Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Độc đáo cách dựng nhà ở của đồng bào La Chí

PV - 15:09, 27/05/2019

Người La Chí là một trong những dân tộc đầu tiên ở Hoàng Su Phì (Hà Giang) biết canh tác lúa nước trên các thửa ruộng bậc thang. Đặc biệt, người La Chí thường sống quần cư trên những sườn núi, gần chân ruộng của gia đình nên họ có tư duy khá độc đáo trong việc xây dựng nhà ở để thích nghi với địa bàn sinh sống có độ dốc lớn.

Ngôi nhà truyền thống của người La Chí. Ngôi nhà truyền thống của đồng bào La Chí.

Người La Chí là một trong những dân tộc đầu tiên ở Hoàng Su Phì (Hà Giang) biết canh tác lúa nước trên các thửa ruộng bậc thang. Đặc biệt, người La Chí thường sống quần cư trên những sườn núi, gần chân ruộng của gia đình nên họ có tư duy khá độc đáo trong việc xây dựng nhà ở để thích nghi với địa bàn sinh sống có độ dốc lớn.

Từ xa xưa, tại Hà Giang, người La Chí đã lập làng, lập xóm ở 2 xã Bản Phùng và Bản Díu của huyện Hoàng Su Phì. Để thuận tiện cho việc canh tác, đồng bào dựng nhà ở gần mảnh ruộng của gia đình.

Với địa thế, địa hình đó, nhằm thuận lợi cho sản xuất, sinh hoạt, bà con chọn lối kiến trúc nhà ở cũng rất đặc trưng, kết hợp giữa nhà sàn và nhà đất trình tường. Phần nhà sàn là nơi để ở. Phần nhà đất được bố trí ở đầu hồi nhà sàn, là nơi nấu nướng, để đồ đạc. Nhà sàn và nhà đất có thể chung một mái hoặc mái nhà đất thấp hơn mái nhà sàn một chút. Theo anh Vương Xuân Khiên, kiểu kiến trúc này còn xuất phát từ điều kiện khí hậu ở Hoàng Su Phì.

Nhà của đồng bào chỉ có 1 cầu thang đặt trong nhà đất dẫn lên đầu hồi nhà sàn. Cửa phía trước nhà sàn là cửa chính của ngôi nhà, còn cửa ở đầu hồi là cửa phụ. Anh Vương Xuân Khiên cho biết: “Do dựng nhà ở giữa ruộng, 4 bề là nước, độ ẩm cao nên các ngôi nhà đều có cửa chính quay về hướng Tây, hướng có thể đón được nhiều ánh sáng nhất”.

Người La Chí rất chú ý đến việc gia cố nền nhà. Dù sườn núi có độ dốc thế nào, người dân cũng san đất thật bằng phẳng để làm nền nhà. Hệ thống thoát nước được bố trí xung quanh nhà để nước mưa tràn xuống không thấm vào nền nhà. Vì thế, những ngôi nhà nửa nhà sàn, nửa nhà đất mới tồn tại và bền vững ở Hoàng Su Phì hàng chục năm.

Quan trọng nhất khi dựng nhà, là chọn gỗ làm cột. Đồng bào La Chí chọn những cây gỗ tốt, ngâm nước khoảng 2 năm trước khi dựng nhà để cột nhà được bền chắc. Sau khi chuẩn bị đầy đủ nguyên vật liệu, người La Chí mới chọn đất làm nhà. Đó thường là mảnh đất ở gần ruộng, gần nguồn nước. Người La Chí chôn 4 cái cọc ở 4 góc của nền nhà tương lai. Cạnh 4 cái cọc, chủ nhà đào 4 cái lỗ nhỏ, trong lỗ đặt 2 hay 4 hạt thóc rồi úp bát lên, khấn thổ công phù hộ.

Họ quan niệm, nếu sáng hôm sau, các hạt thóc còn nguyên tức là mảnh đất lành, còn nếu bị con gì ăn mất hoặc thay đổi vị trí tức là thổ công không phù hộ. Ông Trần Chí Nhân, dân tộc La Chí ở Hoàng Su Phì giải thích: “Làm như thế để xác định hướng nhà, bởi Hoàng Su Phì là khu vực tương đối dễ sạt lở nên yếu tố an toàn trong quá trình chọn hướng, chọn đất làm nhà rất quan trọng”.

Bà con thường làm nhà vào mùa hè khi tiết trời nắng ráo. Tuy nhiên, họ tránh làm nhà vào tháng 7 âm lịch. Bởi tháng 7 là Tết Ku cù tê-Tết lớn nhất của người La Chí. Thời gian này người ta nghỉ ngơi để cúng tổ tiên.

