Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Độc đáo cách xem Lịch Tre của người Mường Hòa Bình

Thúy Hồng - 18:18, 17/02/2025

Lịch Tre hay còn được gọi là lịch Đoi/Roi của người Mường Hòa Bình. Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường, là khối tài sản về tri thức dân gian vô giá. Tất cả mọi hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày, phong tục, nghi lễ, lễ hội của cộng đồng, những việc quan trọng của mỗi người, mỗi gia đình người Mường ở Hòa Bình đều dựa vào cách tính cát, hung của bộ Lịch Tre.

Lịch tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường
Lịch Tre có vai trò đặc biệt trong cuộc sống cộng đồng người Mường

Bộ lịch Tre của người Mường Hòa Bình gồm 12 thẻ, làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận. Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm.

Trên mỗi thẻ tre có các bộ phận chính gồm: Gốc lịch, sống lịch, mặt lịch. Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng. Theo cách tính lịch, các ngày từ 1 - 10 gọi là "ngày cây”, từ ngày 11 - 20 gọi là "ngày lồng”, từ ngày 21 - 30 gọi là "ngày cuối”. Ở vùng Mường Bi nói riêng, các vùng Mường khác nói chung, người Mường thường tổ chức việc quan trọng vào những ngày đầu tháng (ngày cây), tránh những ngày kỵ.

Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường.
Tại tỉnh Hòa Bình còn 5 bộ lịch Tre cổ có từ hàng trăm năm và hơn 100 bộ lịch Tre sao chép làm mới đang được lưu giữ, sử dụng trong cộng đồng người Mường

Theo nghệ nhân Mo Mường Bùi Văn Minh, xóm Mận Bùi, xã Văn Sơn, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình: Bộ lịch chính là sự tổng hợp, đúc kết qua nhiều đời của người Mường xưa, biểu hiện rực rỡ của tư duy Mường - Việt trong nhận thức thế giới, qua quan sát sự vận động của mặt trăng, đặc tính của trăng trong chu kỳ tháng cũng như sự vận chuyển của sao Đoi để phân định thời gian, ngày, giờ, tuần, tháng, năm. 12 thẻ tre của bộ lịch tương ứng 12 tháng.

Một bộ lịch tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận
Một bộ lịch Tre gồm có 12 thẻ làm từ những thanh tre được dóc, vót, đánh bóng cẩn thận

Trong đó, số ngày trong tháng ghi theo lối khắc gạch những ngày tốt, xấu, ngày mưa, ngày gió, ngày cá, ngày thú, ngày đại cát hay ngày xích khẩu… để đi làm ăn, làm nhà mới, cưới vợ, gả chồng hay công to việc lớn trong mường.

Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hàng tháng trong năm.
Trên thẻ tre có khắc các khắc, vạch, chấm (gọi chung là các ký hiệu, biểu tượng) biểu thị ngày, tháng và các hiện tượng quy luật trong tự nhiên hằng tháng trong năm

Tri thức dân gian này chủ yếu được các ông Mo và một số ít người cao tuổi ở 4 vùng Mường (Bi, Vang, Thàng, Động) nắm giữ. Để bộ lịch độc đáo này không bị mai một, thất truyền, tỉnh đã lập hồ sơ khoa học về di sản văn hóa. Cùng với Lễ hội Khai Hạ dân tộc Mường, tri thức dân gian Lịch Tre của người Mường Hòa Bình được chứng nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia vào năm 2022.

Hiện nay Lịch Tre đang được tỉnh Hòa Bình bảo tồn trở thành tài nguyên du lịch nhân văn, có giá trị văn hóa, ý nghĩa lịch sử to lớn gắn với phát triển du lịch.

Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Tất cả các thẻ tre đều khắc 30 khắc tương đương với 30 ngày trong 1 tháng
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh Lịch Tre giới thiệu tại cách tính lịch tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Nghệ nhân nhân dân Bùi Văn Minh giới thiệu tại cách tính Lịch Tre đã được phóng đại để du khách quan sát rõ hơn
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hàng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ lịch tre.
Từ các hoạt động sản xuất, sinh hoạt hằng ngày cho đến việc tổ chức lễ hội, nghi lễ… người Mường đều dựa vào cách tính cát, hung qua bộ Lịch Tre
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại làng Văn hóa Du lịch các dân tộc Việt Nam
Lịch Tre được giới thiệu tới du khách thăm quan tại Làng Văn hóa, Du lịch các dân tộc Việt Nam
Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Bản sắc văn hóa các dân tộc hội tụ tại Tuần lễ Văn hóa, Du lịch và Ẩm thực

Bản sắc văn hóa các dân tộc hội tụ tại Tuần lễ Văn hóa, Du lịch và Ẩm thực

Nhằm tôn vinh bản sắc văn hóa các dân tộc, quảng bá ẩm thực truyền thống, sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương đến với Nhân dân và du khách, tỉnh Đắk Lắk tổ chức Tuần lễ Văn hóa, Du lịch và Ẩm thực Đắk Lắk 2025 với nhiều hoạt động phong phú, hấp dẫn.
Tin nổi bật trang chủ
Tổng Bí thư Tô Lâm dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Di tích Nhà số 48 Hàng Ngang, Hà Nội

Tổng Bí thư Tô Lâm dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Di tích Nhà số 48 Hàng Ngang, Hà Nội

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Nhân kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám thành công (19/8/1945-19/8/2025) và 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (02/9/1945 -02/9/2025), sáng 31/8, Tổng Bí thư Tô Lâm đã đến dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Di tích Nhà số 48 phố Hàng Ngang (phường Hoàn Kiếm, Hà Nội).
Công an Ninh Bình vận động các tôn giáo treo cờ Tổ quốc dịp Quốc khánh 2/9

