Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Độc đáo cách dựng nhà ở của đồng bào La Chí

PV - 15:09, 27/05/2019

Người La Chí là một trong những dân tộc đầu tiên ở Hoàng Su Phì (Hà Giang) biết canh tác lúa nước trên các thửa ruộng bậc thang. Đặc biệt, người La Chí thường sống quần cư trên những sườn núi, gần chân ruộng của gia đình nên họ có tư duy khá độc đáo trong việc xây dựng nhà ở để thích nghi với địa bàn sinh sống có độ dốc lớn.

Ngôi nhà truyền thống của người La Chí. Ngôi nhà truyền thống của đồng bào La Chí.

Người La Chí là một trong những dân tộc đầu tiên ở Hoàng Su Phì (Hà Giang) biết canh tác lúa nước trên các thửa ruộng bậc thang. Đặc biệt, người La Chí thường sống quần cư trên những sườn núi, gần chân ruộng của gia đình nên họ có tư duy khá độc đáo trong việc xây dựng nhà ở để thích nghi với địa bàn sinh sống có độ dốc lớn.

Từ xa xưa, tại Hà Giang, người La Chí đã lập làng, lập xóm ở 2 xã Bản Phùng và Bản Díu của huyện Hoàng Su Phì. Để thuận tiện cho việc canh tác, đồng bào dựng nhà ở gần mảnh ruộng của gia đình.

Với địa thế, địa hình đó, nhằm thuận lợi cho sản xuất, sinh hoạt, bà con chọn lối kiến trúc nhà ở cũng rất đặc trưng, kết hợp giữa nhà sàn và nhà đất trình tường. Phần nhà sàn là nơi để ở. Phần nhà đất được bố trí ở đầu hồi nhà sàn, là nơi nấu nướng, để đồ đạc. Nhà sàn và nhà đất có thể chung một mái hoặc mái nhà đất thấp hơn mái nhà sàn một chút. Theo anh Vương Xuân Khiên, kiểu kiến trúc này còn xuất phát từ điều kiện khí hậu ở Hoàng Su Phì.

Nhà của đồng bào chỉ có 1 cầu thang đặt trong nhà đất dẫn lên đầu hồi nhà sàn. Cửa phía trước nhà sàn là cửa chính của ngôi nhà, còn cửa ở đầu hồi là cửa phụ. Anh Vương Xuân Khiên cho biết: “Do dựng nhà ở giữa ruộng, 4 bề là nước, độ ẩm cao nên các ngôi nhà đều có cửa chính quay về hướng Tây, hướng có thể đón được nhiều ánh sáng nhất”.

Người La Chí rất chú ý đến việc gia cố nền nhà. Dù sườn núi có độ dốc thế nào, người dân cũng san đất thật bằng phẳng để làm nền nhà. Hệ thống thoát nước được bố trí xung quanh nhà để nước mưa tràn xuống không thấm vào nền nhà. Vì thế, những ngôi nhà nửa nhà sàn, nửa nhà đất mới tồn tại và bền vững ở Hoàng Su Phì hàng chục năm.

Quan trọng nhất khi dựng nhà, là chọn gỗ làm cột. Đồng bào La Chí chọn những cây gỗ tốt, ngâm nước khoảng 2 năm trước khi dựng nhà để cột nhà được bền chắc. Sau khi chuẩn bị đầy đủ nguyên vật liệu, người La Chí mới chọn đất làm nhà. Đó thường là mảnh đất ở gần ruộng, gần nguồn nước. Người La Chí chôn 4 cái cọc ở 4 góc của nền nhà tương lai. Cạnh 4 cái cọc, chủ nhà đào 4 cái lỗ nhỏ, trong lỗ đặt 2 hay 4 hạt thóc rồi úp bát lên, khấn thổ công phù hộ.

Họ quan niệm, nếu sáng hôm sau, các hạt thóc còn nguyên tức là mảnh đất lành, còn nếu bị con gì ăn mất hoặc thay đổi vị trí tức là thổ công không phù hộ. Ông Trần Chí Nhân, dân tộc La Chí ở Hoàng Su Phì giải thích: “Làm như thế để xác định hướng nhà, bởi Hoàng Su Phì là khu vực tương đối dễ sạt lở nên yếu tố an toàn trong quá trình chọn hướng, chọn đất làm nhà rất quan trọng”.

Bà con thường làm nhà vào mùa hè khi tiết trời nắng ráo. Tuy nhiên, họ tránh làm nhà vào tháng 7 âm lịch. Bởi tháng 7 là Tết Ku cù tê-Tết lớn nhất của người La Chí. Thời gian này người ta nghỉ ngơi để cúng tổ tiên.