Sau khi san nền, cột kèo được đục đẽo xong, chủ nhà sẽ chọn ngày tốt để dựng cột. Trong ngày dựng nhà mà chưa kịp lợp mái, thì đêm hôm đó phải có người già ra ngủ ở nhà mới. Người La Chí sẽ đốt lửa và trải chiếu ngủ ngay dưới nền nhà. Đống lửa phải cháy cả đêm, không được tắt, để tránh tà ma làm vấy bẩn ngôi nhà. Người La Chí nghĩ khi nhà mới dựng lên, tổ tiên chưa vào ở nhà đó nên họ muốn giữ gìn sự thiêng liêng cho ngôi nhà.

Nhà dựng xong xuôi, chủ nhà sẽ mời thầy cúng làm lễ cầu thổ công phù hộ, di dời bàn thờ từ nhà bố mẹ đẻ về nhà mới. Trong ngôi nhà của đồng bào La Chí, cả phần nhà sàn và nhà đất đều có bếp lửa, nhưng mỗi bếp lại có công dụng riêng. Bởi đồng bào quan niệm rằng, nhà sàn không chỉ là nơi sinh hoạt, ăn ở của gia đình, mà đó còn là không gian thiêng, gắn với bếp chính. Bếp lửa trên nhà sàn phải đỏ hồng trong suốt 12 ngày liên tục, có như vậy mới may mắn. Lửa thắp trên nhà mới phải được lấy từ nhà bố mẹ đẻ như một sự chia sẻ, kế thừa.

Phong tục làm nhà ở được người La Chí gìn giữ từ thế hệ này sang thế hệ khác với một sắc màu đặc sắc trên tấm thảm văn hóa của dân tộc.

HỒNG PHÚC

Tin cùng chuyên mục
Ngành Du lịch trong đại dịch: Tận dụng xu hướng mới có chọn lọc (Bài 3)

Ngành Du lịch trong đại dịch: Tận dụng xu hướng mới có chọn lọc (Bài 3)

Không thể phủ nhận những hiệu quả truyền thông về du lịch, văn hóa được lan tỏa khi quảng bá trên các nền tảng số. Tuy nhiên, cần phải có một "màng lọc" để kiểm duyệt nội dung được đăng tải trên các mạng xã hội, đặc biệt là những nội dung liên quan đến văn hóa dân tộc thiểu số ̣(DTTS). Bên cạnh đó, để đáp ứng nhu cầu phát triển, cần đồng bộ các giải pháp từ nhiều ngành, chứ không thể chỉ dựa vào một vài cá nhân, hay riêng ngành Du lịch.
Tin nổi bật trang chủ
Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc với Trưởng đại diện của UNICEF tại Việt Nam

Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Hầu A Lềnh làm việc với Trưởng đại diện của UNICEF tại Việt Nam

Ngày 15/10, tại Hà Nội, Bộ trưởng, Chủ nhiệm Ủy ban Dân tộc (UBDT) Hầu A Lềnh đã chủ trì buổi làm việc với bà Rana Flowers, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam. Tham dự buổi làm việc có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông cùng lãnh đạo một số Vụ, đơn vị trực thuộc UBDT. Về phía UNICEF có bà Esley Miller, Phó trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam và các chuyên gia của UNICEF.
Australia mong muốn đưa quan hệ Đối tác chiến lược với Việt Nam lên tầm cao mới

Australia mong muốn đưa quan hệ Đối tác chiến lược với Việt Nam lên tầm cao mới

Thời sự - PV - 21:00, 15/10/2021
Australia hết sức coi trọng và mong muốn thúc đẩy quan hệ Đối tác chiến lược với Việt Nam lên tầm cao mới trong tương lai gần.
Thanh Hóa: Hơn 8.500 hộ dân nằm trong vùng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

Thanh Hóa: Hơn 8.500 hộ dân nằm trong vùng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất

Tin địa phương - PV-CĐ - 20:54, 15/10/2021
Ngày 15/10, Văn phòng Ban Chỉ huy phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và Phòng thủ dân sự tỉnh Thanh Hóa cho biết, qua rà soát, thống kê, năm 2021 trên địa bàn tỉnh còn hơn 8.500 hộ dân nằm trong vùng có nguy cơ xảy ra lũ quét, sạt lở đất.
Đưa cây lúa nước lên ngàn

Đưa cây lúa nước lên ngàn

Phóng sự - Khánh Ngân - 19:39, 15/10/2021
Khi bưng bát cơm dẻo thơm, bà con đồng bào Chứt, Bru Vân Kiều… dọc tuyến biên giới Việt - Lào ở tỉnh Quảng Bình lại rưng rưng, nhớ đến những người lính Biên phòng. Các anh đã đào đất, đắp đập, cầm tay chỉ cho đồng bào trồng lúa nước. Từ bỡ ngỡ với cây lúa dưới xuôi, đến nay người Chứt, Bru Vân Kiều trên ngàn đã biết ủ giống, gieo trồng, chăm sóc cây lúa để có những mùa vàng bội thu trên đỉnh Trường Sơn.
Cần quyết tâm cao để giảm một cách bền vững cả 3 tiêu chí về tai nạn giao thông

