Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Nghi lễ nhập Kut của người Chăm

Bá Minh Truyền - 07:41, 05/04/2024

Người Chăm theo chế độ mẫu hệ, đồng bào nhận diện nhau không chỉ bằng sợi dây huyết thống mà còn dựa vào yếu tố cùng chung nguồn gốc dòng tộc. Mỗi dòng tộc của người Chăm có một nhà Kut giống như nghĩa trang. Những thành viên trong cùng một dòng tộc không được quan hệ hôn nhân với nhau, cho dù đã trải qua nhiều thế hệ. Người Chăm khi chết sẽ làm lễ hoả táng, sau đó, họ chỉ giữ lại 9 miếng xương vùng trán được cắt nhỏ bằng hình đồng xu để làm lễ nhập Kut. Đó là nét đặc trưng cơ bản trong sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng Chăm Bàlamôn giáo.

Một dòng tộc người Chăm trên đường đến nhà Kut
Một dòng tộc người Chăm trên đường đến nhà Kut

Biểu tượng hàng đá Kut

Không gian nhà Kut được xây dựng ở những nơi xa khu vực sinh sống của con người. Địa điểm chọn đất làm Kut thường ở giữa cánh đồng, bãi đất trống có mặt bằng rộng, ở trong rừng ít có người qua lại. Những vùng đất gò, đồi cao hoặc những nơi gần nguồn nước sạch. Trước đây, nhà Kut được xây dựng đơn giản, ở bên ngoài có vòng thành bằng đá, hoặc được che chắn bằng các cây bụi dại, cây xương rồng để ngăn chặn động vật và con người xâm phạm vào vùng đất thiêng. Ngày nay, nhà Kut được xây cất ngày càng khang trang, có vòng tường thành bao quanh, tại các hàng đá Kut có lợp mái che.

Kut dòng tộc phun Makia (cây Thị) nằm giữa cánh đồng
Kut dòng tộc phun Makia (cây Thị) nằm giữa cánh đồng

Nhà Kut chỉ có một lối đi vào duy nhất được mở cửa ở phía Nam. Các hàng đá Kut cũng quay mặt về phía Nam. Những phiến đá được chọn để dựng Kut phải được khai thác ở những con sông, con suối, khai thác ở biển. Tuỳ theo, vị thế của từng dòng tộc, đá Kut được điêu khắc, đục, đẽo trang trí một số hoa văn. Nhưng, hoa văn điêu khắc phổ biến nhất là bông hoa 4 cánh, hoa văn hình ngọn lửa và hoa văn hoạ tiết cách điệu như vương miện.

Những hàng đá Kut được sắp xếp theo một trình tự nhất định, có những hàng đá Kut dành người có địa vị xã hội, các tầng lớp chức sắc, tình trạng lúc chết, thuộc giới tính nam hay nữ. Việc nhập cốt vào các hàng đá Kut cũng được phân loại kỹ lưỡng. Nếu việc nhập Kut không tuân thủ theo quy định sẽ làm ảnh hưởng đến cuộc sống của các thành viên của dòng tộc và các thế hệ mai sau. Do đó, người Chăm rất tôn trọng, chấp hành và tuân thủ theo quy định của tập tục, tín ngưỡng nhằm tránh những rủi ro, không may mắn.

Kut có điêu khắc hoa văn quay mặt về phía Nam.
Kut có điêu khắc hoa văn quay mặt về phía Nam.

Những nghi lễ nhập Kut

Từ đặc trưng của chế độ mẫu hệ, người con gái có quyền đi cưới chồng và sau hôn nhân người con trai về chung sống với gia đình bên nhà vợ. Tuy nhiên, không được gia nhập vào thành viên dòng tộc bên vợ. Người chồng, người cha vẫn duy trì dòng tộc theo huyết thống mẹ, trong tiếng Chăm gọi là talei kamei. Điều này có nghĩa là khi chết đi, người đàn ông sẽ phải quay trở về nhập Kut theo dòng tộc chính thống của mình. Vì vậy, người Chăm có câu thành ngữ: “Daok hadiip ngap mbeng ka urang/ Tel matai ba talang ka amaik”. Dịch nghĩa: “Còn sống thì đi tạo dựng của cải cho người dưng/ Đến khi chết đi mang xương trả về cho mẹ”.

