Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Độc đáo cách dựng nhà ở của đồng bào La Chí

PV - 15:09, 27/05/2019

Người La Chí là một trong những dân tộc đầu tiên ở Hoàng Su Phì (Hà Giang) biết canh tác lúa nước trên các thửa ruộng bậc thang. Đặc biệt, người La Chí thường sống quần cư trên những sườn núi, gần chân ruộng của gia đình nên họ có tư duy khá độc đáo trong việc xây dựng nhà ở để thích nghi với địa bàn sinh sống có độ dốc lớn.

Ngôi nhà truyền thống của người La Chí. Ngôi nhà truyền thống của đồng bào La Chí.

Người La Chí là một trong những dân tộc đầu tiên ở Hoàng Su Phì (Hà Giang) biết canh tác lúa nước trên các thửa ruộng bậc thang. Đặc biệt, người La Chí thường sống quần cư trên những sườn núi, gần chân ruộng của gia đình nên họ có tư duy khá độc đáo trong việc xây dựng nhà ở để thích nghi với địa bàn sinh sống có độ dốc lớn.

Từ xa xưa, tại Hà Giang, người La Chí đã lập làng, lập xóm ở 2 xã Bản Phùng và Bản Díu của huyện Hoàng Su Phì. Để thuận tiện cho việc canh tác, đồng bào dựng nhà ở gần mảnh ruộng của gia đình.

Với địa thế, địa hình đó, nhằm thuận lợi cho sản xuất, sinh hoạt, bà con chọn lối kiến trúc nhà ở cũng rất đặc trưng, kết hợp giữa nhà sàn và nhà đất trình tường. Phần nhà sàn là nơi để ở. Phần nhà đất được bố trí ở đầu hồi nhà sàn, là nơi nấu nướng, để đồ đạc. Nhà sàn và nhà đất có thể chung một mái hoặc mái nhà đất thấp hơn mái nhà sàn một chút. Theo anh Vương Xuân Khiên, kiểu kiến trúc này còn xuất phát từ điều kiện khí hậu ở Hoàng Su Phì.

Nhà của đồng bào chỉ có 1 cầu thang đặt trong nhà đất dẫn lên đầu hồi nhà sàn. Cửa phía trước nhà sàn là cửa chính của ngôi nhà, còn cửa ở đầu hồi là cửa phụ. Anh Vương Xuân Khiên cho biết: “Do dựng nhà ở giữa ruộng, 4 bề là nước, độ ẩm cao nên các ngôi nhà đều có cửa chính quay về hướng Tây, hướng có thể đón được nhiều ánh sáng nhất”.

Người La Chí rất chú ý đến việc gia cố nền nhà. Dù sườn núi có độ dốc thế nào, người dân cũng san đất thật bằng phẳng để làm nền nhà. Hệ thống thoát nước được bố trí xung quanh nhà để nước mưa tràn xuống không thấm vào nền nhà. Vì thế, những ngôi nhà nửa nhà sàn, nửa nhà đất mới tồn tại và bền vững ở Hoàng Su Phì hàng chục năm.

Quan trọng nhất khi dựng nhà, là chọn gỗ làm cột. Đồng bào La Chí chọn những cây gỗ tốt, ngâm nước khoảng 2 năm trước khi dựng nhà để cột nhà được bền chắc. Sau khi chuẩn bị đầy đủ nguyên vật liệu, người La Chí mới chọn đất làm nhà. Đó thường là mảnh đất ở gần ruộng, gần nguồn nước. Người La Chí chôn 4 cái cọc ở 4 góc của nền nhà tương lai. Cạnh 4 cái cọc, chủ nhà đào 4 cái lỗ nhỏ, trong lỗ đặt 2 hay 4 hạt thóc rồi úp bát lên, khấn thổ công phù hộ.

Họ quan niệm, nếu sáng hôm sau, các hạt thóc còn nguyên tức là mảnh đất lành, còn nếu bị con gì ăn mất hoặc thay đổi vị trí tức là thổ công không phù hộ. Ông Trần Chí Nhân, dân tộc La Chí ở Hoàng Su Phì giải thích: “Làm như thế để xác định hướng nhà, bởi Hoàng Su Phì là khu vực tương đối dễ sạt lở nên yếu tố an toàn trong quá trình chọn hướng, chọn đất làm nhà rất quan trọng”.

Bà con thường làm nhà vào mùa hè khi tiết trời nắng ráo. Tuy nhiên, họ tránh làm nhà vào tháng 7 âm lịch. Bởi tháng 7 là Tết Ku cù tê-Tết lớn nhất của người La Chí. Thời gian này người ta nghỉ ngơi để cúng tổ tiên.

Sau khi san nền, cột kèo được đục đẽo xong, chủ nhà sẽ chọn ngày tốt để dựng cột. Trong ngày dựng nhà mà chưa kịp lợp mái, thì đêm hôm đó phải có người già ra ngủ ở nhà mới. Người La Chí sẽ đốt lửa và trải chiếu ngủ ngay dưới nền nhà. Đống lửa phải cháy cả đêm, không được tắt, để tránh tà ma làm vấy bẩn ngôi nhà. Người La Chí nghĩ khi nhà mới dựng lên, tổ tiên chưa vào ở nhà đó nên họ muốn giữ gìn sự thiêng liêng cho ngôi nhà.

