Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Những nghệ nhân giữ hồn Then cổ

PV - 13:47, 21/05/2018

Liên hoan Nghệ thuật hát Then-đàn Tính các dân tộc Tày, Nùng-Thái toàn quốc lần thứ VI tại Hà Giang hội tụ hơn 400 nghệ nhân, diễn viên của 14 tỉnh, thành trong cả nước về giới thiệu, trình diễn các nghi lễ, làn điệu, âm nhạc Then đặc sắc của từng dân tộc, từng vùng miền.

Mỗi nghệ nhân Then vừa là một nghệ sĩ tài hoa, vừa là một “kho tàng sống” về di sản văn hóa tín ngưỡng, tâm linh đặc sắc. Báo Dân tộc và Phát triển giới thiệu đến bạn đọc một số nghệ nhân Then tiêu biểu tham dự tại Liên hoan.

Nghệ nhân Bế Sơn Trung:

Thầy giáo kiêm thầy Then: Sinh ra trong một gia đình có 8 đời làm pựt (Then) ở xóm Bản Co, xã Triệu Ẩu, huyện Phục Hòa (Cao Bằng), từ 9-10 tuổi, cậu bé Bế Sơn Trung đã theo cha đi làm Then tại nhiều gia đình trong và ngoài bản. Có “căn Then” nên lớn lên mặc dù đi học ngành Sư phạm và trở thành giáo viên dạy văn, thầy giáo Bế Sơn Trung vẫn dành nhiều thời gian nghiên cứu sách cổ bằng chữ Hán, chữ Nôm của gia đình để nắm được nội dung, ý nghĩa lời hát Then trong từng nghi lễ lẩu Then.

baodantoc_be_son_trung

 

Năm 30 tuổi, thầy Then Bế Sơn Trung được cấp sắc bậc đầu tiên rồi lần lượt lên bậc 2 (38 tuổi), bậc 3 (49 tuổi), bậc 4 (năm 61 tuổi). Hiện nay, sau khi nghỉ hưu, nghệ nhân Bế Sơn Trung chỉ chuyên tâm vào việc làm Then và truyền dạy hát Then, đàn Tính cho bà con tại cộng đồng. Ông đã truyền nghề làm Then cho 16 đệ tử; mở 3 lớp dạy hát Then, đàn Tính cho 50 người dân và học sinh dân tộc Tày trong xã. Thời gian tới, ông đang dự kiến mở thêm một lớp dạy hát Then, đàn Tính cho 15 học viên người Tày của huyện Phục Hòa.

Thầy Then Bế Sơn Trung cho biết, hiện nay, các gia đình thường mời ông đến làm Then trong lễ kỳ an (cầu an-cầu sức khỏe) cho người già và trẻ nhỏ. Còn những “lầu Then” quy mô lớn như “Tìm vía Long Vương”-trích đoạn giới thiệu tại Liên hoan lần này thì vài ba năm, ông mới tổ chức một lần.

Nghệ nhân Then Đặng Xuân Hải:

Vừa làm Then, vừa làm tạo: Làm Then mới khoảng 10 năm nay, nghệ nhân Đặng Xuân Hải đang theo dòng Then Bách Cổ-dòng Then từ Bảo Lâm, Bảo Lạc (Cao Bằng) “di cư” về. Ông là thầy Then duy nhất của xã Việt Lâm, huyện Vị Xuyên (Hà Giang) được cấp sắc, gồm hai bằng: vừa làm Then vừa làm tạo.

2

 

Thầy Then Hải giải thích, trong tín ngưỡng tâm linh của cộng đồng người Tày, Nùng, đường (phái) Then và đường tạo có những điểm khác nhau. Khi làm Then, qua lời diễn xướng của thầy Then hát trong nghi lễ, người nghe sẽ biết được đường đi, đường về từ trần gian lên mường Trời của các thần linh (quan quân Then). Còn làm tạo thì thầy Then chỉ mời thần linh xuống chứng giám, không diễn tả đường đi của các quan quân như làm Then. Tùy vào yêu cầu của từng gia đình trong các nghi lễ khác nhau, thầy sẽ làm Then hay làm tạo.

