Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Người cất giữ "âm vọng" ngàn năm của làng cổ

Tiêu Dao - 15:22, 21/02/2024

Già làng A Thuih đặt tay lên ngực trái của mình, nơi có những nhịp đập thổn thức của trái tim mấy mươi năm vẫn đăm đắm với văn hóa của người Rơ Ngao. Già nói, đây là nơi già cất giữ "âm vọng" ngàn năm tiếng chiêng của làng cổ để trao lại cho các thế hệ con cháu lũ làng giữ mãi cho mai sau...

Nghệ nhân A Thuih luôn đau đáu với việc gìn giữ văn hóa người Rơ Ngao ở làng mình.
Nghệ nhân A Thuih luôn đau đáu với việc gìn giữ văn hóa người Rơ Ngao ở làng mình.

Tiếng chiêng trong làng cổ

Thả hồn theo tiếng chiêng của lũ trẻ trong làng đang tập lại bài chiêng cổ, lão già làng A Thuih (64 tuổi, làng cổ Kon Trang Long Loi, xã Đăk Hà, huyện Đăk Hà, tỉnh Kon Tum) như được sống lại với ký ức xa xăm. Những tiếng “thập thong! thập thong!” như dìu ông về với mênh mông xa lắc, nơi có những thế hệ đầu tiên của làng đạp rừng, bạt cây tìm đất mới để dựng mái nhà bên con suối.

 Hơn 100 năm qua, khi người làng tìm đến đây, nhận con suối Long Loi làm đất ở và lấy tên là Kon Trang Long Loi (Kon Trang nghĩa là làng bông lau, Long Loi nghĩa là mới, đẹp), từ đó, người làng Rơ Ngao - một nhánh của dân tộc Ba Na đã gắn bó như máu thịt với mảnh đất này. Trong tiếng chiêng tiếng trống, trong những điệu vũ cầu mùa, trong mùa cúng giọt nước, trong ngày mừng lúa mới, trong cả Lễ thổi tai hay những mùa trỉa lúa… tiếng trống, tiếng chiêng của cha ông thẫm đẫm vào máu thịt, trong tâm hồn, nếp ăn, nếp ở của dân làng.

Nghệ nhân A Thuih cùng người làng cúng giọt nước đầu năm theo phong tục của dân tộc.
Nghệ nhân A Thuih cùng người làng cúng giọt nước đầu năm theo phong tục của dân tộc.

A Thuih cũng như vậy! Từ năm 13 tuổi, vì quá đam mê âm thanh cồng chiêng nên A Thuih xin cha mẹ cho đi theo người già trong làng học đánh chiêng, tạc tượng. Hơn 50 năm theo dấu, đắp bồi và đắm chìm trong kho báu di sản của cha ông, nghệ nhân A Thuih đã thấu cảm và sống hết mình với âm thanh chiêng cổ. Bây giờ, khi tóc đã nhuốm những gợn mây trời, nhưng tay ông vẫn đánh chuẩn nhịp chiêng, tai vẫn thẩm âm tốt tiếng chiêng và tình yêu với cồng chiêng vẫn cuộn chảy trong mạch máu.

Giữa căn nhà gỗ mênh mang hơi thở của cha ông, nghệ nhân A Thuih bày ra “tình yêu” của mình, rồi cẩn thận lau chùi kỹ từng vết lõm trên mặt chiêng cho hết bụi bẩn. Ông lau những chiếc chiêng, nâng niu như báu vật, chăm chút chúng như chính những đứa con dứt ruột đẻ ra vậy. 

Ông bảo, ching chiêng cái nào cũng có hồn cả. Muốn điều khiển được nó thì phải hiểu nó, phải coi nó như là người bạn của mình vậy. Có như thế, hồn mình, hồn chiêng mới có thể hòa quyện vào nhau, đẩy lên những âm thanh da diết, vang vọng núi rừng. Đối với ông, chiêng truyền thống lúc nào cũng mang ý nghĩa đặc biệt, vì nó thể hiện nét văn hóa riêng của dân tộc mình. Mỗi bài chiêng truyền thống khi đánh lên đều mang một thông điệp riêng như bài chiêng đánh trong Lễ hội mừng lúa mới, đâm trâu, cưới hỏi sẽ có nhịp điệu nhanh, dồn dập, thể hiện niềm vui, sự hào sảng của đồng bào. Còn với Lễ bỏ mả, ma chay… nhịp chiêng trầm buồn như để thông báo cho dân làng và các làng xung quanh biết về sự ra đi của một người nào đó để họ cùng chia buồn.