Công an Ninh Bình vận động các tôn giáo treo cờ Tổ quốc dịp Quốc khánh 2/9

Dân tộc - Tôn giáo - Quỳnh Trâm - 1 giờ trước
Công an tỉnh Ninh Bình phối hợp, tuyên truyền và vận động các tôn giáo và đồng bào có đạo trên địa bàn treo cờ Tổ quốc trong dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh.
Một Việt Nam thống nhất trong đa dạng, đồng lòng đi tới

Một Việt Nam thống nhất trong đa dạng, đồng lòng đi tới

Thời sự - Sỹ Hào - 2 giờ trước
Dù ở miền xuôi hay miền ngược, dù theo tôn giáo nào, mỗi công dân Việt Nam đều là một mảnh ghép không thể thiếu của bức tranh đoàn kết toàn dân tộc. Khi đồng bào cùng nhau chung sức, Việt Nam tiếp tục vững vàng vượt qua thách thức, sải những bước dài vững chắc trên hành trình hội nhập sâu rộng.
Cán bộ, chiến sĩ Biên phòng Thanh Hóa dọn sạt lở, bảo đảm giao thông an toàn

Cán bộ, chiến sĩ Biên phòng Thanh Hóa dọn sạt lở, bảo đảm giao thông an toàn

Tin tức - Quỳnh Trâm - 4 giờ trước
Những ngày qua, mưa lớn do ảnh hưởng của bão số 5 đã gây sạt lở nhiều điểm trên các tuyến đường biên giới của tỉnh Thanh Hóa, làm ách tắc giao thông cục bộ.
Gần 300 hộ dân xã Tam Quang bị chia cắt vì cầu bắc qua sông Cả bị sụt mố

Gần 300 hộ dân xã Tam Quang bị chia cắt vì cầu bắc qua sông Cả bị sụt mố

Trang địa phương - T.Hải - 4 giờ trước
Chính quyền xã Tam Quang (Nghệ An) đã phải lập rào chắn, cấm lưu thông trước tình trạng cầu Đình Phong bị hư hỏng nặng do mưa lớn kéo dài.
Hà Nội: Mưa lớn gây ngập lụt nghiêm trọng, nhiều tuyến đường ở Tây Mỗ và Đại lộ Thăng Long tê liệt

Hà Nội: Mưa lớn gây ngập lụt nghiêm trọng, nhiều tuyến đường ở Tây Mỗ và Đại lộ Thăng Long tê liệt

Cơn mưa lớn kéo dài suốt hai ngày qua đã khiến nhiều khu vực tại Hà Nội chìm trong biển nước. Tính đến 15h ngày 27/8, các tuyến đường huyết mạch như Quốc lộ 70 và Đại lộ Thăng Long đoạn qua phường Tây Mỗ (quận Nam Từ Liêm cũ) bị ngập sâu nghiêm trọng, gây tê liệt giao thông và ảnh hưởng nặng nề đến đời sống người dân.
Lễ Vu lan báo hiếu tại chùa Tam Chúc: Tri ân cha mẹ, nghĩa non sông

Lễ Vu lan báo hiếu tại chùa Tam Chúc: Tri ân cha mẹ, nghĩa non sông

Xã hội - Quỳnh Trâm - 4 giờ trước
Tối 30/8, tại chùa Tam Chúc (tỉnh Ninh Bình), Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Ban Trụ trì chùa Tam Chúc tổ chức Lễ Vu lan báo hiếu Phật lịch 2569 - Dương lịch 2025 với chủ đề “Vu Lan - Ơn cha mẹ nghĩa non sông”.
80 năm đồng hành cùng dân tộc và tôn giáo

80 năm đồng hành cùng dân tộc và tôn giáo

Thời sự - Vũ Huệ - Anh Dũng - 6 giờ trước
Trong suốt chặng đường 80 năm qua, công tác dân tộc và tôn giáo luôn là điểm sáng trong sự nghiệp cách mạng của Đảng và Nhà nước ta. Từ những ngày đầu lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công”.
Những người giữ nghề truyền thống ở vùng cao

Những người giữ nghề truyền thống ở vùng cao

Sắc màu 54 - T.Nhân – H.Trường - 7 giờ trước
Không chỉ là “cầu nối” đưa chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến với người dân, những già làng, nghệ nhân, Người có uy tín ở vùng cao Đà Nẵng đang miệt mài giữ gìn và phát huy nghề truyền thống của đồng bào DTTS trước nguy cơ mai một.
Giao lưu với Nhạc sỹ Nguyễn Văn Chung tại Triển lãm A80

Giao lưu với Nhạc sỹ Nguyễn Văn Chung tại Triển lãm A80

Văn hóa dân tộc - Tuấn Ninh - Hồng Phúc - 22:46, 30/08/2025
Chiều 30/8/2025, tại Trung tâm Triển lãm Quốc gia (Đông Anh, Hà Nội), Nhà xuất bản Đại học Sư phạm tổ chức chương trình ra mắt ấn phẩm "Viết tiếp câu chuyện Hòa bình" - dự án đặc biệt của Nhạc sỹ Nguyễn Văn Chung.
Đội mưa xem duyệt nghi thức Đội

Đội mưa xem duyệt nghi thức Đội

Thời sự - Thanh Hải - 21:17, 30/08/2025
Bất chấp màn mưa nặng hạt do ảnh hưởng của bão số 6, hàng nghìn người dân các xã Bình Minh, Yên Thành (Nghệ An)… vẫn tập trung, cổ vũ các cháu thiếu niên, nhi đồng tham gia duyệt nghi thức Đội. Tất cả đã tạo nên một không khí rộn ràng, phấn chấn trong những ngày cả đất nước đón chào 80 năm Quốc khánh.