Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Nghệ sĩ bản Tày sử dụng thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc

Giang Lam - 16:39, 19/08/2022

Ở cái tuổi thất thập, ông Lương Xuân Dán, thôn Đức Uy, xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang vẫn giữ được nét duyên dáng, say sưa như chàng trai Tày tuổi đôi mươi đánh đàn, hát những bản tình ca tặng nàng sơn nữ. Ông còn khiến chúng tôi từ ngạc nhiên đến cảm phục khi lần lượt chơi thuần thục 15 nhạc cụ dân tộc. Và tài năng của “nghệ sĩ” Xuân Dán không chỉ dừng lại ở lĩnh vực âm nhạc.

Cây đàn tính nuôi dưỡng tâm hồn, xúc cảm của nghệ sĩ Lương Xuân Dán
Cây đàn tính nuôi dưỡng tâm hồn, xúc cảm của nghệ sĩ Lương Xuân Dán

Mỗi nhạc cụ là một câu chuyện

Bất chợt nghệ sĩ Lương Xuân Dán hỏi tôi “có biết truyền thuyết về độc huyền cầm không?”. Tôi thú thật mình chỉ biết đó là một tên gọi khác của đàn bầu. Ông cười rồi trầm ngâm kể lại, cây đàn đó là món quà của một bà tiên ban cho nàng dâu hiếu thảo. Vì chiến tranh mà người con trai tên là Trương Viên phải ra trận, do loạn lạc họ đã cách xa nhau. Để tận hiếu với mẹ già và trọn tình phu thê mà nàng dâu đã hiến dâng đôi mắt mình để tế hung thần trên đường đưa mẹ về quê lánh nạn. Cảm động trước tấm lòng hiếu thảo sắt son, tiên trên trời bèn hiện ra và tặng nàng cây đàn một dây. Tháng ngày lưu lạc, tiếng đàn thay lời tâm tình gửi đến nỗi lòng thủy chung, nhớ nhung da diết dành cho người chồng phương xa. Nhờ đó mà đã kết nối được hai người về bên nhau. Điều đăc biệt là đàn bầu chỉ có một dây mà diễn tả đủ cung bậc xúc cảm người chơi: “Một dây nũng nịu đủ lời/ Nửa bầu chứa cả đất trời âm thanh”.

Góc sưu tập bộ nhạc cụ của Lương Xuân Dán
Góc sưu tập bộ nhạc cụ của nghệ sỹ Lương Xuân Dán

Với bất kỳ nghệ nhân nào, trước khi học đánh các nhạc cụ thì người chơi phải hiểu thấu được nguồn cội, gốc tích. Để chơi thành thạo 15 nhạc cụ, ông cũng tường tận gốc tích của các nhạc cụ. Các loại nhạc cụ ông chơi thành thục gồm: Đàn tam, đàn tứ, đàn nguyệt, đàn bầu, đàn tính, đàn đáy, đàn an to, mangdolin, nhị, hồ, líu, Sáo Mèo, sáo trúc, kèn và trống chèo.

Sau mỗi nhạc cụ là một không gian văn hóa, một câu chuyện, mang linh hồn riêng để người nghệ sĩ giải bày tâm trạng. Ví như đàn nguyệt có rất nhiều tên gọi, trong đó có quân tử cầm. Ông lý giải, sở dĩ được gọi như vậy bởi đàn chính là tiếng lòng người quân tử với thanh âm cổ cầm, vừa thuần hòa đạm nhã, lại vừa trong sáng mềm xa, vui mà không phóng túng, buồn mà không bi thương, oán mà không phẫn nộ. Tất cả đều ôn nhu, đôn hậu như chính người quân tử vậy.

Sự diệu kỳ của âm nhạc

Ngay từ khi còn nhỏ, tiếng đàn tính của cha, giai điệu Then cọi của mẹ đã thấm vào chàng trai tài Lương Xuân Dán. Tài năng sớm được bôc lộ, từ năm 13 tuổi, Lương Xuân Dán đã chơi thành thục đàn tính và hát được nhiều làn điệu Then cổ như Tàng Bốc, Tàng Nặm. Dường như đó là mạch nguồn nuôi dưỡng niềm đam mê âm nhạc sau này của người nghệ sĩ.