Nghệ nhân A Thuih chế tác nhạc cụ dân tộc
Nghệ nhân A Thuih chế tác nhạc cụ dân tộc

Trong niềm suy tưởng của mình, nghệ nhân A Thuih tấu lên bài chiêng mừng lúa mới, với ước muốn ấm no cho người làng, giàu mạnh cho buôn làng, cho đất nước. Mắt ông ánh lên niềm vui sướng và đầy hãnh diện, nhiều người cũng vui lây.

Lan tỏa âm vọng ngàn năm

Để giữ hồn cho cồng chiêng, nghệ nhân A Thuih đã lập một đội cồng chiêng để đi biểu diễn khắp nơi trong tỉnh và ngoài tỉnh. Ông cùng các thành viên trong đội chiêng của mình đi biểu diễn khắp trong Nam, ngoài Bắc, đưa hồn chiêng sống dậy ở những nơi xa. Những ngày không biểu diễn, ông lại về nâng niu những chiếc chiêng và sống lại thời huy hoàng của những đêm hội và dạy đánh chiêng, dạy chơi nhạc cụ cho những người trẻ trong làng. Ông bảo, học đánh cồng chiêng ở tuổi nào cũng không muộn, đánh được cồng chiêng cũng không khó, cái khó là phải có tình yêu và lòng đam mê. Đánh cồng chiêng là phải gửi tâm hồn mình vào trong từng nhịp chiêng, khi ấy tiếng chiêng mới hay được.

Nghệ nhân A Thuih làm chủ lễ trong lễ hội của người Rơ Ngao
Nghệ nhân A Thuih làm chủ lễ trong lễ hội của người Rơ Ngao

Người làng đều biết, nhiều năm trước khi thấy văn hóa dân tộc dần bị mai một, già làng A Thuih đã quyết tâm học, ghi chép lại các bài chiêng, đàn t’rưng… cứ thế ông đã nhớ trong đầu hàng chục bài chiêng cổ. Không chỉ đánh chiêng, chỉnh chiêng, già làng A Thuih còn biết chơi đàn r’rưng, tingning, tạc tượng gỗ, hát dân ca… Ông cũng biết chế tác cồng chiêng, đàn dây, trống, các loại nhạc cụ khác như kơni, b’rưng, k'long put... Ông như một kho tàng về nhạc cụ của đồng bào Rơ Ngao nơi làng cổ này vậy.

Với già làng, nghệ nhân ưu tú A Thuih, những bộ chiêng và cả những bài chiêng cổ ấy quý giá hơn bất cứ thứ gì. Đó không chỉ là niềm tự hào của ông, mà còn là niềm tự hào của người Rơ Ngao. Ông bảo, chiêng ching chỉ có ý nghĩa khi nó sống giữa cộng đồng, được hòa nhịp với nhau, vang lên những âm thanh giữa đại ngàn. Cứ mang nó đi xa, xé nhỏ nó ra để trưng bày thì ching chiêng chỉ là một nhạc cụ vô hồn mà thôi.

Bà Y Nhuih (54 tuổi) vợ của già làng A Thuih cũng là một nghệ nhân ưu tú. Bà biết rất nhiều bài múa xoang, hát dân ca, đinh bút, hát ru từ người già truyền lại. Cũng từ truyền thống của gia đình, mà cả 6 người con của vợ chồng bà đều thành thạo các loại nhạc cụ dân tộc cũng như những bài dân ca. Bà cùng chồng dạy đánh chiêng, dạy chơi nhạc cụ, hát dân ca cho các thế hệ trẻ người Rơ Ngao. Đến nay, đôi vợ chồng đã truyền dạy cách sử dụng nhạc cụ dân tộc cho 26 người già, 65 người trẻ và dạy hát dân ca, nhạc cổ cho 50 thiếu nữ.

Điều đáng mừng hơn, sau khi được vợ chồng ông A Thuih truyền dạy, thanh niên trong làng đã có thể kiếm thêm thu nhập nhờ biểu diễn múa xoang, đánh chiêng phục vụ du lịch. Khi làng Kon Trang Long Loi được công nhận là làng du lịch cộng đồng, các thế hệ trẻ lớn lên đều biết đến các giá trị truyền thống, biết cách chơi chiêng, múa chiêng. 

Đây chính là mấu chốt trong việc phát triển làng Kon Trang Long Loi trở thành làng du lịch cộng đồng và mang văn hóa dân tộc để phát triển kinh tế.

Nghệ nhân A Thuih đánh đàn t’rưng trong lễ hội của làng.
Nghệ nhân A Thuih đánh đàn t’rưng trong lễ hội của làng.