Hộp Klaong đựng những mảnh xương trán được đậy kín bằng sáp ong
Hộp Klaong đựng những mảnh xương trán được đậy kín bằng sáp ong

Để tiến hành nghi lễ nhập Kut, sau lễ hoả táng người Chăm giữ lại 9 miếng xương vùng trán có hình dạng đồng xu được đựng trong hộp kim loại bằng chất liệu đồng, bạc hoặc vàng, tiếng Chăm gọi là Klaong. Sau một thời gian khoảng 15-30 năm, dòng tộc sẽ tổ chức lễ nhập Kut. Những hộp Klaong đựng cốt được khiêng trên chiếc kiệu mang đến nhà Kut. Gần đến nhà Kut, các hộp Klaong được đặt trong cơi trầu (Nduen Hala), một người phụ nữ sẽ đội cơi trầu bên trong có hộp Klaong đi vào nhà Kut.

Dãy đá Kut của dòng tộc nơi chôn những mảnh xương trán.
Dãy đá Kut của dòng tộc nơi chôn những mảnh xương trán.

Tại nhà Kut, những hộp Klaong đựng cốt được mang ra làm nghi lễ Patrip talang kapuel. Các thầy Basaih mở nắp Klaong được đậy kín bằng sáp ong ra, lấy từng miếng xương đặt trên lá chuối rồi làm nghi lễ tắm xương bằng nước có pha cát lồi (Amu). Sau đó, những mảnh xương được bỏ vào Klaong trở lại. Lễ vật chính để thực hiện nghi thức Patrip talang kapuel là một con dê, một con gà, một hộp cơm (lisei hop), một mâm bánh gồm có bánh tết cặp, bánh tết đòn, bánh ít, bánh sakaya, bánh ginraong laya, bánh ngọt, trái cây, nải chuối lapa, chuối sứ, hạt nổ, rượu, trứng và trầu cau. Ngoài ra, có thể bổ sung thêm một số món sào, thịt vịt, đồ hải sản tuỳ theo gia đình.

Phó Cả sư Lưu Sanh Thanh đang lấy cốt từ hộp Klaong bỏ vào túi đựng bằng vỏ cây tràm
Phó Cả sư Lưu Sanh Thanh đang lấy cốt từ hộp Klaong bỏ vào túi đựng bằng vỏ cây tràm
Những hộp Klaong đã được phân loại thành từng nhóm
Những hộp Klaong đã được phân loại thành từng nhóm

Sau đó, gia đình sẽ giao hộp Klaong được phân theo giai cấp, địa vị xã hội, tình trạng chết xấu, chết tốt và theo giới tính được nhóm thành một nhóm. Các chức sắc Bàlamôn sẽ thực hiện nghi thức Patrip talang haram lần cuối cùng trước khi nhập vào Kut. Lúc này, các hộp Klaong đã được phân loại và đổ dồn chung vào một túi đựng được làm bằng vỏ cây tràm. Túi đựng cốt có hình dạng chữ nhật chiều dài khoảng 20 - 30cm và được buộc chặt bằng những sợi chỉ trắng. Lần lượt các chức sắc mang những túi đựng cốt chết xấu vào chôn trước, rồi đến các dãy hàng đá Kut chết tốt.

Các thầy Basaih đọc kinh lúc nhập Kut
Các thầy Basaih đọc kinh lúc nhập Kut

Sau khi các chức sắc Basaih nhập Kut xong, những hàng đá Kut được tắm, rửa sạch sẽ, mặc trang phục mới và thắp sáng lên những ngọn nến làm bằng sáp ong. Chức sắc Kadhar và Pajau tiếp tục hát lễ và múa lễ mừng sự kiện trong đại của dòng tộc đã hoàn thành. Khi ông Kadhar hát lễ đến vị thần Po Cei Tathun, bà Pajau thường lên đồng thông báo với dòng tộc việc nhập Kut đã thành công, tổ tiên luôn luôn phù hộ độ trì cho con cháu trong dòng tộc.

Nhập Kut - Sợi dây kết nối dòng tộc

Kut của người Chăm là nơi chôn cất những mảnh xương trán giống như một nghĩa trang của dòng tộc. Các thành viên của dòng tộc sinh thời có thể sinh sống bất kỳ nơi nào nhưng cuối đời trở về yên nghỉ tại nhà Kut của dòng tộc. Những thành viên của dòng tộc họ nhận diện nhau không chỉ bằng huyết thống mà còn dựa vào nguồn gốc dòng tộc, tạo nên mạng lưới kết nối lẫn nhau qua các thế hệ.

