Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

“Thơ lẩu” trước nguy cơ mai một

PV - 10:24, 25/09/2018

Đời sống tinh thần của đồng bào Tày, Nùng vùng Bắc Kạn đặc biệt phong phú với hệ thống thơ ca, sli lượn… được ghi chép hoặc truyền khẩu từ ngàn đời. Tuy nhiên hiện nay, một số hình thức cũng như nội dung diễn xướng đã dần mai một, thậm chí biến mất trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào, điển hình như “thơ lẩu”- thơ hát trong đám cưới của người Tày, Nùng.

Thơ lẩu Đoàn đón dâu nhận nước nhà gái trong một đám cưới người Tày ở huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn.

“Thơ lẩu” qua lời kể nghệ nhân

Đến nhà cụ Cắm, một nghệ nhân nức tiếng về hát “thơ lẩu” của vùng Tày Đại Sảo thuộc huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn vào đúng ngày nhà cụ làm lễ giải hạn, nhờ đó chúng tôi có dịp được gặp gỡ các cụ cao niên ở một số vùng lân cận như Bản Duồng, Yên Mĩ, Yên Nhuận… tụ về.

Cụ Cắm-tên đầy đủ là Nguyễn Thị Cắm, năm nay tuổi đã cận bách niên. Ở vào cái ngưỡng như cụ, về trí nhớ có lẽ ít ai bì nổi, cụ còn thuộc nằm lòng cả ngàn câu thơ lẩu. Ngồi với chúng tôi, cụ Cắm say sưa kể về những cuộc đưa dâu mà cụ làm pả mè. Cụ cho biết, pả mè vốn không phải một nghề, song để làm được pả mè, cần thuộc rất nhiều bài thơ lẩu và phải học khá sớm. Cứ sau mỗi ngày làm lụng vất vả, những cháu gái tuổi từ mười hai đến mười lăm trong bản lại quây quần bên bếp lửa của nhà một pả mè nào đó để học hát thơ.

Thơ lẩu Cụ Nguyễn Thị Cắm, 96 tuổi say sưa kể về những câu hát đưa dâu trong đám cưới người Tày.

Thơ lẩu có rất nhiều bài, gần như xuyên suốt cuộc cưới, pả mè đều phải hát thơ, hát để xin bỏ chướng ngại vật trên đường, hát thơ từ chối khéo chén rượu nhà trai chuốc, hát xin rửa chân lên cầu thang nhà trai, hát xin trải chiếu, hát xin được ngồi, hát cảm ơn nhà trai mời cơm, mời nước, hát nhắn nhủ con trẻ khi trao dâu…. do đó đòi hỏi pả mè phải là người được đào tạo kỹ lưỡng về lề lối hát, có đạo đức, đoan chính. Đặc biệt, người được chọn làm pả mè cho các cuộc đưa dâu phải là người hoạt ngôn để có thể đối đáp lại kịp thời, sâu sắc những câu ghẹo, những câu khó mà nhà trai đưa ra để thử tài đoàn nhà gái.

Theo cụ Cắm, đám cưới của người Tày là cuộc vui đúng nghĩa, vừa là sự hoan hỷ của hai bên nhà trai, nhà gái khi dựng vợ gả chồng cho con trẻ, vừa là cuộc thi tài đối đáp bằng thơ đặc biệt hấp dẫn của quan viên hai họ. Qua đó cũng thấy được đức hạnh, phẩm giá của cô dâu khi bên cạnh luôn có những người tài giỏi, linh hoạt và phép tắc chỉnh trang.

Thơ lẩu Chăng dây chắn đường mời rượu trong một đám cưới người Tày tại xã Bằng Phúc, huyện Chợ Đồn, tỉnh Bắc Kạn.

Chỉ còn “vang bóng một thời”

Ở vùng cộng đồng người Tày tỉnh Bắc Kạn, cụ Cắm là người giữ cả gia tài phong phú di sản thơ lẩu, nhưng bây giờ cụ chẳng biết để lại cho ai. Những câu thơ cũng lặng lẽ như những pả mè vùng Tày của huyện Chợ Đồn hôm nay vậy. Cụ buồn lắm! Khoảng 20 năm nay rồi, chẳng còn tìm đâu một đám cưới có hát thơ nữa. Trẻ giờ cũng chẳng ai tìm các pả mè học hát. Đám cưới ngày nay, khi đoàn đưa dâu đến, đại diện hai họ phát biểu vài câu cho xong chứ không hào hứng như trước. Sách về hát thơ lẩu hiện cũng tứ tán nhiều nơi, trẻ con vớ được gấp máy bay, thuyền giấy hoặc mối xông hư hỏng cả.