Nhìn nhận về già làng A Thuih, anh Trần Anh Dũng, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin huyện Đăk Hà cho hay, nghệ nhân A Thuih là người đi đầu trong công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa người Rơ Ngao trên địa bàn. Ông không chỉ đánh cồng chiêng giỏi, lưu giữ được nhiều cồng chiêng mà còn là một nghệ nhân chỉnh chiêng rất tài ba. Với nhiều đóng góp trong công tác bảo tồn, gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, vợ chồng nghệ nhân A Thuih - Y Nhuih cũng đã vinh dự được Nhà nước công nhận là Nghệ nhân Ưu tú từ năm 2015.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Trở lại Trà Leng

Trở lại Trà Leng

Sau biến cố kinh hoàng khiến hàng chục gia đình tang thương, từ nơi ấy dân làng Trà Leng đã trụ vững để đi tiếp hành trình sống bên rừng thiêng bao đời. Họ đã vững chãi tái thiết cuộc sống mới sau thảm họa.
Tin nổi bật trang chủ
Kho báu xanh nơi non thiêng Nghĩa Lĩnh

Kho báu xanh nơi non thiêng Nghĩa Lĩnh

Non thiêng Nghĩa Lĩnh- Nơi hội tụ khí thiêng sông núi với hệ thống đền thờ các Vua Hùng không chỉ lắng đọng ý nghĩa quan trọng về lịch sử, văn hóa và những giá trị tâm linh mà còn hấp dẫn, thu hút du khách bởi hệ sinh thái rừng nhiệt đới phong phú, có giá trị về mặt đa dạng sinh học. Được xếp loại rừng lịch sử - văn hóa - môi trường trong hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam, thảm thực vật với điểm nhấn là hệ thống những cây cổ thụ quý, Khu Di tích lịch sử Đền Hùng là một thắng cảnh độc đáo vừa uy nghiêm, linh thiêng mà hài hòa, gần gũi, điểm về nguồn tri ân công đức tổ tiên của con Lạc cháu Hồng khắp mọi miền Tổ quốc.
Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau thăm và chúc Tết Chôl Chnăm Thmây tại huyện Thới Bình

Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau thăm và chúc Tết Chôl Chnăm Thmây tại huyện Thới Bình

Chính sách dân tộc - Như Tâm - 18:05, 15/04/2024
Ngày 15/4, Đoàn công tác của Tỉnh ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ tỉnh Cà Mau do ông Nguyễn Tiến Hải - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Cà Mau làm Trưởng đoàn, đã đến thăm, chúc Tết Chôl Chnăm Thmây tại chùa Rạch Giồng, xã Hồ Thị Kỷ, huyện Thới Bình. Cùng tham gia Đoàn công tác có đại diện lãnh đạọ các sở, ban ngành của tỉnh.
Bản làng đổi thay, người dân đồng thuận nhờ thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc

Bản làng đổi thay, người dân đồng thuận nhờ thực hiện hiệu quả chính sách dân tộc

Thời sự - Ngọc Chí - 06:43, 15/04/2024
Đảng ta luôn xác định vấn đề dân tộc và đoàn kết các dân tộc có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng. Quán triệt quan điểm của Đảng, trong những năm qua, công tác dân tộc, thực hiện các chính sách dân tộc của tỉnh Kon Tum đã có nhiều đổi mới, góp phần củng cố và tăng cường hơn nữa niềm tin của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) đối với sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý điều hành của Nhà nước. Đồng bào DTTS luôn nỗ lực lao động, sản xuất vươn lên xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Đồng bào Tày ở Đông Đằng giữ rừng như giữ nhà

Đồng bào Tày ở Đông Đằng giữ rừng như giữ nhà

Xã hội - Mỹ Dung-CTV - 06:37, 15/04/2024
Ấn tượng với khách khi đến bản người Tày, thôn Đông Đằng, huyện Bắc Sơn (Lạng Sơn) là cánh rừng bạt ngàn cây gỗ nghiến. Bao năm qua, người dân nơi đây thuộc lòng những quy định mà bản làng đã đề ra, đặc biệt là các nội dung trong hương ước về bảo vệ rừng, giữ rừng như giữ nhà...
Ngoại hạng Anh: Tottenham mất Top 4 sau khi thua Newcastle

Ngoại hạng Anh: Tottenham mất Top 4 sau khi thua Newcastle

Thể thao - Hoàng Minh - 06:33, 15/04/2024
Tâm điểm vòng 33 Ngoại hạng Anh là trận cầu giữa Tottenham và Newcastle. Tuy nhiên, Tottenham đã có một trận đấu đáng quên khi để thua 4 bàn không gỡ và tụt xuống vị trí thứ 5 trên bảng xếp hạng.
Gia Lai: Trình diễn các trò chơi truyền thống dân tộc