Sau khi san nền, cột kèo được đục đẽo xong, chủ nhà sẽ chọn ngày tốt để dựng cột. Trong ngày dựng nhà mà chưa kịp lợp mái, thì đêm hôm đó phải có người già ra ngủ ở nhà mới. Người La Chí sẽ đốt lửa và trải chiếu ngủ ngay dưới nền nhà. Đống lửa phải cháy cả đêm, không được tắt, để tránh tà ma làm vấy bẩn ngôi nhà. Người La Chí nghĩ khi nhà mới dựng lên, tổ tiên chưa vào ở nhà đó nên họ muốn giữ gìn sự thiêng liêng cho ngôi nhà.

Nhà dựng xong xuôi, chủ nhà sẽ mời thầy cúng làm lễ cầu thổ công phù hộ, di dời bàn thờ từ nhà bố mẹ đẻ về nhà mới. Trong ngôi nhà của đồng bào La Chí, cả phần nhà sàn và nhà đất đều có bếp lửa, nhưng mỗi bếp lại có công dụng riêng. Bởi đồng bào quan niệm rằng, nhà sàn không chỉ là nơi sinh hoạt, ăn ở của gia đình, mà đó còn là không gian thiêng, gắn với bếp chính. Bếp lửa trên nhà sàn phải đỏ hồng trong suốt 12 ngày liên tục, có như vậy mới may mắn. Lửa thắp trên nhà mới phải được lấy từ nhà bố mẹ đẻ như một sự chia sẻ, kế thừa.

Phong tục làm nhà ở được người La Chí gìn giữ từ thế hệ này sang thế hệ khác với một sắc màu đặc sắc trên tấm thảm văn hóa của dân tộc.

HỒNG PHÚC

Tin cùng chuyên mục
Lưu giữ, quảng bá văn hóa dân tộc trên Youtube

Lưu giữ, quảng bá văn hóa dân tộc trên Youtube

Youtuber (người làm Youtube) đã trở nên rất thịnh hành trong xã hội ngày nay. Làm Youtube đang được coi là một nghề đòi hỏi sự sáng tạo, khả năng về công nghệ thông tin cao để tạo ra các Video chất lượng. Lựa chọn chủ đề về văn hóa, bản sắc dân tộc, cùng cách thể hiện mộc mạc, chị Tằng Liên, dân tộc Dao (nhóm Dao Thanh Y), xã Hà Lâu, huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) đã tạo nên một kênh Youtube thực thụ của bản Dao. Hiện tại, các Clip của chị đã góp phần đưa văn hóa dân tộc Dao đến với bạn bè trong nước và quốc tế.
Tin nổi bật trang chủ
Mô hình mới trong xây dựng nông thôn mới

Mô hình mới trong xây dựng nông thôn mới

Kinh tế - Tùng Nguyên - 23:49, 11/08/2020
Việc xây dựng nông thôn mới (NTM) với cách làm phù hợp là rất quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương, cũng như góp phần bảo tồn được bản sắc riêng cho vùng, miền. Mô hình “Làng nông thôn mới trong đồng bào DTTS” ở Gia Lai là một cách làm sáng tạo, mang lại hiệu quả để đưa các xã khó khăn vùng DTTS và miền núi “về đích” NTM.
Giải quyết đất sản xuất cho đồng bào Đan Lai ở Nghệ An: Còn nhiều vướng mắc

Giải quyết đất sản xuất cho đồng bào Đan Lai ở Nghệ An: Còn nhiều vướng mắc

Bạn đọc - Cao Sơn - 23:41, 11/08/2020
Khu vực thượng nguồn Khe Khặng nằm trong vùng lõi Vườn quốc gia Pù Mát hiện có trên 220 hộ, với trên 1.000 nhân khẩu đồng bào Đan Lai (nhóm địa phương thuộc dân tộc Thổ) thuộc bản Búng và bản Cò Phạt của xã Môn Sơn, huyện Con Cuông (Nghệ An). Người Đan Lai sinh sống ở đây từ lâu, nhưng không có đất để sản xuất.
Đẩy mạnh Chương trình “mỗi xã, phường một sản phẩm” ở Ba Vì (Hà Nội): Thêm cơ hội cho nông sản địa phương

Đẩy mạnh Chương trình “mỗi xã, phường một sản phẩm” ở Ba Vì (Hà Nội): Thêm cơ hội cho nông sản địa phương

Kinh tế - Hoàng Thanh - 23:34, 11/08/2020
Sau hơn 1 năm thực hiện Chương trình “Mỗi xã, phường một sản phẩm” (OCOP), huyện Ba Vì đã có 9 sản phẩm được xếp hạng 3 sao và 4 sao. Trong năm 2020 này, huyện miền núi duy nhất của Thủ đô đang đẩy mạnh triển khai nhiều giải pháp để đạt mục tiêu có thêm 16 - 20 sản phẩm được xếp hạng.
Lưu giữ, quảng bá văn hóa dân tộc trên Youtube

