 25 tuổi, anh lại “tay nải” sang Cao Bằng tiếp tục tầm sư học đạo để hiểu hơn về chữ Nôm Dao. Năm 2018, Duy lại xuống Hà Nội theo học khóa học 4 năm tại Nhân Mỹ học đường do Ban Tôn Giáo Trung ương tổ chức tại Chùa Nhân Mỹ.

Duy chia sẻ, với anh, việc học chữ Nôm Dao luôn mang đến một nguồn cảm hứng đặc biệt. Những con chữ như những bức tranh tượng hình thú vị, hấp dẫn. Mỗi thầy dạy chữ đều có kinh nghiệm truyền dạy riêng, càng học càng thấy mình nhỏ bé trước tri thức rộng lớn của cha ông. Và càng đi vào kho tàng ấy càng khiến mình có động lực say mê tìm hiểu, học tập và có khát vọng lưu giữ, bảo tồn văn hóa dân tộc mình.

Tin học hóa  trên 10.000 bộ chữ Nôm Dao

Bàn Kim Duy hiện là nhân viên y tế của Công ty cổ phần Khoáng sản Kim loại màu Thành Phát Trung Minh (Yên Sơn). Trước đó, Duy cũng từng học khóa học công nghệ thông tin. Là dân IT (công nghệ thông tin) chính hiệu cộng thêm tình yêu văn hóa dân tộc mình, năm 2018, Duy bắt đầu thực hiện mã hóa chữ Nôm Dao Tuyên Quang. Với mong muốn việc làm này sẽ đưa loại văn tự cổ của người Dao lên máy tính phục vụ soạn thảo loại chữ đang có nguy cơ thất truyền này có thể tồn tại bền vững như các loại văn tự khác.

Bàn Kim Duy đã mã hóa trên 10.000 bộ chữ Nôm Dao lên máy tính
Bàn Kim Duy đã mã hóa trên 10.000 bộ chữ Nôm Dao lên máy tính

Ngày ngày sau giờ làm việc, Duy lại miệt mài soạn tài liệu, lấy chữ, lập danh sách, "vẽ" chữ, kiểm tra rồi thực hiện thao tác kỹ thuật mã hóa chữ nôm Dao lên máy tính. Duy say mê sưu tầm, kết nối với các bạn trẻ người Dao tại các tỉnh khác để trao đổi kiến thức, kinh nghiệm.

Cái khó nhất là mỗi khi gặp từ đồng âm khác nghĩa, mọi người thường hay nhầm lẫn sang nhau, mỗi người một ý nên Duy phải mày mò đủ các nguồn tài liệu. Đó cũng chính là động cơ để Duy xuống Hà Nội tham dự lớp học tại Nhân Mỹ học đường. Duy bật mí, có những bộ chữ phải mất 2 tháng mới soạn thảo được đúng, chuẩn và ưng ý nhất

Duy vừa có dáng dấp hiền lành, nho nhã của một thầy đồ chính hiệu, lại vừa có phong thái của một “Slay tỉa” bản Dao. Và điều làm tôi ấn tượng nhất ở anh đó là một người trẻ năng động, trách nhiệm, cháy bỏng khát vọng cống hiến hết mình để bảo tồn những kho báu truyền đời của cha ông.

Kết quả, sau nhiều năm Duy đã thực hiện tin học hóa trên 10.000 bộ chữ Nôm Dao lên máy tính với trên 100 cuốn sách cổ bao gồm: Truyện thơ, sách thờ cúng, giáo lý, gia phả, văn bản dạy học chữ cơ bản… Một thành quả thực sự đáng trân trọng và ngưỡng mộ!

Không dừng lại đó, Duy là Trưởng nhóm của một Group “Bảo tồn văn hóa và chữ Viết Dao” trên Facebook. Nhóm hội tụ hơn 1.000 thành viên là các bạn trẻ người Dao khắp cả nước và có một số bạn người Dao sinh sống làm việc ở nước ngoài. Trên nhóm, mọi người thường thảo luận về ý nghĩa các bộ chữ, đăng các video dạy cách viết, các thành viên đều sôi nổi hưởng ứng. Duy vui vẻ nói, thế mới biết văn hóa Dao vẫn được các bạn trẻ yêu quý và trân trọng. Điều quan trọng là làm thế nào để thổi bùng lên thôi.