Để thành thạo nghề Then, ông Hải đã nhiều năm theo học sư phụ là thầy Then Lộc Đức Phòng, xã Thuận Hòa, huyện Vị Xuyên. Hiện nay, thầy Then Hải thường được các gia đình người Tày ở Vị Xuyên tin tưởng, mời về làm Then trong các lễ cúng mừng thọ cho người già, cầu an cho trẻ nhỏ, giải hạn, đám tang… “Trong toàn huyện Vị Xuyên hiện chỉ còn vài ba người làm nghề Then. Tôi đang cố gắng truyền dạy nghề cho 3-4 cháu. Nếu không có “căn Then” thì học 10 năm vẫn không làm thầy Then được, đó là cái khó của chúng tôi trong việc bảo tồn di sản Then nghi lễ”, nghệ nhân Đặng Xuân Hải trăn trở.

Nghệ nhân Đàm Thị Quyền:

Làm Then để giữ gìn văn hóa của dân tộc: Là người Tày Cao Bằng chuyển cư vào xã Ea Tam, huyện Krông Năng (Đăk Lăk) hơn 30 năm nay, “bà Then” Đàm Thị Quyền vẫn say mê với di sản văn hóa của cha ông. “Hành nghề” Then 20 năm nay, bà được các gia đình người Tày, Nùng ở vùng Tây Nguyên và các tỉnh phía Nam mời đi làm Then quanh năm nên không mấy khi bà có mặt ở nhà.

baodan toc_dam_thi_quyen

 

Bà Then Quyền cho biết, xã Ea Tam có gần 9.000 người Tày, Nùng (chiếm khoảng 81% dân số toàn xã), vùng đất này được coi là một Việt Bắc thu nhỏ tại Tây Nguyên, nơi hội tụ nhiều nét văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng núi phía Bắc. Hơn 10 năm trở lại đây, khi cuộc sống của người dân các dân tộc Tày, Nùng ở Ea Tam từng bước ổn định, phát triển, chính quyền địa phương và người dân ngày càng quan tâm hơn đến đời sống văn hóa tinh thần. Theo đó, những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc từng bước được khôi phục và phát triển.

Vào rằm tháng Giêng hằng năm, xã Ea Tam đều mở Lễ hội Nàng Hai với ý nghĩa mời Mẹ Trăng và mười hai nàng tiên-con gái của mẹ Trăng xuống thăm hạ giới và giúp trần gian trong công việc làm ăn sinh sống. Trong Lễ hội này, nghệ nhân Đàm Thị Quyền vào vai bà Then làm chủ lễ, dâng lễ lên trời mời Nàng Hai nhập vào 2 cô gái để hát đối đáp chúc phúc cho dân bản có một mùa màng bội thu, mạnh khỏe, hạnh phúc và chia sẻ với những người không gặp may mắn…

Nghệ nhân Then Đàm Thị Quyền cho biết, đây là lần đầu tiên bà được tham gia Liên hoan hát Then, đàn Tính toàn quốc. Được ra miền Bắc giao lưu hát Then, bà cảm thấy như đang được trở về nhà, trở về quê hương để tạ ơn tổ tiên đã tạo dựng, bồi đắp nên một kho tàng di sản văn hóa dân gian quý giá cho con cháu người Tày, Nùng.

NGỌC ÁNH

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Tổ chức nhiều hoạt động hấp dẫn tại Festival Thu Hà Nội lần thứ 2

Tổ chức nhiều hoạt động hấp dẫn tại Festival Thu Hà Nội lần thứ 2

Dự kiến, Festival Thu Hà Nội lần thứ 2 năm 2024 sẽ được tổ chức từ ngày 12 - 15/9/2024, tại phố Đinh Tiên Hoàng, phố Lê Thạch, khu vực nhà Bát Giác và một số quận, huyện trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đây là dịp để kích cầu du lịch, thu hút nhân dân các địa phương trong nước và du khách quốc tế đến với Thủ đô.
Tin nổi bật trang chủ
Chủ tịch nước gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín tiêu biểu tham dự Chương trình “Điểm tựa của bản làng” lần thứ 2 năm 2024

