Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Khoa học - Công nghệ

Bí ẩn không thể xem thường của người không mắc COVID

PV - 18:53, 20/09/2022

Có một số ít người dường như có miễn dịch tự nhiên với virus corona. Và các nhà khoa học tin rằng, những người này đang nắm giữ “chìa khóa” giúp chúng ta tìm ra cách thức để bảo vệ sức khỏe của toàn cộng đồng trong tương lai.

Ảnh minh họa
Ảnh minh họa

“Novid” là một từ được dùng để chỉ những người đã “khước từ” mọi logic thông thường và né tránh thành công virus corona. Tuy nhiên, bên cạnh lý do đến từ sự phòng ngừa cẩn thận, sự may mắn tuyệt đối hay là việc ít giao lưu bạn bè, liệu còn có nguyên nhân nào khác xuất phát từ gene của những người này hay không?

Tìm kiếm gene đột biến

Trong những ngày đầu của đại dịch, một nhóm nhỏ các nhà khoa học trên khắp thế giới đã thành lập một tổ chức quốc tế mang tên Nỗ lực nghiên cứu Di truyền Người mắc COVID (COVID Human Genetic Effort), với mục tiêu tìm kiếm lời giải tại sao một số người mắc COVID rất nặng, trong khi có những người lại chỉ bị rất nhẹ.

Sau một thời gian, nhóm nghiên cứu nhận thấy có một số người hoàn toàn không bị nhiễm bệnh, ngay cả khi họ phơi nhiễm liên tục với virus. Trong đó, những trường hợp đáng chú ý nhất là những người có vợ/chồng mắc COVID và phải nằm trong phòng điều trị tích cực. “Dù những người này chăm sóc cho bạn đời của họ trong khi không đeo khẩu trang, họ vẫn không hề bị nhiễm COVID”, András Spaan - nhà vi sinh vật học lâm sàng tại Đại học Rockefeller ở New York - cho biết

Spann được giao nhiệm vụ điều hành một dự án nhằm tìm hiểu những trường hợp đặc biệt này. Từ những sự kiện trước đây, các nhà khoa học đã đặt ra một giả thuyết, có thể những người “bất tử” với COVID đã có khả năng miễn dịch từ trước. Chẳng hạn, có những đột biến di truyền tạo ra khả năng miễn dịch tự nhiên với HIV, norovirus (một loại virus dạ dày và ruột) và một loại ký sinh trùng gây bệnh sốt rét. Vậy thì COVID cũng như vậy chăng, nhóm nghiên cứu đặt câu hỏi. Tuy nhiên, trong suốt lịch sử lâu dài của ngành miễn dịch học, khái niệm về sức đề kháng bẩm sinh với các mầm bệnh vẫn là một khái niệm tương đối mới mẻ và còn nhiều bí ẩn. Ngoài ra, cũng mới chỉ có một số ít nhà khoa học quan tâm đến chủ đề này. “Đây là một hướng nghiên cứu "ngách", ngay cả trong lĩnh vực y tế, chủ đề này cũng không được quan tâm nhiều”, Phó Giáo sư Khoa Y tại Đại học McGill ở Canada - cho biết. Các nhà di truyền học không công nhận đó là di truyền học thực sự và các nhà miễn dịch học cũng không coi đó là chủ đề nghiên cứu miễn dịch học cần thiết. Trong khi đó, đây là một hướng nghiên cứu có mục tiêu cho điều trị rất rõ ràng. “Nếu bạn có thể tìm ra lý do tại sao một người nào đó không thể bị nhiễm bệnh, thì bạn cũng sẽ có thể tìm ra cách để giúp nhiều người khác không mắc bệnh”, ông nói.