Mấy năm gần đây, thông qua mạng xã hội Duy kết nối được với nhiều tri thức uyên thâm người Dao để biên dịch các cuốn sách cổ như: “Sách về gia phả các dòng họ”, “Văn bản hành trình di cư người Dao”, “Câu chuyện của Bàn Đại Hội và Đặng Thị Hành”… Tiến sỹ Bàn Tuấn Năng, Học viện Hành chính Quốc gia chia sẻ, hiện anh và Duy vừa hoàn thành biên dịch 2 cuốn sách, đang trong quá trình chờ Viện Hán Nôm kiểm định, cấp phép xuất bản.

Trên hành trình gìn giữ và quảng bá văn hóa Dao, phía trước Bàn Kim Duy vẫn còn nhiều dự định. 

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Trăn trở về một miền di sản: Đích đến cuối cùng của di sản (Bài 3)

Trăn trở về một miền di sản: Đích đến cuối cùng của di sản (Bài 3)

Phải thừa nhận rằng, việc bảo vệ di sản là điều vô cùng khó khăn, bởi không chỉ thiếu kinh phí mà con người và công nghệ cũng đang là hai vấn đề rất đau đầu. Nhưng, câu chuyện di sản sống lại, trở thành nguồn tư liệu, tài nguyên… phục vụ cuộc sống của con người, chính là đích đến cuối cùng của quá trình phục dựng, bảo vệ di sản.
Tin nổi bật trang chủ
Toàn văn Bài phát biểu nhậm chức của Chủ tịch nước Tô Lâm

Toàn văn Bài phát biểu nhậm chức của Chủ tịch nước Tô Lâm

Thời sự - baodantoc.vn - 1 phút trước
Sáng 22/5, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 7, tại Hội trường Diên Hồng, Nhà Quốc hội, Quốc hội khóa XV đã bầu ông Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công an, đại biểu Quốc hội khóa XV giữ chức Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nhiệm kỳ 2021-2026. Sau khi thực hiện nghi thức tuyên thệ, Chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu nhậm chức. Báo Dân tộc và Phát triển trân trọng giới thiệu toàn văn Bài phát biểu nhậm chức của Chủ tịch nước Tô Lâm
Thủ tướng chúc mừng đồng bào Phật giáo nhân dịp Đại lễ Phật đản 2024

Thủ tướng chúc mừng đồng bào Phật giáo nhân dịp Đại lễ Phật đản 2024

Thời sự - PV - 3 phút trước
Sáng 22/5/2024, tại Trụ sở Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam (chùa Quán Sứ, Hà Nội), Thủ tướng Phạm Minh Chính đến chúc mừng các chức sắc, tăng ni, Phật tử Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhân dịp Đại lễ Phật đản (Phật lịch 2568 - Dương lịch 2024).
Người có uy tín tỉnh Bắc Giang đi học tập kinh nghiệm

Người có uy tín tỉnh Bắc Giang đi học tập kinh nghiệm

Chính sách dân tộc - Mạnh Cường - 1 giờ trước
Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang vừa tổ chức đưa 75 đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS đi giao lưu, học tập kinh nghiệm tại các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An. Đoàn do ông Trương Văn Bảo, Phó Trưởng Ban Dân tộc làm Trưởng đoàn.
Một số tỉnh Tây Nam bộ tổ chức đoàn thăm hỏi và chúc mừng Tăng ni, Phật tử nhân Đại lễ Phật đản

Một số tỉnh Tây Nam bộ tổ chức đoàn thăm hỏi và chúc mừng Tăng ni, Phật tử nhân Đại lễ Phật đản

Dân tộc- Tôn giáo - Tào Đạt - Như Tâm - 1 giờ trước
Nhân dịp Đại lễ Phật đản Phật lịch 2568 và mùa An cư Kiết hạ năm 2024, trong ngày 21/5, một số tỉnh khu vực Tây Nam bộ đã tổ chức Đoàn công tác đến thăm, tặng quà và chúc mừng Tăng ni, Phật tử tại các cơ sở Phật giáo trên địa bàn.
Hà Giang: Chuẩn bị tổ chức Ngày hội truyền thông và giới thiệu văn hóa các dân tộc huyện Vị Xuyên

