Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Giải phóng nguồn lực đất đai cho đồng bào DTTS: Đã sắp xếp nhưng chưa đổi mới (Bài 1)

Tùng Nguyên - 11:47, 01/10/2022

LTS: Các nông, lâm trường quốc doanh (nay là các công ty nông, lâm nghiệp) đang quản lý hàng triệu ha đất, nhưng hiệu quả sử dụng đất không cao. Trong khi đó, mục tiêu giải quyết đất sản xuất cho đồng bào DTTS đã triển khai hàng chục năm nay nhưng vẫn không thể thực hiện triệt để do thiếu quỹ đất. Giải phóng nguồn lực đất đai từ các nông, lâm trường quốc doanh sẽ là lời giải để thực hiện mục tiêu hỗ trợ đất sản xuất cho Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi.

Sau nhiều năm thực hiện sắp xếp, đổi mới, các nông, lâm trường quốc doanh (NLTQD) không chỉ sản xuất kinh doanh “thụt lùi” mà việc thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ đất lâm nghiệp, đất bị lấn chiếm hoặc bỏ hoang, rừng bị mất. Nguyên nhân là do việc sắp xếp, đổi mới chỉ thực hiện ở phần ngọn, chưa giải quyết gốc rễ của vấn đề.

Các công ty nông lâm nghiệp hiện vẫn quản lý diện tích đất rất lớn. (Ảnh minh họa)
Các công ty nông lâm nghiệp hiện vẫn quản lý diện tích đất rất lớn. (Ảnh minh họa)

“Thu” đầu mối, “nở” diện tích

Sau năm 1954 ở miền Bắc và sau năm 1975 ở miền Nam, khi đất nước tiến hành khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhiều NLTQD đã được thành lập. Tính đến năm 1986, khi bắt đầu công cuộc đổi mới, cả nước có 870 NLTQD, trong đó có 457 NT, 413 LT.

Cũng như mô hình hợp tác xã ở đồng bằng, trong một thời gian dài, hoạt động của các NLTQD đã góp phần làm thay đổi bộ mặt nông thôn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào DTTS, khu vực biên giới. Tuy nhiên, hoạt động theo cơ chế tập trung bao cấp nên mô hình NLTQD đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập.

Mẫu số chung của sự yếu kém ở các NLTQD là hoạt động sản xuất kinh doanh không hiệu quả; tình trạng nợ lương, nợ đóng bảo hiểm xã hội cho cán bộ, công nhân viên trong các NLT khá phổ biến… Đặc biệt, việc quản lý đất đai, tài nguyên rừng còn nhiều yếu kém khiến tình trạng lấn chiếm, tranh chấp đất đai giữa người dân với NLT xảy ra ở nhiều nơi, tạo ra những điểm nóng về an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Trước tình hình đó, việc sắp xếp, đổi mới các NLTQD đã được triển khai theo Nghị định 388/1991/HĐBT của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ). Tính đến năm 2003 (thời điểm Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 16/6/2003 về tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển NLTQD), cả nước còn 672 NLTQD (314 NT, 368 LT). Thực hiện Nghị quyết 28-NQ/TW của Bộ Chính trị, tính đến hết năm 2012, cả nước còn 387 NLT (gồm 145 NT, 151 LT, 91 ban quản lý rừng).

Sau Nghị quyết 28-NQ/TW, việc sắp xếp, đổi mới các NLTQD tiếp tục được thực hiện theo Nghị quyết số 30-NQ/TW, ngày 12/3/2014 của Bộ Chính trị khóa XI. Tính đến năm 2020, số lượng NLTQD trên cả nước giảm xuống còn 256 đơn vị - lúc này đã chuyển đổi thành các công ty nông, lâm nghiệp (NLN).