20 tuổi, chàng trai dân tộc Tày nhập ngũ và trở thành lính lái xe chi viện cho chiến trường Lào. Người chiến sĩ lái xe vui tính lại có năng khiếu văn nghệ luôn sẵn sàng biểu diễn tài lẻ của mình góp phần thực hiện phong trào “tiếng hát át tiếng bom”. Ngoài thừa hưởng giọng hát ngọt ngào hiếm có, Lương Xuân Dán còn có tài thẩm thấu âm nhạc. Chỉ sau một thời gian ngắn được tiếp xúc với các Đoàn văn công mà anh tài Lương Xuân Dán có thể biểu diễn thành thạo được đàn nhị, đàn tam, đàn tứ, đàn bầu, đàn nguyệt, thổi sáo… Nhận thấy năng khiếu của chàng trai dân tộc Tày, nhiều lần đơn vị đã phân công đi học nhiều lớp tập huấn âm nhạc do các nghệ sĩ chuyên nghiệp giảng dạy tại Hà Nội.

Tiếng sáo của nghệ sĩ Xuân Dán bay khắp các bản làng người Tày
Tiếng sáo của nghệ sĩ Xuân Dán bay khắp các bản làng người Tày

Tháng năm chiến trường ác liệt, tiếng đàn, tiếng sáo của Lương Xuân Dán có mặt trong các buổi giao lưu văn nghệ, trong mỗi cuộc vui với đồng đội. “Món ăn tinh thần” đó là nguồn động viên, tiếp thêm niềm tin, sự lạc quan cho những người lính trẻ.

Năm 1967, trong một lần vượt cao điểm, chàng trai đầy nhiệt huyết đã bị đạn rốc két của Mỹ bắn trọng thương. Với 5 lần mổ, hiện nay trong người ông Dán còn khoảng 30 mảnh đạn nhỏ chưa lấy ra được. Cũng trong thời điểm đó, chàng trai trẻ Lương Xuân Dán vinh dự được nhận Huân chương Chiến sĩ vẻ vang do Chủ tịch nước trao tặng. Vào năm 1974 Lương Xuân Dán còn được Hội đồng Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến Hạng Ba.

Trở về với thời bình, dẫu phải chịu đựng những cơn đau do thương tật hành hạ thế nhưng nghệ sĩ bản Tày vẫn say mê cống hiến tài năng, đưa âm nhạc dân tộc đến với bà con miền núi.

“Cây văn nghệ” đặc biệt

Rời quân ngũ người thương binh 2/4 Lương Xuân Dán công tác tại Thương nghiệp Hà Tuyên, sau khi nghỉ hưu ông được tín nhiệm bầu làm cán bộ thôn, cán bộ xã. Ở cương vị nào người cựu binh đều thể hiện khí chất người lính: Chỉn chu, nghiêm túc, trách nhiệm.

“Nghệ sĩ” Xuân Dán hăng hái tham gia biểu diễn các tiết mục văn nghệ phục vụ nhiệm vụ chính trị, trong ngày lễ lớn do xã và huyện tổ chức. Trong căn nhà xây cấp 4, trên tường ông Dán đóng khung treo trang trọng bài báo “Hạt nhân văn nghệ xã Trung Sơn” đăng trên Báo Tuyên Quang năm 1999. Bài báo viết về ông khi được lựa chọn hát, trình diễn nhạc cụ dân tộc nhân dịp đồng chí Nguyễn Phú Trọng, nay là Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam thăm và làm việc tại ATK Yên Sơn ngày 26/2/1999. Các tiết mục do ông Dán biểu diễn đều được đồng bào các dân tộc vùng ATK Yên Sơn vỗ tay tán thưởng, được đồng chí Nguyễn Phú Trọng khen ngợi.

Không chỉ biết chơi đàn, thổi sáo… ông Dán còn là tác giả nhiều ca khúc và bài thơ ấn tượng. Ông hiện là hội viên Câu lạc bộ thơ Việt Nam với nhiều tác phẩm như: “Chào thành phố Tuyên Quang”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Quê em ơn Đảng Bác Hồ”.

Ông Lương Xuân Dán truyền dạy đàn tính cho các học trò nhỏ.
Ông Lương Xuân Dán truyền dạy đàn tính cho các học trò nhỏ

Ông cũng là người “khoác áo mới” thành công cho giai điệu Then, cọi với lời ca ca ngợi tình yêu, đổi thay quê hương đất nước. Trong đó tác phẩm “Khúc hát người chiến sĩ thu mua” đã giành Huy chương Bạc Hội diễn Bộ Nội thương toàn quốc tại Nghệ An năm 1985.