Con cháu khấn nguyện tổ tiên mừng lễ nhập Kut
Con cháu khấn nguyện tổ tiên mừng lễ nhập Kut

Thậm chí, do một số nguyên nào đó, từ một cội nguồn dòng tộc, chia tách Kut mới, đặt tên Kut mới nhưng người Chăm vẫn không cho phép quan hệ hôn nhân. Họ cho rằng, con cháu có cùng tổ tiên, có gốc chung dòng tộc thì không nên có không hệ hôn nhân, sợ làm thần linh nổi giận làm ảnh hưởng đến cả dòng tộc. Chính vì vậy, sợi dây vô hình kết nối, cố kết cội nguồn thêm bền chặt không một thế lực nào có thể ngăn chặn sự liên hệ một cách tự nhiên giữa những người trong một dòng tộc.

Hơn thế nữa, các giá trị văn hoá, phong tục tập quán, tín ngưỡng được nuôi dưỡng, phát triển và lưu truyền cho các thế hệ mai sau. Những kinh nghiệm lao động sản xuất, nghề thủ công truyền thống được các dòng tộc bảo tồn và phát huy tạo nguồn sinh kế cho gia đình và gia tộc. Niềm tự hào về văn hoá dòng tộc tạo động lực cho các dòng tộc ý thức nguồn cội, trân trọng gìn giữ những giá trị bản sắc văn hoá truyền thống, tạo bước tiền đề cho quá trình hội nhập và phát triển chung trong xã hội hiện đại.

Không gian hát lễ và múa mừng ngày nhập Kut
Không gian hát lễ và múa mừng ngày nhập Kut

Kut một biểu tượng để tưởng niệm về ông bà, tổ tiên những người đã quá cố, để thế hệ con cháu noi gương bảo tồn các nề nếp của văn hoá gia đình và gia tộc. Với nét đặc trưng của chế độ mẫu hệ, thể hiện qua tín ngưỡng thờ đá Kut người Chăm bảo tồn nhiều tín ngưỡng, văn hoá truyền thống góp phần làm phong phú và đa dạng văn hoá tộc người.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Tinh hoa trúc chỉ

Tinh hoa trúc chỉ

Gần 14 năm theo đuổi nghiệp giấy như một “cái nợ” với nghệ thuật, họa sĩ Phan Hải Bằng, giảng viên Bộ môn Đồ họa - Trường Đại học Nghệ thuật (Đại học Huế) đã tham gia “một cuộc chơi liều lĩnh” để rồi làm nên tác phẩm hội họa bằng giấy mang tên trúc chỉ đầy mộc mạc mà cuốn hút.
Tin nổi bật trang chủ
Tăng cường các chính sách hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS

Tăng cường các chính sách hỗ trợ hoạt động bình đẳng giới tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS

Trong phiên thảo luận về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2023; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2024 tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV, các Đại biểu Quốc hội (ĐBQH) bày tỏ quan tâm đến vấn đề liên quan đến bình đẳng giới, đặc biệt là tại vùng DTTS và miền núi.
Yên Bái: Hiệu quả từ mô hình thanh niên DTTS lập nghiệp

Yên Bái: Hiệu quả từ mô hình thanh niên DTTS lập nghiệp

Khởi nghiệp - Văn Hoa - 6 giờ trước
Từ phong trào thanh niên lập thân, lập nghiệp, nhiều thanh niên người DTTS tỉnh Yên Bái đã thành công với các mô hình sản xuất, kinh doanh, khai thác được tiềm năng , thế mạnh của địa phương , qua đó nâng cao đời sống vật chất và tinh thần, góp phần từng bước thu hẹp khoảng cách giàu nghèo giữa các vùng miền...
Quảng Ninh: Nhiều hộ dân ở Vân Đồn sống “kẹt

Quảng Ninh: Nhiều hộ dân ở Vân Đồn sống “kẹt" giữa dự án lớn

Xã hội - Mỹ Dung - 6 giờ trước
“Khổ lắm, ruộng thì không canh tác được, nhà thì đổ sập đến nơi mà không được sửa. Mà cả gần chục năm nay rồi chứ có ít đâu!”, đó là chia sẻ chung của không ít người dân thôn Khe Mai, xã Đoàn Kết, huyện Vân Đồn (Quảng Ninh) khi rơi vào cảnh “đi không được mà ở cũng không xong” do nằm trong vùng giải phóng mặt bằng. .
Sóc Trăng: Tuyên truyền chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định qua phiên toà giả định

Sóc Trăng: Tuyên truyền chống khai thác thuỷ sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định qua phiên toà giả định

Tin tức - Văn Long - Minh Triết - 6 giờ trước
Trong 3 ngày ( từ 28- 30 /05), Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Sóc Trăng, Tòa án nhân dân tỉnh Sóc Trăng, phối UBND huyện Cù Lao Dung, huyện Trần Đề và Thị xã Vĩnh Châu (tỉnh Sóc Trăng) tổ chức "Phiên tòa giả định về chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định" (chống khai thác IUU).
Gò Quao (Kiên Giang): Tiếp tục ưu tiên nguồn lực triển khai thực hiện chính sách dân tộc