Do sản xuất kinh doanh thua lỗ, Lâm trường Văn Chấn (Yên Bái) sáp nhập vào Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện Mù Cang Chải từ tháng 8/2018
Do sản xuất kinh doanh thua lỗ, Lâm trường Văn Chấn (Yên Bái) sáp nhập vào Ban Quản lý rừng phòng hộ huyện Mù Cang Chải từ tháng 8/2018

Nghịch lý là, trong quá trình thực hiện sắp xếp, đổi mới thì đầu mối NLTQD được thu gọn, nhưng diện tích đất được giao quản lý lại “nở” ra. Tại thời điểm năm 1986, Nhà nước giao 7,5 triệu ha đất, bằng 23,2% diện tích tự nhiên của cả nước cho 870 NLTQD quản lý; trong đó 457 NT quản lý 1,2 triệu ha; 413 LT quản lý 6,3 triệu ha. Đến năm 2012, sau 10 năm thực hiện Nghị quyết 28-NQ/TW, khi chỉ còn 387 đơn vị thì các NLTQD trên cả nước được giao quản lý gần 8 triệu ha.

Đến hết năm 2021, khi số NLTQD tiếp tục giảm xuống thì diện tích đất có nguồn gốc từ các NLTQD lại tăng lên. Số liệu tại Hội nghị triển khai Đề án tăng cường quản lý đối với đất đai có nguồn gốc từ các NLTQD do Bộ Tài nguyên và Môi trường tổ chức ngày 25/12/2021 cho thấy, cả nước có gần 9,2 triệu ha đất có nguồn gốc từ các NLTQD.

Kinh doanh “bết bát”

Dù được giao quản lý diện tích đất lớn nhưng hoạt động sản xuất, kinh doanh của các NLTQD không hiệu quả. Cách đây 7 năm, thực trạng này đã được các đại biểu Quốc hội (ĐBQH) khóa XIII chỉ rõ tại phiên giải trình về việc quản lý, sử dụng đất đai ở các NLTQD do Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTHVQH) tổ chức ngày 27/8/2015. Tại nghị trường, các ĐBQH nhấn mạnh đến sự yếu kém của các NLT.

Cần tiến hành kiểm kê lại quỹ đất đai có nguồn gốc từ các NLTQD. (Ảnh minh họa)
Cần tiến hành kiểm kê lại quỹ đất đai có nguồn gốc từ các NLTQD. (Ảnh minh họa)

Đại biểu Nguyễn Tiến Sinh, Phó trưởng đoàn ĐBQH tỉnh Hoà Bình (ông Sinh tiếp tục là ĐBQH khóa XIV - PV) đã nói trong nỗi xót xa: “Chúng tôi đến Công ty Mường La hiện nay không sống được mà nợ các dự án thêm vài tỷ đồng. Lâm trường Văn Chấn (Yên Bái) 10 năm nay không có Giám đốc mà có một Phó Giám đốc phụ trách, mấy năm nay họ sống lay lắt bằng tiền dịch vụ nuôi trồng rừng, 3 tháng qua chả có đồng nào trả cho người lao động. Đoàn đến giám sát chẳng biết nói gì vì có gì đâu mà nói”.

Hoạt động “bết bát” của các NLTQD được các ĐBQH nêu “thấm thía” hơn tại phiên thảo luận Báo cáo Kết quả giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai tại các NLTQD giai đoạn 2004 - 2014, do UBTHVQH khóa XIII tổ chức ngày 10/11/2015. Số liệu đưa ra tại phiên thảo luận cho thấy, các NLTQD quản lý gần 8 triệu ha đất, nhưng trong 10 năm, tổng nộp ngân sách nhà nước của các NLTQD chỉ được 1.809 tỷ đồng

Từ con số này, đại biểu Cao Thị Xuân (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa, hiện là ĐBQH khóa XV, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội) tính ra bình quân mỗi ha/năm bình quân chỉ đạt 90.000 đồng, tương đương với khoảng 5kg gạo. Còn đại biểu Trần Minh Diệu (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Bình) thì ví von, thu nộp ngân sách hằng năm của mỗi ha đất do các NLTQD quản lý chỉ tương đương giá trị của vài chiếc kẹo. Đây là con số mà theo đại biểu Diệu là “không thể chấp nhận được”.