Chủ tịch nước gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín tiêu biểu tham dự Chương trình “Điểm tựa của bản làng” lần thứ 2 năm 2024

Chiều 14/6, tại Phủ Chủ tịch, đồng chí Tô Lâm, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam và các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước; lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương đã gặp mặt Đoàn đại biểu Người có uy tín tiêu biểu là các già làng, trưởng bản, chức sắc tôn giáo, Người có uy tín tiêu biểu khu vực biên giới, biển, đảo tại Chương trình “Điểm tựa của bản làng” lần thứ 2 năm 2024 do Bộ Biên tập Tạp chí Cộng sản, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam và Bộ Tư lệnh BĐBP tổ chức tại Hà Nội.
Để Luật Căn cước đi vào cuộc sống

Để Luật Căn cước đi vào cuộc sống

Media - Trọng Bảo - 9 phút trước
Luật Căn cước sẽ có hiệu lực thi hành kể từ 1/7/2024. Đây là luật mới, sẽ tạo nhiều thuận lợi trong việc đi lại, giao dịch của người dân, đăc biệt là người dân tại vùng cao. Để Luật phát huy hiệu quả, Công an các địa phương đang nỗ lực tuyên truyền sâu rộng Luật Căn cước đến người dân, với nhiều hình thức đa dạng, phong phú.
Mộc Châu: Người có uy tín tiên phong trong phát triển kinh tế

Mộc Châu: Người có uy tín tiên phong trong phát triển kinh tế

Media - Thuý Hồng - Tuấn Ninh - 14 phút trước
Bằng uy tín và trách nhiệm của mình, Người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La luôn tiên phong nêu gương sáng, tích cực đi đầu trong tuyên truyền, vận động nhân dân ở địa phương thực hiện tốt các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Nhiều tấm gương Người có uy tín đã tích cực thi đua lao động sản xuất, xóa đói, giảm nghèo, góp phần xây dựng quê hương ngày càng phát triển.
Kiên Giang: Đến tháng 10/2024 truy xuất nguồn gốc thủy sản qua phần mềm eCDT cơ bản thông suốt

Kiên Giang: Đến tháng 10/2024 truy xuất nguồn gốc thủy sản qua phần mềm eCDT cơ bản thông suốt

Kinh tế - Như Tâm - 32 phút trước
UBND tỉnh Kiên Giang vừa ban hành Kế hoạch số 193/KH-UBND về việc triển khai thực hiện truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác qua Hệ thống phần mềm truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) trên địa bàn tỉnh.
Cảnh giác với hiện tượng thu mua bọ xít đen giá “khủng”

Cảnh giác với hiện tượng thu mua bọ xít đen giá “khủng”

Xã hội - Minh Nhật - 35 phút trước
Hiện nay, trên mạng xã hội xuất hiện nhiều thông tin mua, bán bọ xít đen với giá cao, không kể số lượng. Việc mua bán bọ xít đen thông qua mạng xã hội tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị lừa đảo, chiếm đoạt tài.
TP. Hạ Long (Quảng Ninh): Giai đoạn 2024-2029, tiếp tục phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS, miền núi

TP. Hạ Long (Quảng Ninh): Giai đoạn 2024-2029, tiếp tục phát triển bền vững vùng đồng bào DTTS, miền núi

Công tác Dân tộc - Mỹ Dung - 42 phút trước
Ngày 14/6, TP. Hạ Long (tỉnh Quảng Ninh) tổ chức Đại hội Đại biểu các DTTS lần thứ I năm 2024 với chủ đề “Các dân tộc đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, phát huy lợi thế, tiềm năng hội nhập và phát triển bền vững”. Đại hội có sự tham gia của 150 đại biểu chính thức, đại diện cho trên 23.500 đồng bào của 32 DTTS trên địa bàn.
Tin trong ngày - 13/6/2024