Tuy nhiên, việc tìm kiếm những người có miễn dịch tự nhiên lại là một nhiệm vụ rất khó khăn. Dù có hàng nghìn người đăng ký tham gia, song chỉ có một số rất ít tình nguyện viên phù hợp với tiêu chí “có thể đã tiếp xúc với virus khi trong người không có kháng thể chống lại chúng” (tức là có khả năng nhiễm bệnh). Những ứng viên hứa hẹn để nghiên cứu nhất là những người đã không hề nhiễm COVID dù họ có nguy cơ mắc rất cao, chẳng hạn như nhân viên y tế thường xuyên phải tiếp xúc với bệnh nhân COVID, hoặc những người sống chung, ngủ chung với những người mắc COVID.

Vào thời điểm nhóm nghiên cứu bắt đầu tìm kiếm những người phù hợp như vậy, họ lại phải đối mặt với một thách thức: các chương trình tiêm chủng hàng loạt bắt đầu triển khai. “Việc nhiều người đi tiêm chủng tất nhiên là một điều tuyệt vời, đừng hiểu nhầm ý của tôi”, Phó Giáo sư Khoa Y tại Đại học McGill nói. “Tuy nhiên những người đã tiêm lại không phải là người chúng tôi cần để nghiên cứu”.

Khó khăn lại nối tiếp khó khăn khi sau đó, biến thể Omicron xuất hiện với khả năng lây nhiễm rất cao. “Thành thật là Omicron thực sự đã phá hỏng dự án này”, đại diện nhóm nghiên cứu cho biết. Biến chủng mới đã làm giảm đáng kể số ứng viên mà nhóm có thể nghiên cứu. Tuy nhiên, Spaan lại nhìn nhận sự xuất hiện của Omicron một cách tích cực hơn: những người “né” được biến chủng là những người thực sự có sức đề kháng bẩm sinh.

Khi có một lượng ứng viên phù hợp đáng kể, các nhà khoa học sẽ tiến hành nghiên cứu theo hai phần để tìm kiếm câu trả lời về di truyền cho khả năng miễn dịch của các tình nguyện viên. Đầu tiên họ sẽ cho chạy bộ gene của mỗi người trên máy tính để xem liệu có bất kỳ biến dị di truyền nào xuất hiện thường xuyên hay không. Đồng thời, nhóm nghiên cứu cũng xem xét cụ thể danh sách các gene “đáng ngờ” - đó là những gene mà nếu chúng khác với gene bình thường thì sẽ tạo ra khả năng miễn dịch. Một trong những gene như vậy là gene mã hóa thụ thể ACE2, một loại protein trên bề mặt tế bào mà virus sử dụng để đi vào bên trong.

Và một khi đã chọn ra được một danh sách các gene tiềm năng, các nhà khoa học sẽ xem xét lần lượt và đánh giá tác động của từng gene đối với khả năng chống lại COVID trong các mô hình tế bào - một quy trình kéo dài khoảng bốn đến sáu tháng.

Một thách thức nữa có thể xuất hiện, bắt nguồn từ tính chất toàn cầu của dự án: người Slav có thể không có cùng biến dị di truyền tạo ra miễn dịch giống như người Đông Nam Á. Một lần nữa, Spann cho rằng sự đa dạng này là một ưu điểm: “chúng tôi sẽ có thể chỉnh sửa lại chính xác nguồn gốc dân tộc trong nghiên cứu của mình”. Song, một vấn đề mà nhóm nghiên cứu cũng phải giải quyết, đó là khả năng miễn dịch có thể không phải do một gen tạo ra mà là do rất nhiều biến dị di truyền kết hợp với nhau.

Ngay cả khi đã đi được hết hành trình này, thì xác suất gene mang khả năng miễn dịch tự nhiên xuất hiện cũng cực kỳ thấp. Tuy nhiên, nếu tìm ra được gene như vậy, các nhà khoa học sẽ có thể dựa vào đó để phát triển các phương pháp điều trị trong tương lai. Chúng ta có lý do để tin vào viễn cảnh này: vào những năm 1990, có một nhóm người hành nghề mại dâm ở Nairobi, Kenya đã không bị nhiễm HIV trong suốt ba năm được theo dõi. Các nhà khoa học phát hiện ra rằng một số người trong nhóm này có mang đột biến gene tạo ra một phiên bản rối loạn của thụ thể CCR5 - một trong những protein mà HIV sử dụng để xâm nhập vào tế bào và tạo ra các bản sao. Kết quả nghiên cứu này sau đó đã trở thành tiền đề cho sự ra đời của maraviroc - một loại thuốc kháng virus được sử dụng để điều trị và là “phương pháp chữa bệnh hứa hẹn nhất” cho HIV - khi hai bệnh nhân được cấy ghép tế bào gốc của một người hiến tặng mang đột biến gene này sau đó đã khỏi bệnh.