Cách đây 7 năm, Báo cáo giám sát nêu rõ những yếu kém của các công ty NLN đã được nguyên Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Ksor Phước trình bày trên nghị trường. (Ảnh tư liệu)
Cách đây 7 năm, Báo cáo giám sát nêu rõ những yếu kém của các công ty NLN đã được nguyên Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Ksor Phước trình bày trên nghị trường. (Ảnh tư liệu)

Chính ông Ksor Phước, nguyên Chủ tịch Hội đồng Dân tộc Ksor Phước lúc đó là Trưởng đoàn giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai tại các NLTQD giai đoạn 2004 – 2014, cũng nghi ngờ con số này trong Báo cáo; nhưng không có cơ sở để bác bỏ, vì số liệu là các bộ với các tỉnh cung cấp.

“Chúng tôi thật sự nghi ngờ con số đóng góp của các NLT. Tôi nói thí dụ như Gia Lai, Đắk Lắk, thu ngân sách chủ yếu là các doanh nghiệp nông lâm nghiệp, chứ công nghiệp thì có bao nhiêu đâu. Tại sao lại ít thế này? Tôi cũng đang đặt ra câu hỏi không biết con số này nó thế nào”, ông Ksor Phước đã nói như vậy.

Việc sắp xếp, đổi mới các công ty NLN tiếp tục được thực hiện trong giai đoạn 2021 – 2025. Trong Kết luận số 82 – KL/TW ngày 29/7/2020, Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2025, 100% công ty NLN được xử lý dứt điểm các tồn tại về tài chính, đất đai và kinh doanh có lãi, đạt được chỉ tiêu quản trị doanh nghiệp theo chuẩn mực quốc tế.

Năm 2015 là năm bản lề thực hiện Nghị quyết số 30-NQ/TW, ngày 12/3/2014 của Bộ Chính trị khóa XI về tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty nông, lâm nghiệp (tiền thân là các NTLQD). Sau 5 năm thực hiện Nghị quyết 30-NQ/TW, kết quả sản xuất kinh doanh của các công ty NLN cũng không khả quan, là câu trả lời cho những nghi ngờ đã được các thành viên Đoàn giám sát đặt ra trước đó.

Cụ thể, trước sắp xếp, đổi mới theo Nghị quyết số 30-NQ/TW, vốn chủ sở hữu tại các công ty NLN là 24,8 nghìn tỷ đồng (bình quân 96,89 tỷ đồng/công ty), tổng doanh thu 21,98 nghìn tỷ đồng (bình quân 85,85 tỷ đồng/công ty), lợi nhuận sau thuế 3,52 nghìn tỷ đồng. Sau 5 năm sắp xếp, đổi mới, vốn chủ sở hữu tại các công ty NLN tăng lên là 27,84 nghìn tỷ đồng (bình quân 127,1 tỷ đồng/công ty); tuy nhiên, tổng doanh thu giảm còn 14,97 nghìn tỷ đồng (bình quân 68,35 tỷ đồng/công ty), lợi nhuận sau thuế giảm còn 2,27 nghìn tỷ đồng.

Những tồn tại, yếu kém của các công ty NLN đã được chỉ rõ tại Kết luận số 82-KL/TW ngày 29/7/2020 của Bộ Chính trị khóa XIII về tiếp tục thực hiện Nghị quyết 30-NQ/TW. Kết luận số 82-KL/TW chỉ rõ, sau 5 năm thực hiện Nghị quyết 30-NQ/TW, hoạt động của nhiều công ty sau sắp xếp chưa có nhiều chuyển biến; hiệu quả quản lý, sử dụng đất, tài nguyên tại một số công ty còn thấp.

Kết luận số 82-KL/TW không những đánh giá những yếu kém trong hoạt động sản xuất kinh doanh của các NLTQD đã chuyển đổi thành các công ty NLN mà còn nêu rõ hạn chế của mô hình này trong quản lý tài nguyên, dẫn đến tình trạng mất rừng, tranh chấp đất đai kéo dài, gây tạo ra những điểm nóng về an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.

Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh nội dung này trong số báo tiếp theo.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Quảng Ngãi: Tinh thần trách nhiệm của những “cây cao bóng cả" nơi đại ngàn

Quảng Ngãi: Tinh thần trách nhiệm của những “cây cao bóng cả" nơi đại ngàn

Đối với đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), các già làng, Người có uy tín được xem là những “cây cao bóng cả” nên luôn được cộng đồng, bà con tin tưởng yêu mến. Tại Quảng Ngãi, với tinh thần trách nhiệm, tình cảm của mình dành cho đồng bào, bao năm qua, những Người có uy tín đang trực tiếp có những đóng góp hiệu quả trong việc giúp đỡ đồng bào ở thôn, làng tích cực sản xuất, vươn lên thoát nghèo, xây dựng NTM, bài trừ những hủ tục lạc hậu, giữ gìn bản sắc dân tộc...trở thành chỗ dựa vững chắc trong cộng đồng.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ Chính trị thống nhất ban hành Nghị quyết về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến 2030, tầm nhìn 2045

Bộ Chính trị thống nhất ban hành Nghị quyết về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến 2030, tầm nhìn 2045

Ngày 2/12, tại trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chủ trì họp Bộ Chính trị cho ý kiến về Đề án tổng kết 10 năm thực hiện Nghị quyết số 16-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TPHCM đến năm 2020; phương hướng, nhiệm vụ phát triển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Lai Châu: Thúc đẩy phát triển mô hình HTX liên kết theo chuỗi giá trị

Lai Châu: Thúc đẩy phát triển mô hình HTX liên kết theo chuỗi giá trị

Kinh tế - Thuỳ Giang - 3 phút trước
Tính đến tháng 11/2022, tại Lai Châu có 391 HTX và chi nhánh HTX, trong đó HTX hoạt động tại lĩnh vực nông - lâm nghiệp, thuỷ sản, dịch vụ nông nghiệp là chủ yếu, gồm 185 HTX. Số lượng HTX theo hướng liên kết theo chuỗi chưa nhiều. Tuy nhiên, xét từ kết quả hoạt động thực tiễn của các mô hình HTX, tỉnh Lai Châu định hướng đây là hướng đi đúng cần đẩy mạnh phát triển.
Quảng Ngãi: Tinh thần trách nhiệm của những “cây cao bóng cả

Quảng Ngãi: Tinh thần trách nhiệm của những “cây cao bóng cả" nơi đại ngàn

Công tác Dân tộc - Thành Nhân - 8 phút trước
Đối với đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS), các già làng, Người có uy tín được xem là những “cây cao bóng cả” nên luôn được cộng đồng, bà con tin tưởng yêu mến. Tại Quảng Ngãi, với tinh thần trách nhiệm, tình cảm của mình dành cho đồng bào, bao năm qua, những Người có uy tín đang trực tiếp có những đóng góp hiệu quả trong việc giúp đỡ đồng bào ở thôn, làng tích cực sản xuất, vươn lên thoát nghèo, xây dựng NTM, bài trừ những hủ tục lạc hậu, giữ gìn bản sắc dân tộc...trở thành chỗ dựa vững chắc trong cộng đồng.
Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Media - BDT - 15 phút trước
Những năm qua tỉnh Quảng Ninh đã dành nhiều nguồn lực đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ thực hiện các Đề án bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số và đạt được nhiều kết quả tích cực. Là dân tộc có dân số đông nhất trong các DTTS trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, cộng đồng người Dao luôn giữ gìn và phát huy tốt bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Qua đó góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Tuyên truyền trực tiếp về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vùng đồng bào dân tộc Mông

Tuyên truyền trực tiếp về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống vùng đồng bào dân tộc Mông

Xã hội - Trần Thị Hường - 18 phút trước
Vừa qua, tại Trường PTDT Bán trú THCS xã Hoàng Thu Phố, huyện Bắc Hà (Lào Cai), Ban Dân vận Tỉnh ủy đã phối hợp với Huyện ủy Bắc Hà tổ chức Hội nghị tuyên truyền trực tiếp tới Nhân dân về phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống.
Cao Bằng: Công nhận Người có uy tín trong đồng bào DTTS huyện Bảo Lâm giai đoạn 2023 - 2027