Tin trong ngày - 13/6/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 13/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Việt Nam là 1 trong 10 điểm đến hàng đầu ở khu vực Đông Á. Trên 3.000 cuốn sách giáo khoa Khmer ngữ được bàn giao cho các chùa Nam tông Khmer. Thủy triều đỏ xuất hiện tại Kiên Giang: Cảnh báo nguy hiểm!. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Đại Từ (Thái Nguyên): Phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo DTTS giai đoạn 2024-2029 xuống dưới 6,5% theo tiêu chí mới

Đại Từ (Thái Nguyên): Phấn đấu giảm tỷ lệ hộ nghèo DTTS giai đoạn 2024-2029 xuống dưới 6,5% theo tiêu chí mới

Tin tức - Hà Anh - 44 phút trước
Ngày 14/6, huyện Đại Từ tổ chức Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số (DTTS) lần thứ IV, năm 2024 với chủ đề: “Các dân tộc huyện Đại Từ giữ gìn bản sắc văn hóa, phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết, xây dựng huyện nông thôn mới nâng cao và trở thành thị xã trước năm 2030”. Tham dự Đại hội có đại diện lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo huyện cùng 150 đại biểu là người DTTS tiêu biểu trên địa bàn.
Tủa Chùa (Điện Biên): Đề ra 11 nhiệm vụ trọng tâm phát triển kinh tế -xã hội vùng đồng bào DTTS, miền núi trong giai đoạn mới

Tủa Chùa (Điện Biên): Đề ra 11 nhiệm vụ trọng tâm phát triển kinh tế -xã hội vùng đồng bào DTTS, miền núi trong giai đoạn mới

Công tác Dân tộc - Thúy Hồng - 23:56, 14/06/2024
Trong 2 ngày (13-14/6), huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên tổ chức Đại hội đại biểu các DTTS lần thứ IV, năm 2024. Tham dự Đại hội có ông Lò Văn Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban Chỉ đạo Đại hội đại biểu các DTTS tỉnh Điện Biên; lãnh đạo Ban Dân tộc tỉnh; lãnh đạo Huyện ủy, UBND, HĐND huyện Tủa Chùa; cùng với sự tham gia của 129 đại biểu tiêu biểu đại diện cho đồng bào các DTTS trên địa bàn huyện.
Phú Lương (Thái Nguyên): Tổ chức thành công Đại hội đại biểu các DTTS lần thứ IV

Phú Lương (Thái Nguyên): Tổ chức thành công Đại hội đại biểu các DTTS lần thứ IV

Thời sự - Nhật Minh - 23:50, 14/06/2024
Chiều 14/6, huyện Phú Lương tổ chức Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số (DTTS) lần thứ IV, năm 2024 với chủ đề “Các dân tộc huyện Phú Lương đoàn kết, đổi mới, sáng tạo, phát huy lợi thế, tiềm năng, chung sức xây dựng huyện nông thôn mới”. Tham dự đại hội có đại diện lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo huyện và 120 đại biểu là người DTTS tiêu biểu trên địa bàn.
Tin trong ngày - 14/6/2024

Tin trong ngày - 14/6/2024

Media - BDT - 20:00, 14/06/2024
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 14/6, có những thông tin đáng chú ý sau: Xuất cấp gạo cho 3 địa phương dịp giáp hạt năm 2024. Đak Pơ (Gia Lai) Tổ chức Liên hoan hát ru, hát dân ca và nhạc cụ truyền thống. Làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan đến việc gom mua đất sản xuất của đồng bào DTTS ở Kon Tum. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Lan tỏa tinh thần, nghĩa cử cao đẹp của hoạt động hiến máu tình nguyện

Lan tỏa tinh thần, nghĩa cử cao đẹp của hoạt động hiến máu tình nguyện

Thời sự - PV - 18:55, 14/06/2024
Chiều 14/6, phát biểu tại cuộc gặp mặt 100 người hiến máu tình nguyện tiêu biểu toàn quốc năm 2024, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị chú trọng việc ứng dụng chuyển đổi số vào quản lý hoạt động hiến máu; kết nối thông tin, xây dựng cơ sở dữ liệu người hiến máu thống nhất, liên thông giữa các địa phương, giữa các trung tâm máu, bệnh viện có tiếp nhận máu.