Cần quyết tâm cao để giảm một cách bền vững cả 3 tiêu chí về tai nạn giao thông

Tin tức - PV - 19:30, 15/10/2021
Đây là tinh thần chỉ đạo của Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Bình Minh, Chủ tịch Ủy ban An toàn giao thông quốc gia khi chủ trì Hội nghị trực tuyến toàn quốc sơ kết công tác bảo đảm trật tự an toàn giao thông 9 tháng và phương hướng nhiệm vụ 3 tháng cuối năm, diễn ra chiều ngày 15/10.
Tân Sơn (Bắc Kạn): Chuyển đổi cơ cấu kinh tế để giảm nghèo

Tân Sơn (Bắc Kạn): Chuyển đổi cơ cấu kinh tế để giảm nghèo

Kinh tế - Lý Dũng - Minh Thu - 19:19, 15/10/2021
Để từng bước giảm tỷ lệ hộ nghèo, những năm gần đây, cấp ủy, chính quyền xã Tân Sơn, huyện Chợ Mới (Bắc Kạn) đã vận động Nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi, từng bước cải thiện cuộc sống. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo toàn xã giảm từ 70% (năm 2018) xuống còn 50% (cuối năm 2020).
Ngày 15/10: Việt Nam có 3.797 ca mắc COVID-19 và 918 ca khỏi bệnh

Ngày 15/10: Việt Nam có 3.797 ca mắc COVID-19 và 918 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:55, 15/10/2021
Ngày 15/10, Việt Nam có 3.797 ca mắc mới COVID-19 tại TP HCM, Sóc Trăng và 45 địa phương khác. Trong ngày có 918 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Doanh nhân người Tày thực hiện xuất sắc

Doanh nhân người Tày thực hiện xuất sắc "mục tiêu kép" trong những ngày đại dịch

Doanh nhân dân tộc - Uông Thái Biểu- Kim Anh - 18:43, 15/10/2021
Nỗ lực trong khó khăn chung vì đại dịch COVID-19, Lưu Lập Đức - chàng trai người Tày vẫn vững vàng chèo lái Công ty Agri Đức Tiến của mình không để đứt gãy công việc sản xuất - kinh doanh và thị trường tiêu thụ. Đồng thời, anh góp sức giải cứu nông sản cho hàng chục nông hộ, tạo công ăn việc làm ổn định cho khoảng 40 thanh niên địa phương. Có thể nói, doanh nhân Lưu Lập Đức đã thực hiện xuất sắc mục tiêu kép: vừa duy trì hoạt động ổn định cho công ty, vừa hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm cho nông dân trong những ngày đại dịch.
Đẩy mạnh cải cách tư pháp là xu thế tất yếu

Đẩy mạnh cải cách tư pháp là xu thế tất yếu

Thời sự - PV - 18:10, 15/10/2021
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc cho rằng, đẩy mạnh cải cách tư pháp là xu thế tất yếu nhằm tiến tới xây dựng Nhà nước pháp quyền; đồng thời cải cách tư pháp là động lực quan trọng để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động tư pháp và công tác phòng chống tham nhũng.
Nông dân Lào Cai vẫn trong vòng luẩn quẩn “trồng rồi chặt, chặt rồi lại trồng”

Nông dân Lào Cai vẫn trong vòng luẩn quẩn “trồng rồi chặt, chặt rồi lại trồng”

Sản phẩm - Thị trường - Trọng Bảo - 17:37, 15/10/2021
Xuất phát từ một số nguyên nhân, trong đó nguyên nhân chính là đại dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, nhiều cây trồng hàng hóa, vật nuôi trên địa bàn tỉnh Lào Cai gặp nhiều khó khăn trong việc tìm đầu ra cho sản phẩm. Thời gian gần đây, bà con nông dân ở các địa phương đang phá bỏ một số cây trồng từng được xác định là hàng hóa, tìm các loại cây trồng khác thay thế với hy vọng có thu nhập.
Chủ tịch Quốc hội tiếp Giám đốc Công nghệ Công ty NG Biotech

Chủ tịch Quốc hội tiếp Giám đốc Công nghệ Công ty NG Biotech

Thời sự - PV - 17:30, 15/10/2021
Chiều 15/10, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ tiếp ông Milovan Stankov, nhà sáng lập kiêm Giám đốc Công nghệ Công ty NG Biotech tại Hà Nội.