Cao Bằng: Công nhận Người có uy tín trong đồng bào DTTS huyện Bảo Lâm giai đoạn 2023 - 2027

Người có uy tín - Minh Thu - 25 phút trước
Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng vừa ký Văn bản số 1722/QĐ-UBND ban hành Quyết định về việc phê duyệt danh sách Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS trên địa bàn huyện Bảo Lâm, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2023 - 2027.
Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Bảo tồn văn hóa người Dao ở Quảng Ninh

Những năm qua tỉnh Quảng Ninh đã dành nhiều nguồn lực đầu tư hệ thống thiết chế văn hóa đồng bộ thực hiện các Đề án bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số và đạt được nhiều kết quả tích cực. Là dân tộc có dân số đông nhất trong các DTTS trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, cộng đồng người Dao luôn giữ gìn và phát huy tốt bản sắc văn hóa của dân tộc mình. Qua đó góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa, tinh thần cho đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.
Đoàn đại biểu Người có uy tín tỉnh Ninh Thuận tham quan, học tập kinh nghiệm các tỉnh phía Bắc

Đoàn đại biểu Người có uy tín tỉnh Ninh Thuận tham quan, học tập kinh nghiệm các tỉnh phía Bắc

Người có uy tín - Minh Thu - 1 giờ trước
Từ ngày 1 - 9/12, Đoàn đại biểu Người có uy tín trong đồng bào DTTS tỉnh Ninh Thuận có chuyến đi tham quan, học tập kinh nghiệm tại các tỉnh Tuyên Quang, Hà Giang, Cao Bằng, Lạng Sơn và Khu di tích Lịch sử Đền Hùng, tỉnh Phú Thọ. Đoàn gồm 28, người do ông Bá Bình Yên - Phó Trưởng Ban Dân tộc tỉnh làm Trưởng đoàn.
Quảng Nam: Yêu cầu điều tra, xử lý khai thác vàng trái phép

Quảng Nam: Yêu cầu điều tra, xử lý khai thác vàng trái phép

Pháp luật - T.Lợi - T.Nhân - 1 giờ trước
Văn phòng UBND tỉnh Quảng Nam cho biết, UBND tỉnh vừa có công văn về việc tổ chức kiểm tra, truy quét các tụ điểm khai thác vàng trái phép trên địa bàn các huyện Phú Ninh, Đông Giang.
Kon Tum: Hội nghị biểu dương, tôn vinh Người có uy tín trong đồng bào DTTS năm 2022

Kon Tum: Hội nghị biểu dương, tôn vinh Người có uy tín trong đồng bào DTTS năm 2022

Người có uy tín - Thùy Dung - 1 giờ trước
Sáng 2/11, Ban Dân tộc tỉnh Kon Tum đã tổ chức Hội nghị biểu dương, tôn vinh Người có uy tín trong đồng bào DTTS năm 2022 với sự tham dự của 100 đại biểu là Người có uy tín thuộc các huyện, thành phố trên địa bàn.
Bình Phước: Đồng bào Công giáo tham gia tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Bình Phước: Đồng bào Công giáo tham gia tích cực vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Dân tộc- Tôn giáo - Thanh Liêm - Văn Thuận - 1 giờ trước
Ngày 2/12, Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam tỉnh Bình Phước tổ chức Đại hội đại biểu Người Công giáo Việt Nam xây dựng và bảo vệ Tổ quốc tỉnh Bình Phước lần thứ VI, nhiệm kỳ 2022 - 2027.
Đắk Nông: Truy tố 7 cán bộ chi sai 8,9 tỷ đồng tiền bồi thường

Đắk Nông: Truy tố 7 cán bộ chi sai 8,9 tỷ đồng tiền bồi thường

Pháp luật - Hoàng Thùy - 1 giờ trước
Ngày 2/12, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đắk Nông cho biết, đơn vị đã ban hành cáo trạng truy tố đối với 7 bị can về tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng”, theo quy định tại khoản 2 Điều 285 Bộ luật Hình sự 1999.