Lưu giữ, quảng bá văn hóa dân tộc trên Youtube

Sắc màu 54 - Nghĩa Hiệp - 19:15, 11/08/2020
Youtuber (người làm Youtube) đã trở nên rất thịnh hành trong xã hội ngày nay. Làm Youtube đang được coi là một nghề đòi hỏi sự sáng tạo, khả năng về công nghệ thông tin cao để tạo ra các Video chất lượng. Lựa chọn chủ đề về văn hóa, bản sắc dân tộc, cùng cách thể hiện mộc mạc, chị Tằng Liên, dân tộc Dao (nhóm Dao Thanh Y), xã Hà Lâu, huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) đã tạo nên một kênh Youtube thực thụ của bản Dao. Hiện tại, các Clip của chị đã góp phần đưa văn hóa dân tộc Dao đến với bạn bè trong nước và quốc tế.
Triển khai chính sách an sinh xã hội trong đại dịch Covid-19: Vẫn yếu ở khâu thực thi

Triển khai chính sách an sinh xã hội trong đại dịch Covid-19: Vẫn yếu ở khâu thực thi

Sự kiện - Bình luận - Sỹ Hào - 19:10, 11/08/2020
Từ giữa tháng 7 đến nay, đại dịch Covid-19 bất ngờ quay trở lại và diễn biến phức tạp ở nhiều địa phương trong cả nước. Những dự báo không mấy lạc quan về tình hình lao động - việc làm những tháng cuối năm đang đặt ra yêu cầu bức thiết phải gấp rút đưa gói chính sách hỗ trợ an sinh đến tay người lao động; đồng thời bổ sung những cơ chế hỗ trợ phù hợp với tình hình mới.
Lào Cai: Tỉnh đầu tiên hoàn thành Đại hội cấp trên cơ sở

Lào Cai: Tỉnh đầu tiên hoàn thành Đại hội cấp trên cơ sở

Sự kiện - Bình luận - Trọng Bảo - 19:06, 11/08/2020
Lào Cai là tỉnh đầu tiên trong cả nước hoàn thành Đại hội Đại biểu Đảng bộ cấp trên cơ sở (gồm 14 Đảng bộ trực thuộc Tỉnh ủy Lào Cai). Các công tác nhân sự, tuyên truyền, khánh tiết, hậu cần… được chuẩn bị chu đáo, trong điều kiện bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19 nhưng không để xảy ra sơ suất. Các Ủy viên Ban Chấp hành (BCH), Ban Thường vụ (BTV), Ủy ban Kiểm tra và các chức danh Phó Bí thư, Bí thư, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra đều trúng cử với số phiếu tín nhiệm cao.
Tạm đình chỉ công tác Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung

Tạm đình chỉ công tác Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung

Tin tức - PV - 17:29, 11/08/2020
Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc vừa ký Quyết định 1223/QĐ-TTg tạm đình chỉ công tác đối với ông Nguyễn Đức Chung, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội.
Đà Nẵng tiếp tục thực hiện giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16 từ 0h ngày 12/8

Đà Nẵng tiếp tục thực hiện giãn cách xã hội theo Chỉ thị 16 từ 0h ngày 12/8

Thời sự - PV - 17:17, 11/08/2020
Ngày 11/8, UBND TP Đà Nẵng đã có văn bản chính thức về việc toàn TP Đà Nẵng tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ từ 0 giờ ngày 12/8/2020 cho đến khi có thông báo mới (địa bàn huyện Hòa Vang thực hiện từ 13 giờ ngày 11/8/2020).
Xóm Hoài Khao – nơi bảo tồn môi trường sinh thái, văn hóa cổ truyền của người Dao Tiền ở Cao Bằng

Xóm Hoài Khao – nơi bảo tồn môi trường sinh thái, văn hóa cổ truyền của người Dao Tiền ở Cao Bằng

Sắc màu 54 - PV - 15:11, 11/08/2020
Trước sự bùng nổ kinh tế xã hội, giao thoa văn hóa, rất nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số đã không còn giữ được bản sắc văn hóa dân tộc cũng như cảnh quan môi trường sinh thái. Tuy nhiên, bà con dân tộc Dao Tiền ở xóm Hoài Khao, xã Quang Thành, huyện Nguyên Bình, Cao Bằng vẫn bảo tồn gần như nguyên vẹn các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.
Nhà rông của dân tộc Brâu ở Pờ Y

Nhà rông của dân tộc Brâu ở Pờ Y

Phóng sự - Ký sự - PV - 14:48, 11/08/2020
Cũng như cộng đồng các DTTS tại chỗ ở Kon Tum, nhà rông chiếm một vị trí khá quan trọng trong đời sống văn hóa, sinh hoạt cộng đồng của dân tộc Brâu. Từ khi chọn vùng đất Đăk Mế (xã Pờ Y, huyện Ngọc Hồi) định cư đến nay, người Brâu đã 3 lần xây dựng nhà rông truyền thống. Với người Brâu, nhà rông gắn liền với những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, là nơi sinh hoạt cộng đồng, là biểu tượng cho sức mạnh, sự che chở của thần linh đối với dân làng.