Thầy tào Ngoạn, một thầy tào cao tay được mời về làm lễ giải hạn cho nhà cụ Cắm chia sẻ, bản thân ông trước khi làm thầy tào, thực hành các nghi lễ tâm linh cũng đã một thời làm Quan làng (trưởng đoàn đón dâu cho nhà trai) người đối đáp thơ chính với pả mè đoàn nhà gái. Ông cũng đã cất công sưu tầm được rất nhiều bài thơ lẩu đặc sắc của vùng Tày Đại Sảo cũng như khu Bắc, Khu Nam của huyện Chợ Đồn. Tuy nhiên hiện nay, rất ít người còn biết, còn thuộc thơ lẩu. Vừa nói, thầy vừa lần trong túi nải ra 2 cuốn thơ lẩu được chép tay đưa cho chúng tôi và dặn: “Nhà báo xem cái này có giúp ích được gì không? Đây là hai cuốn ghi chép những bài thơ lẩu mà tôi sưu tầm được ở vùng Tày Đại Sảo và Đồng Lạc cách đây mấy mươi năm, nó vẫn nằm im trong túi nải này vì lâu lắm chưa có dịp nào dùng đến”…

Nghe lời căn dặn đầy trách nhiệm của tào Ngoạn khi giao hai cuốn thơ lẩu ông luôn cất giữ bên mình, tôi chẳng biết phải nói sao để an lòng các cụ. Mong rằng, các nhà quản lý văn hóa cũng như Đảng bộ, chính quyền tỉnh Bắc Kạn quan tâm hơn đến loại hình nghệ thuật dân gian này để thơ lẩu có thể phục sinh trong các sinh hoạt cộng đồng của đồng bào Tày nơi đây.

HOÀNG CHIẾN THẮNG

Tin cùng chuyên mục
Lai Châu: Triển khai gói kích cầu lần 2 để hỗ trợ du lịch

Lai Châu: Triển khai gói kích cầu lần 2 để hỗ trợ du lịch

Du lịch cả nước nói chung và tỉnh Lai Châu nói riêng đều bị ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19. Để đưa du lịch hoạt động quay trở lại, tỉnh Lai Châu đã ban hành gói kích cầu du lịch lần 2, nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp làm du lịch.
Tin nổi bật trang chủ
Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Ngày 28/10/2020, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc (UBDT) tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Tờ trình, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù giai đoạn 2021-2025. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến; Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Hoàng Thị Hạnh đồng chủ trì Hội thảo. Tham dự Hội thảo có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Thông; lãnh đạo Hội đồng Dân tộc của Quốc hội; đại diện lãnh đạo, cán bộ các bộ, ban, ngành, địa phương.
Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh Lào Cai

Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh Lào Cai

Tin tức - Trọng Bảo - 19:40, 28/10/2020
Đại hội Thi đua yêu nước lần thứ V, tỉnh Lào Cai đã diễn ra vào ngày 28/10 với sự góp mặt của 323 đại biểu điển hình, đại diện cho các cơ quan, ban ngành, các huyện, thị xã, thành phố, các tổ chức xã hội... Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội.
Ông Nguyễn Tiến Hải tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau

Ông Nguyễn Tiến Hải tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau

Tin tức - Như Tâm - 17:08, 28/10/2020
Ông Nguyễn Tiến Hải, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau khóa XV vừa tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau khóa XVI nhiệm kỳ 2020-2025.
Những người “giữ lửa” buôn làng

Những người “giữ lửa” buôn làng

Phóng sự - Ký sự - Uông Thái Biểu - 16:45, 28/10/2020
Có một đêm lửa rừng dưới chân núi mẹ Lang Bian (Lâm Đồng), tôi đã được nghe nhạc sĩ Krajan Plin hát, bài hát do chính anh sáng tác với tên gọi “Giữ ấm bếp hồng”. Người đàn ông Cơ Ho ấy đã “rút ruột rút gan” thành những giai điệu lan tỏa tình yêu cao nguyên: “Kìa trông vầng trăng trên cao. Kìa trông ngàn sao lung linh. Dẫu có bão giông, thác lũ thét gào. Ta hãy cùng nhau giữ ấm bếp hồng…”.
Thành phố Hồ Chí Minh: Đột phá từ những chính sách dân tộc đặc thù