“Vũ khí bí mật”

Ngoài ra, cũng có thể di truyền học không phải là toàn bộ lý do đem lại khả năng miễn dịch tự nhiên. Đối với một số người, sức đề kháng của họ có thể xuất phát từ hệ thống miễn dịch. Trong đợt đầu tiên của đại dịch, Mala Maini - giáo sư miễn dịch học virus tại Đại học College London, và các đồng nghiệp của cô đã theo dõi chặt chẽ một nhóm nhân viên y tế - những người về mặt lý thuyết đáng nhẽ ra đã bị nhiễm COVID, nhưng vì một lý do nào đó lại không hề nhiễm bệnh. Nhóm nghiên cứu cũng xem xét các mẫu máu từ một nhóm người riêng biệt, được lấy trước khi đại dịch xảy ra. Khi kiểm tra kỹ hơn mẫu của hai nhóm, các nhà khoa học đã phát hiện ra một “vũ khí bí mật” nằm trong máu của họ: tế bào T với trí nhớ miễn dịch đã tạo thành tuyến phòng thủ thứ hai chống lại virus. Những tế bào này, với kinh nghiệm chống lại các coronavirus khác, chẳng hạn như virus cúm thông thường, có thể đem lại khả năng miễn dịch với SARS-CoV-2. Giả thuyết này đã được đăng trên Nature vào tháng 11/2021.

Việc nhiễm virus corona trước đó có thể tạo ra các tế bào T với khả năng miễn dịch như vậy. Nhưng Maini cũng nhấn mạnh điều này không có nghĩa là bạn có thể bỏ qua việc tiêm vaccine.

Gần đây hơn, Maini và đồng nghiệp Leo Swadling đã xuất bản một bài báo khác nghiên cứu các tế bào từ đường thở của các tình nguyện viên - những tế bào được lấy mẫu và đông lạnh trước đại dịch. Họ lập luận rằng, nếu những người có miễn dịch “dập tắt” được virus nhanh như vậy, thì chắc chắn các tế bào chịu trách nhiệm tạo ra miễn dịch ấy phải ở vị trí vốn dễ bị lây nhiễm đầu tiên - tế bào ở đường thở. Kết quả nghiên cứu cho thấy, có 6/10 người có tế bào T miễn dịch ở đường thở như vậy.

Maini cũng đang cùng các nhà khoa học tại Đại học Oxford nghiên cứu một loại vaccine mới để tạo ra các tế bào T này trong màng nhầy của đường thở và có thể chống lại không chỉ SARS-CoV-2 mà còn nhiều loại virus corona khác. Một loại vaccine như vậy sẽ có thể ngăn chặn virus COVID vượt trội hơn vaccine hiện có, bởi trong khi protein gai - trọng tâm của các loại vaccine hiện tại - có khả năng đột biến và thay đổi, thì các tế bào T lại rất giống nhau trên tất cả các coronavirus ở người và động vật.

Và một loại vaccine niêm mạc - dùng để chuẩn bị sẵn các tế bào T trong mũi và cổ họng, có thể đem lại khả năng diệt COVID tận gốc. “Chúng tôi tin rằng cách tiếp cận này có thể mang lại khả năng bảo vệ tốt hơn để chống lại các biến thể mới xuất hiện, cũng như chống lại virus mới lây truyền từ động vật”, Maini nói.

Đối với Spaan và nhóm của ông, “chúng tôi có một nỗi sợ rằng chúng tôi làm tất cả những nghiên cứu rồi không tìm thấy gì cả. Nhưng điều đó không sao hết. Vì đó chính là khoa học mà, phải không?”.