Tiếp xúc với ông Lương Xuân Dán, người đối diện luôn cảm thấy nguồn năng lượng dồi dào trong con người ông. Đặc biệt là mỗi lần ông chơi nhạc… nét mặt ông “phiêu” theo từng giai điệu khiến người nghe bị lôi cuốn. Nhiều năm qua, ông gửi gắm niềm đam mê qua từng lứa học trò của mình. Ông tổ chức lớp học nhỏ, dạy miễn phí cho tất cả những ai đam mê âm nhạc. Đến nay có khoảng gần 20 học sinh đã và đang theo học. Ông ví von: “Nhạc cụ dân tộc như một rừng hoa mà tôi chỉ đặt được vào đó một bàn chân. Tôi sẽ đi tiếp, sẽ tiếp tục truyền dạy để có thêm nhiều đôi chân đi trong cánh rừng ngát hương ấy”.

Trên cung đường trở về, lời ca của người nghệ sĩ đa tài ấy vẫn văng vẳng bên tai chúng tôi:Dáng em xinh như đóa hoa tươi, miệng em cười mịn màng như hoa ở trên đồi… hớ… hớ…!”.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Mây ở Long Tỷ Phùng

Mây ở Long Tỷ Phùng

Mây ở quê tôi đẹp lắm. Bốn mùa có mây, bốn bề mây, nhưng mùa Thu này là mây đẹp nhất. Bao người tới quê tôi chỉ vì tìm mây. Cầu kính rồng mây – chiếc cầu kính cao nhất Việt Nam đặt ở Lai Châu là để mọi người đến ngắm mây. Đến rồi thì không chỉ thấy mây mà còn thấy nhiều thứ nữa, bản sắc văn hóa, tình người bên cạnh sự kì vĩ, khoáng đạt của thiên nhiên.
Tin nổi bật trang chủ
Níu giữ những đêm khan ở lại với buôn làng

Níu giữ những đêm khan ở lại với buôn làng

Cùng với cồng chiêng, sử thi (đồng bào Ê Đê gọi là klei khan) là di sản văn hóa đặc trưng của các dân tộc Tây Nguyên. Xu hướng phát triển của cuộc sống hiện đại, những đêm khan huyền thoại dần vắng bóng. Trước thực trạng đó, chính quyền và các nghệ nhân ở huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk đã nỗ lực tìm nhiều giải pháp để níu giữ những đêm khan ở lại với buôn làng.
Mang Tết Trung thu đến với trẻ em vùng cao biên giới Mèo Vạc

Mang Tết Trung thu đến với trẻ em vùng cao biên giới Mèo Vạc

Xã hội - Văn Hoa - Minh Đức - 22:51, 24/09/2023
Nhằm để các em thiếu nhi nơi vùng cao biên giới Mèo Vạc được tận hưởng một mùa Trung thu rộn ràng, ấm áp và đong đầy yêu thương, vừa qua, Đoàn thiện nguyện Thanh Maika và những người bạn (Thành phố Hà Nội) phối hợp UBND xã Pải Lủng tổ chức chương trình “Trung thu cao nguyên đá” cho hơn 1.000 em học sinh liên trường của xã.
Bình Thuận: Phổ biến, cung cấp thông tin cho Người có uy tín và cán bộ làm công tác dân tộc ở cơ sở

Bình Thuận: Phổ biến, cung cấp thông tin cho Người có uy tín và cán bộ làm công tác dân tộc ở cơ sở

Công tác Dân tộc - L.Phương - 22:46, 24/09/2023
Ngày 24/9, Ban Dân tộc tỉnh Bình Thuận đã tổ chức Hội nghị tập huấn phổ biến, cung cấp thông tin cho 87 Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS và cán bộ, công chức thuộc các Phòng Dân tộc trên địa bàn tỉnh.
An Giang: Khai Giảng lớp đào tạo kỹ năng tiếng Khmer cho cán bộ Bộ đội Biên phòng

An Giang: Khai Giảng lớp đào tạo kỹ năng tiếng Khmer cho cán bộ Bộ đội Biên phòng

Công tác Dân tộc - Như Tâm - Lê Vũ - 22:42, 24/09/2023
Ngày 24/9, tại Tiểu đoàn Huấn luyện - Cơ động, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh An Giang phối hợp với Sở Nội vụ và Trường Dân tộc nội trú - Trung học phổ thông tỉnh An Giang tổ chức Lễ khai giảng lớp 4 kỹ năng tiếng Khmer cho cán bộ trong đơn vị.
Đồng bào Dao cải thiện thu nhập từ các bài thuốc cổ truyền