Gia Lai: Trình diễn các trò chơi truyền thống dân tộc

Tin tức - Ngọc Thu - 06:31, 15/04/2024
Ngày 14/4, trong khuôn khổ Ngày hội văn hóa các dân tộc tỉnh Gia Lai lần thứ III - năm 2024, tại Quảng trường Đại Đoàn Kết (Tp. Pleiku, Gia Lai) đã diễn ra các trò chơi truyền thống dân tộc như đi cà kheo, giã gạo chày đôi, nhảy bao bố tiếp sức.
Vấn đề - Sự kiện (Tuần 15): Thực phẩm bẩn: Nỗi lo “treo” trước cổng trường

Vấn đề - Sự kiện (Tuần 15): Thực phẩm bẩn: Nỗi lo “treo” trước cổng trường

Hàng quán ăn vặt xung quanh cổng trường luôn có sức hấp dẫn với học sinh. Tuy nhiên, một thực tế đang diễn ra, đó là dù đã được cảnh báo về những nguy cơ mất vệ sinh an toàn thực phẩm, nhưng những loại kẹo bánh, đồ ăn vặt không rõ nguồn gốc xuất xứ vẫn bủa vây xung quanh trường học. Gần đây, liên tiếp các vụ việc xảy ra đã dấy lên những lo ngại về an toàn vệ sinh thực phẩm học đường, là những hồi chuông cảnh báo về an toàn vệ sinh thực phẩm học đường. Chương trình Vấn đề - Sự kiện của Báo Dân tộc và phát triển hôm nay sẽ bàn về Vệ sinh an toàn thực phẩm: Nỗi lo “treo” trước cổng trường!
Khai mạc triển lãm Xúc tiến thương mại và đầu tư doanh nhân trẻ Việt Nam

Khai mạc triển lãm Xúc tiến thương mại và đầu tư doanh nhân trẻ Việt Nam

Tin tức - Trí Phương - 06:26, 15/04/2024
Ngày 14/4, tại Tp. Hạ Long, Hội Doanh nhân trẻ Quảng Ninh đã phối hợp với Câu lạc bộ Xúc tiến thương mại đầu tư doanh nhân trẻ Việt Nam khai mạc Triển lãm Xúc tiến thương mại và đầu tư doanh nhân trẻ Việt Nam tại Quảng Ninh.
Nhiều hoạt động ý nghĩa tại “Tết Quân – Dân” mừng Chôl Chnăm Thmây năm 2024

Nhiều hoạt động ý nghĩa tại “Tết Quân – Dân” mừng Chôl Chnăm Thmây năm 2024

Tin tức - Nguyệt Anh - 06:21, 15/04/2024
Trong 3 ngày diễn ra các hoạt động “Tết Quân - Dân” mừng Chôl Chnăm Thmây năm 2024, các cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang cùng lực lượng các sở, ban, ngành, đoàn thể của thị xã Vĩnh Châu, tỉnh Sóc Trăng đã đồng hành cùng bà con đồng bào dân tộc Khmer tổ chức nhiều hoạt động thiết thực, có ý nghĩa.
Hội đồng dân tộc của Quốc hội chúc Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây ở Vĩnh Long

Hội đồng dân tộc của Quốc hội chúc Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây ở Vĩnh Long

Công tác Dân tộc - Nguyệt Anh - 06:17, 15/04/2024
Nhân dịp Tết cổ truyền Chôl Chnăm Thmây của đồng bào Khmer, Đoàn công tác của Hội đồng Dân tộc của Quốc hội do ông Y Thanh Hà Niê K'đăm, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội làm Trưởng đoàn có buổi làm việc với UBND tỉnh Vĩnh Long về tình hình kinh tế - xã hội và chúc Tết cổ truyền tại địa phương.
Hà Giang: Tổ chức ngày hội Không gian văn hóa huyện Yên Minh lần thứ II năm 2024

Hà Giang: Tổ chức ngày hội Không gian văn hóa huyện Yên Minh lần thứ II năm 2024

Sắc màu 54 - Vũ Mừng - 06:15, 15/04/2024
Ban Tổ chức các ngày lễ lớn huyện Yên Minh, tỉnh Hà Giang thông tin, Ngày hội Không gian văn hóa huyện Yên Minh lần thứ II sẽ được tổ chức từ ngày 19 - 20/4 tới đây.
Ngoại hạng Anh: Man City lên đầu bảng sau chiến thắng tưng bừng trước Luton

Ngoại hạng Anh: Man City lên đầu bảng sau chiến thắng tưng bừng trước Luton

Thể thao - Hoàng Minh - 06:10, 15/04/2024
Vòng 33 Ngoại hạng Anh, Man City đã đè bẹp Luton với tỷ số 5-1 để tạm thời leo lên vị trí thứ nhất trên Bảng xếp hạng.