Tin cùng chuyên mục
Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang: Triển khai các nội dung, hợp phần thuộc Chương trình MTQG

Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang: Triển khai các nội dung, hợp phần thuộc Chương trình MTQG

Ban Dân tộc tỉnh Bắc Giang vừa phối hợp với Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, các sở, ngành trên địa bàn tổ chức 6 lớp tập huấn chuyển giao khoa học - kỹ thuật trong sản xuất nông lâm nghiệp thuộc Tiểu dự án 4 - Dự án 5, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030; giai đoạn I: Từ năm 2021 - 2025 (Chương trình MTQG).
Tin nổi bật trang chủ
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Phó Chủ tịch thứ nhất Thượng viện Thái Lan

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Phó Chủ tịch thứ nhất Thượng viện Thái Lan

Chiều tối 28/9, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp Đại tướng Singsuk Singpai - Phó Chủ tịch thứ nhất Thượng viện Thái Lan, cùng Đoàn Ủy ban Thường trực Thượng viện về các Tổ chức độc lập theo Hiến pháp Vương quốc Thái Lan đang có chuyến thăm, làm việc để tìm hiểu về công tác phòng, chống và kiểm soát tham nhũng tại Việt Nam.
Ngày Tim mạch thế giới 29/9: 8 lời khuyên cho một trái tim khỏe

Ngày Tim mạch thế giới 29/9: 8 lời khuyên cho một trái tim khỏe

Tin tức - Băng Ngân - 1 giờ trước
Ngày Tim mạch thế giới được tổ chức hằng năm vào ngày 29/9 nhằm tuyên truyền phổ biến, nâng cao nhận thức của cộng đồng về tăng cường sức khỏe tim mạch, phòng ngừa và tránh những rủi ro về sức khỏe tim mạch. Tại Việt Nam, theo thống kê của Bộ Y tế, có khoảng 200.000 người tử vong vì bệnh tim mạch mỗi năm, chiếm 33% ca tử vong. Để có một trái tim khỏe, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên thực hiện những lời khuyên sau:
Giám đốc điều hành tài chính Vinamilk: “Khi xác định ESG là cơ hội, việc thực hành ESG sẽ trở nên tốt và bài bản hơn”

Giám đốc điều hành tài chính Vinamilk: “Khi xác định ESG là cơ hội, việc thực hành ESG sẽ trở nên tốt và bài bản hơn”

Kinh tế - PV - 1 giờ trước
Tại Hội thảo chuyên đề "Chuyển đổi tư duy và hệ thống để tối ưu hóa quản trị Doanh nghiệp bền vững" vừa qua, nhiều lãnh đạo doanh nghiệp và chuyên gia ESG đã chia sẻ và kiến nghị thúc đẩy việc thực hành ESG hiệu quả hơn, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh, thu hút vốn đầu tư cho doanh nghiệp cũng như địa phương.
Thế giới ghi nhận hơn 621 triệu ca mắc COVID-19

Thế giới ghi nhận hơn 621 triệu ca mắc COVID-19

Nhìn ra thế giới - PV - 1 giờ trước
Theo thống kê trên worldometers.info, tính đến sáng ngày 29/9, thế giới lần lượt ghi nhận tổng số 621.514.045 ca nhiễm và 6.543.798 trường hợp tử vong vì COVID-19. Trong 24 giờ qua, thế giới có thêm 307.349 ca nhiễm mới, trong đó, châu Âu đứng đầu với 182.052 ca.
Giá cà phê hôm nay 29/9: Thị trường trong nước và thế giới tăng mạnh

Giá cà phê hôm nay 29/9: Thị trường trong nước và thế giới tăng mạnh

Sản phẩm - Thị trường - BĐT - 2 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 29/9 đồng loạt tăng mạnh trên thị trường trong nước và thế giới. Tại các vùng trọng điểm trong nước, giá cà phê dao động khoảng 46.800 - 47.400 đồng/kg.
Phim “578” đại diện Việt Nam tham dự giải Oscars