Gò Quao (Kiên Giang): Tiếp tục ưu tiên nguồn lực triển khai thực hiện chính sách dân tộc

Công tác Dân tộc - Như Tâm - 6 giờ trước
Đây là một trong những nội dung trong phát biểu chỉ đạo của ông Nguyễn Lưu Trung, Phó Chủ tịch UBND tỉnh, Trưởng Ban chỉ đạo Đại hội đại biểu các DTTS tỉnh Kiên Giang lần thứ IV, năm 2024 khi dự Đại hội đại biểu các DTTS huyện Gò Quao lần thứ IV, năm 2024, được tổ chức vào ngày 29/5.
PC Kon Tum tăng cường các biện pháp bảo vệ hành lang an toàn lưới điện

PC Kon Tum tăng cường các biện pháp bảo vệ hành lang an toàn lưới điện

Tin tức - Ngọc Chí - 6 giờ trước
Bảo vệ hành lang an toàn lưới điện không chỉ là trách nhiệm của ngành Điện mà còn cần sự chung tay, góp sức của các cơ quan chức năng và cả cộng đồng. Trong thời gian qua, Công ty Điện lực Kon Tum (PC Kon Tum) đã tăng cường công tác tuyên truyền bảo vệ hành lang an toàn lưới điện, phối hợp với chính quyền các cấp và Nhân dân thực hiện có hiệu quả công tác tuyên truyền, phát quang hành lang tuyến.
Tin trong ngày - 29/5/2024

Tin trong ngày - 29/5/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 29/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thảo luận về phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước. Hà Giang: Huy động nguồn lực hỗ trợ trẻ em vùng cao. Chàng thanh niên dân tộc Phù Lá dám nghĩ, dám làm.
“Hành động thiết thực, ưu tiên nguồn lực cho trẻ em”

“Hành động thiết thực, ưu tiên nguồn lực cho trẻ em”

Thời sự - Minh Thu - 6 giờ trước
Đó là chủ đề Lễ phát động Tháng hành động vì trẻ em năm 2024 do UBND tỉnh Tuyên Quang tổ chức.
Cựu Bí thư tỉnh ủy Lào Cai bị tuyên phạt 5 năm 6 tháng tù

Cựu Bí thư tỉnh ủy Lào Cai bị tuyên phạt 5 năm 6 tháng tù

Pháp luật - Trọng Bảo - 6 giờ trước
Sau hơn 1 tuần xét xử sơ thẩm, chiều 29/5, Hội đồng xét xử Tòa án nhân dân tỉnh Lào Cai đã ra phán quyết đối với 17 bị cáo, liên quan đến việc khai thác trái phép khoáng sản ở Lào Cai.
Tinh hoa trúc chỉ

Tinh hoa trúc chỉ

Sắc màu 54 - Tiêu Dao – Bảo Anh - 6 giờ trước
Gần 14 năm theo đuổi nghiệp giấy như một “cái nợ” với nghệ thuật, họa sĩ Phan Hải Bằng, giảng viên Bộ môn Đồ họa - Trường Đại học Nghệ thuật (Đại học Huế) đã tham gia “một cuộc chơi liều lĩnh” để rồi làm nên tác phẩm hội họa bằng giấy mang tên trúc chỉ đầy mộc mạc mà cuốn hút.
Tin trong ngày - 29/5/2024

Tin trong ngày - 29/5/2024

Media - BDT - 20:00, 29/05/2024
Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 29/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Quốc hội thảo luận về phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước. Hà Giang: Huy động nguồn lực hỗ trợ trẻ em vùng cao. Chàng thanh niên dân tộc Phù Lá dám nghĩ, dám làm.
Trải nghiệm hái mận Mộc Châu

Trải nghiệm hái mận Mộc Châu

Media - BDT - 19:03, 29/05/2024
Nếu tháng 1 du xuân Mộc Châu ngập tràn mùa hoa đào, hoa mận trắng cả núi đồi, tháng 4 đến Mộc Châu để check-in những cung đường xanh mướt của đồi chè thì thời điểm này đến với Mộc Châu không thể bỏ lỡ hoạt động hái mận.Hơn 40 năm bén rễ và phủ xanh mảnh đất cao nguyên, cây mận hậu đã gắn bó và trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào các dân tộc huyện Mộc Châu. Đến nay, Mộc Châu đã trở thành một trong những “vựa” mận lớn của cả nước, với diện tích hơn 3.200 ha, trong đó 2.400 ha đã cho thu hoạch.