Đồng bào Dao cải thiện thu nhập từ các bài thuốc cổ truyền

Media - Trọng Bảo - 22:33, 24/09/2023
Đồng bào Dao đỏ ở Lào Cai sở hữu một kho tàng tri thức về cây thuốc rất có giá trị trong tự nhiên. Trải qua bao thế hệ, kinh nghiệm về những cây thuốc dân gian vẫn được lưu truyền, gìn giữ. Các bài thuốc cổ truyền không chỉ chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng trong thôn bản, mà hiện nay đã và đang được bà con khai thác, chế biến thành các sản phẩm đa dạng cũng ứng cho thị trường mang lại thu nhập, cải thiện đời sống.
Khám phá bảo tàng duy nhất về lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định

Khám phá bảo tàng duy nhất về lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định

Media - Lê Vũ – Trần Linh - 22:32, 24/09/2023
Vừa được chính thức đi vào hoạt động từ cuối tháng 8/2023, tuy nhiên, Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định đã thành địa chỉ tham quan thu hút đông đảo du khách, đặc biệt là các bạn trẻ trong thời gian gần đây. Cùng Báo Dân tộc và Phát triển khám phá bảo tàng duy nhất ở Việt Nam về lực lượng Biệt động Sài Gòn - Gia Định.
Tin trong ngày - 22/9/2023

Tin trong ngày - 22/9/2023

Bản tin hôm nay, ngày 22/9, có những thông tin đáng chú ý sau: Giới thiệu sản phẩm OCOP gắn với văn hóa các tỉnh miền núi phía Bắc. Lễ hội trà Shan tuyết lớn nhất miền Bắc. Hủy hoại cây rừng bằng thuốc độc ở huyện Bác Ái (Ninh Thuận). Cùng các tin tức thời sự khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Bộ đội Biên phòng giúp đồng bào DTTS thay đổi nếp nghĩ, cách làm

Bộ đội Biên phòng giúp đồng bào DTTS thay đổi nếp nghĩ, cách làm

Media - Ngọc Chí - 22:32, 24/09/2023
Với phương châm “ba bám, bốn cùng”, lực lượng Bội đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Kon Tum đã và đang triển khai nhiều mô hình hay, cách làm hiệu quả, từng bước giúp cho đồng bào DTTS ở khu vực biên giới vươn lên thoát nghèo, có cuộc sống ấm no và hạnh phúc.
Ngày hội văn hóa, thể thao thanh niên Việt Nam - Lào tại Bình Định

Ngày hội văn hóa, thể thao thanh niên Việt Nam - Lào tại Bình Định

Tin tức - T.Nhân - 22:30, 24/09/2023
Ngày 24/9, tại huyện miền núi Vân Canh (Bình Định), Tỉnh đoàn Bình Định tổ chức Ngày hội văn hóa, thể thao thanh niên Việt Nam - Lào với sự tham gia hưởng ứng của hơn 250 đoàn viên, thanh niên, sinh viên Việt Nam và Lào.
Thanh Hóa: Ấm áp chương trình “Tết Trung thu - Tết của tình yêu thương”

Thanh Hóa: Ấm áp chương trình “Tết Trung thu - Tết của tình yêu thương”

Nhịp cầu nhân ái - Quỳnh Trâm - 22:30, 24/09/2023
Trung ương Hội Bảo trợ Người khuyết tật và trẻ mồ côi Việt Nam và Hội Bảo trợ Người khuyết tật, trẻ mồ côi và bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Thanh Hóa vừa phối hợp với huyện miền núi Ngọc Lặc tổ chức Chương trình tặng quà “Tết Trung thu - Tết của tình yêu thương” dành cho học sinh khuyết tật, học sinh mồ côi, học sinh nghèo có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa, nhân dịp Tết Trung thu và bước vào năm học mới.
Thể thao Việt Nam giành huy chương đầu tiên tại Asiad 19

Thể thao Việt Nam giành huy chương đầu tiên tại Asiad 19

Thể thao - PV - 22:27, 24/09/2023
Sáng 24/9, 4 cô gái Đinh Thị Hảo, Hà Thị Vui, Phạm Thị Huệ, Dư Thị Bông đã mang về tấm huy chương đầu tiên của Asiad 19 cho Đoàn thể thao Việt Nam ở môn Chèo thuyền Rowing.
Các lao động Việt Nam không nguy hiểm đến tính mạng trong vụ cháy tại Đài Loan (Trung Quốc)

Các lao động Việt Nam không nguy hiểm đến tính mạng trong vụ cháy tại Đài Loan (Trung Quốc)

Tin tức - L.Minh - 22:24, 24/09/2023
Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội vừa có công văn Số: 3952/LĐTBXH-VP, về việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người lao động Việt Nam trong vụ hỏa hoạn tại Đài Loan (Trung Quốc).