Phim “578” đại diện Việt Nam tham dự giải Oscars

Giải trí - Nguyệt Anh - 2 giờ trước
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa có quyết định chọn bộ phim “578: Phát đạn của kẻ điên” (tựa tiếng Anh: 578 Magnum) của đạo diễn Lương Đình Dũng tham dự vòng sơ tuyển Giải Oscars lần thứ 95.
Cách phòng tránh và điều trị Adenovirus cho trẻ

Cách phòng tránh và điều trị Adenovirus cho trẻ

Bệnh do Adenovirus gây ra xuất hiện quanh năm nhưng đặc biệt phát triển mạnh vào thời điểm giao mùa Xuân - Hè hoặc Thu - Đông. Adenovirus lây truyền dễ dàng qua đường giọt bắn, qua đường hô hấp giữa người với người, lây khi dùng chung đồ dùng cá nhân, lây qua niêm mạc khi bơi lội hoặc nguồn nước dùng trong sinh hoạt bị ô nhiễm.
Cách phòng tránh và điều trị Adenovirus cho trẻ

Cách phòng tránh và điều trị Adenovirus cho trẻ

Media - Hoàng Quý - 2 giờ trước
Bệnh do Adenovirus gây ra xuất hiện quanh năm nhưng đặc biệt phát triển mạnh vào thời điểm giao mùa Xuân - Hè hoặc Thu - Đông. Adenovirus lây truyền dễ dàng qua đường giọt bắn, qua đường hô hấp giữa người với người, lây khi dùng chung đồ dùng cá nhân, lây qua niêm mạc khi bơi lội hoặc nguồn nước dùng trong sinh hoạt bị ô nhiễm.
Quảng bá văn hóa và du lịch Việt Nam tại Malaysia

Quảng bá văn hóa và du lịch Việt Nam tại Malaysia

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh - 2 giờ trước
Hướng tới Kỷ niệm 50 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam-Malayisa, ngày 28/9, Đại sứ quán Việt Nam tại Malaysia phối hợp cùng Hiệp hội Du lịch và lữ hành Malaysia (MATTA) và Diễn đàn Trao đổi du lịch Việt Nam (VNTE) tổ chức Hội thảo giới thiệu về văn hóa và du lịch Việt Nam tại thủ đô Kuala Lumpur.
Những bài thuốc chữa bệnh từ cây ngô đồng

Những bài thuốc chữa bệnh từ cây ngô đồng

Vườn thuốc quanh ta - Như Ý - 3 giờ trước
Cây ngô đồng có hai loại là ngô đồng cảnh và ngô đồng thân gỗ. Trong Đông y, rễ cây ngô đồng có vị đắng, tính mát, lá có tính bình, vị ngọt nên người ta thường tận dụng phần lá, thân và nhựa cây để chế biến thành nhiều loại thuốc trị bệnh. Tuy nhiên quả và hạt cây ngô đồng tuyệt đối không được sử dụng vì trong chúng có chứa độc. Sau đây là một số bài thuốc dân gian có sử dụng cây ngô đồng mời các bạn tham khảo.
Ngày 28/9: Cả nước có 10.589.817 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Ngày 28/9: Cả nước có 10.589.817 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 4 giờ trước
Ngày 28/9, tính từ đầu dịch, cả nước có 11.476.908 ca nhiễm COVID_19 trong đó có 10.589.817 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh.
Phùng Phước Thịnh đại diện Việt Nam thi Mister Tourism World 2022

Phùng Phước Thịnh đại diện Việt Nam thi Mister Tourism World 2022

Giải trí - PV - 5 giờ trước
Người mẫu Phùng Phước Thịnh vừa được bổ nhiệm trở thành Mister Tourism Vietnam 2022 và chính thức đại diện Việt Nam tham gia Mister Tourism World - Nam vương Du lịch Thế giới 2022 diễn ra vào tháng 12 tại Philippines.