Thành phố Hồ Chí Minh: Đột phá từ những chính sách dân tộc đặc thù

Công tác Dân tộc - Thiên Đức - 16:32, 28/10/2020
So với các địa phương vùng miền núi, cộng đồng DTTS ở TP. Hồ Chí Minh có rất nhiều điểm khác biệt. Do đó, Cơ quan công tác Dân tộc của Thành phố đã tham mưu cho các cấp, ngành áp dụng nhiều chính sách dân tộc đặc thù, từ đó mang lại những kết quả có tính đột phá.
Đăk Nông: Đưa nghề dệt thổ cẩm vào mô hình giảm nghèo

Đăk Nông: Đưa nghề dệt thổ cẩm vào mô hình giảm nghèo

Nghề nghiệp - Việc làm - Lê Hường - 16:29, 28/10/2020
Thời gian qua, tỉnh Đăk Nông đã tìm nhiều giải pháp để khôi phục, bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm. Đặc biệt, năm 2020, Đăk Nông đưa nghề dệt thổ cẩm truyền thống vào mô hình giảm nghèo, trở thành một nghề kinh tế giúp đồng bào DTTS có thu nhập.
Bão số 9 làm 2 người bị thương, 360 xã bị mất điện

Bão số 9 làm 2 người bị thương, 360 xã bị mất điện

Tin tức - PV - 16:26, 28/10/2020
Cập nhật đến 14h chiều 28/10 của Ban Chỉ đạo tiền phương ứng phó với bão số 9 cho biết, ảnh hưởng của bão đã làm 2 người bị thương, hiện tại có 360 xã đang bị mất điện. Về nhà: 3 nhà bị sập, 972 nhà bị tốc mái. Đồng thời, 31 trụ sở cơ quan và 28 điểm trường bị hư hại, tốc mái.
Dịch Covid-19: 441.418 ca mắc mới và 6.923 ca tử vong toàn cầu trong 1 ngày

Dịch Covid-19: 441.418 ca mắc mới và 6.923 ca tử vong toàn cầu trong 1 ngày

Tin tức - PV - 16:14, 28/10/2020
Chỉ trong vòng 1 ngày, cả thế giới ghi nhận 441.418 ca mắc Covid-19 mới và 6.923 trường hợp tử vong vì dịch bệnh này.
Diện tích rừng trồng tăng, rừng tự nhiên giảm: “Thay lâu đài bằng căn nhà lá”

Diện tích rừng trồng tăng, rừng tự nhiên giảm: “Thay lâu đài bằng căn nhà lá”

Chính sách dân tộc - Sỹ Hào - 16:12, 28/10/2020
Những năm gần đây, diện tích rừng trồng tăng, nhưng diện tích rừng tự nhiên lại liên tục giảm là một thực trạng rất đáng quan ngại. Đã có người ví việc phát triển rừng trồng đi liền với giảm diện tích rừng tự nhiên giống như “thay lâu đài bằng căn nhà lá”.
Xã Hướng Việt (Hướng Hóa, Quảng Trị): Hoang tàn sau lũ dữ

Xã Hướng Việt (Hướng Hóa, Quảng Trị): Hoang tàn sau lũ dữ

Đời sống - Xã hội - Thanh Hải - 11:49, 28/10/2020
Mới đây thôi, những Tà Rùng, Xa Đưng, Cờ Tiếng (xã Hướng Việt huyện Hướng Hóa, Quảng Trị) … còn là vùng đất quần cư bình yên với cuộc sống no ấm hiện hữu trong mỗi thôn làng của đồng bào Bru Vân Kiều. Thế nhưng, lũ về đã xóa sạch, biến nơi đây thành vùng đất hoang tàn và đổ nát…
Ông Đỗ Trọng Hưng được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa

Ông Đỗ Trọng Hưng được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa

Tin tức - Quỳnh Trâm - 11:43, 28/10/2020
Sáng ngày 28/10 Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2020-2025 đã công bố kết quả phiên họp đầu tiên của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XIX . Đồng chí Đỗ Trọng Hưng được bầu giữ chức vụ Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa nhiệm kỳ 2020-2025.