Hà Giang: Chuẩn bị tổ chức Ngày hội truyền thông và giới thiệu văn hóa các dân tộc huyện Vị Xuyên

Tin tức - Vũ Mừng - 1 giờ trước
Ngày 24 - 25/5 tới đây, huyện Vị Xuyên (Hà Giang) sẽ tổ chức Ngày hội truyền thông, quảng bá tiềm năng, hợp tác, phát triển và giới thiệu không gian văn hóa các dân tộc huyện Vị Xuyên gắn với Lễ công bố Quyết định công nhận Di sản Văn hóa phi vật thể hát Páo dung dân tộc Dao.
Tin trong ngày - 21/5/2024

Tin trong ngày - 21/5/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 21/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thực hiện quy trình bầu Chủ tịch nước. Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh thăm và chúc mừng Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhân Đại lễ Phật đản. Những người âm thầm làm nên “Tuyến đường bình yên” ở Gia Lai. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Thái Nguyên phân bổ trên 645 tỷ đồng thực hiện Chương trình MTQG 1719

Thái Nguyên phân bổ trên 645 tỷ đồng thực hiện Chương trình MTQG 1719

Chính sách dân tộc - Minh Thu - 1 giờ trước
Tỉnh Thái Nguyên vừa có kế hoạch phân bổ trên 645 tỷ đồng được cân đối từ nhiều nguồn để thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2025 (Chương trình MTQG 1719) của năm 2024. Trong đó, kế hoạch vốn năm 2024 là trên 458 tỷ đồng và trên 187 tỷ đồng từ kế hoạch vốn năm 2022, 2023 kéo dài thực hiện trong năm 2024.
Lào Cai: Xây dựng con người Lào Cai “Đoàn kết - Yêu nước - Kỷ cương - Văn minh - Hiếu khách”

Lào Cai: Xây dựng con người Lào Cai “Đoàn kết - Yêu nước - Kỷ cương - Văn minh - Hiếu khách”

Tin tức - Trọng Bảo - 1 giờ trước
Đây là mục tiêu được đưa ra tại Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 33 -NQ/TW, ngày 9/6/2014 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước” và sơ kết 3 năm thực hiện Nghị quyết số 09 -NQ/TU, ngày 27/8/2021 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy về “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Lào Cai đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển bền vững”, được Tỉnh ủy Lào Cai tổ chức ngày 22/5.
Sạt lở vùi lấp 3 người trong một gia đình ở Bắc Kạn

Sạt lở vùi lấp 3 người trong một gia đình ở Bắc Kạn

Thời sự - Minh Thu - 1 giờ trước
Thông tin từ Văn phòng Ban Chỉ huy Phòng chống thiên tai - Tìm kiếm cứu nạn tỉnh Bắc Kạn cho biết, đêm 21/5, tại thôn Phiêng Pục, xã Hiệp Lực huyện Ngân Sơn, tỉnh Bắc Kạn xảy ra vụ sạt lở đất.
Tin trong ngày - 21/5/2024

Tin trong ngày - 21/5/2024

Media - BDT - 20:00, 21/05/2024
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 21/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thực hiện quy trình bầu Chủ tịch nước. Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh thăm và chúc mừng Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhân Đại lễ Phật đản. Những người âm thầm làm nên “Tuyến đường bình yên” ở Gia Lai. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Ủy ban Dân tộc công bố Quyết định về công tác cán bộ

Ủy ban Dân tộc công bố Quyết định về công tác cán bộ

Công tác Dân tộc - Thúy Hồng - 19:23, 21/05/2024
Chiều 21/5, Ủy ban Dân tộc tổ chức Hội nghị trao quyết định về công tác cán bộ cho công chức, viên chức quản lý thuộc Ủy ban Dân tộc. Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc Hầu A Lềnh Chủ trì Hội nghị. Tham dự Hội nghị có các Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm: Nông Quốc Tuấn, Nông Thị Hà; đại diện lãnh đạo các vụ, đơn vị thuộc Ủy ban Dân tộc.