Nhà dựng xong xuôi, chủ nhà sẽ mời thầy cúng làm lễ cầu thổ công phù hộ, di dời bàn thờ từ nhà bố mẹ đẻ về nhà mới. Trong ngôi nhà của đồng bào La Chí, cả phần nhà sàn và nhà đất đều có bếp lửa, nhưng mỗi bếp lại có công dụng riêng. Bởi đồng bào quan niệm rằng, nhà sàn không chỉ là nơi sinh hoạt, ăn ở của gia đình, mà đó còn là không gian thiêng, gắn với bếp chính. Bếp lửa trên nhà sàn phải đỏ hồng trong suốt 12 ngày liên tục, có như vậy mới may mắn. Lửa thắp trên nhà mới phải được lấy từ nhà bố mẹ đẻ như một sự chia sẻ, kế thừa.

Phong tục làm nhà ở được người La Chí gìn giữ từ thế hệ này sang thế hệ khác với một sắc màu đặc sắc trên tấm thảm văn hóa của dân tộc.

HỒNG PHÚC

Tin cùng chuyên mục
Nhạc ngũ âm  với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Nhạc ngũ âm với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Trong văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer, bên cạnh kiến trúc nghệ thuật và các lễ hội đặc sắc thì nhạc ngũ âm cũng là một nét văn hóa độc đáo, gắn bó với đời sống tinh thần của đồng bào và được gìn giữ, phát huy từ thế hệ này qua thế hệ khác.
Tin nổi bật trang chủ
Công bố kết quả điều tra thu thập thông tin thực trạng KT -XH của 53 DTTS năm 2019

Công bố kết quả điều tra thu thập thông tin thực trạng KT -XH của 53 DTTS năm 2019

So với năm 2015, đời sống của đồng bào DTTS ngày càng được nâng lên, việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản được cải thiện. Tuy nhiên so với mặt bằng chung, tình hình kinh tế-xã hội (KT -XH) của đồng bào DTTS vẫn còn rất nhiều khó khăn. Điều đó đã được thể hiện rõ ràng, cụ thể, sinh động qua Kết quả điều tra thu thập thông tin thực trạng KT-XH của 53 DTTS năm 2019. Hội nghị công bố Kết quả điều tra diễn ra chiều ngày 3/7/2020 tại Hà Nội, do Ủy ban Dân tộc (UBDT) và Tổng cục Thống kê (TCTK) phối hợp tổ chức.
“Tăng cường quyền tiếp cận sử dụng đất cho đồng bào DTTS”

“Tăng cường quyền tiếp cận sử dụng đất cho đồng bào DTTS”

Tin tức - Ngọc Lê - 21:35, 03/07/2020
Ngày 3/7, HELVETAS (Tổ chức phi chính phủ của Thụy Sĩ) phối hợp với Liên minh Đất đai (LANDA) và Trung tâm Nghiên cứu Phát triển Cộng đồng nông thôn (CCRD) tổ chức Hội nghị Khởi động Dự án “Tăng cường quyền tiếp cận sử dụng đất cho đồng bào DTTS”. Dự án do Liên minh châu Âu (EU) tài trợ, HELVETAS cùng LANDA và CCRD đồng chủ trì, thực hiện trong thời gian 3 năm, từ 1/6/2020 - 31/5/2023.
Lương y Đinh Thị Phiển: Gần nửa thế kỷ cống hiến cho nền y học cổ truyền

Lương y Đinh Thị Phiển: Gần nửa thế kỷ cống hiến cho nền y học cổ truyền

Sức khỏe - Nghĩa Hiệp - 16:49, 03/07/2020
Hòa Bình là tỉnh miền núi có nhiều cây thuốc, bài thuốc quý, với nền y học cổ truyền phát triển. Khi nhắc đến y học cổ truyền tại tỉnh Hòa Bình, người dân nơi đây đều nhắc đến Lương y Đinh Thị Phiển, người đã gần 50 năm cống hiến cho nền y học dân tộc.
Nhân rộng niềm vui mang tên “Sữa học đường”

Nhân rộng niềm vui mang tên “Sữa học đường”

Sản phẩm - Thị trường - PV - 15:00, 03/07/2020
Chương trình Sữa học đường (SHĐ) theo hình thức xã hội hóa với nguồn kinh phí thực hiện đến từ ngân sách nhà nước, doanh nghiệp hỗ trợ và phụ huynh đóng góp. Trong đó, Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam (Vinamilk) là doanh nghiệp tích cực đồng hành triển khai tại 23 tỉnh thành, mang sữa đến hơn 3,3 triệu học sinh bậc mầm non và tiểu học.
Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa: Có hay không lập quỹ đen từ “Quỹ mái ấm công đoàn”?

Liên đoàn Lao động tỉnh Thanh Hóa: Có hay không lập quỹ đen từ “Quỹ mái ấm công đoàn”?

Bạn đọc - Quỳnh Chi - 14:47, 03/07/2020
Lãnh đạo Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh Thanh Hóa đang bị “tố” lập quỹ đen từ việc rút tiền lãi từ “Quỹ mái ấm công đoàn” chi cho hoạt động của cơ quan. Vậy thực hư sự việc này như thế nào?
Sản xuất lâm nghiệp 6 tháng cuối năm 2020: Nỗ lực duy trì mức tăng trưởng

Sản xuất lâm nghiệp 6 tháng cuối năm 2020: Nỗ lực duy trì mức tăng trưởng

Kinh tế - PV - 14:42, 03/07/2020
So với cùng kỳ năm 2019, 6 tháng đầu năm 2020, diện tích rừng trồng mới giảm, trong khi đó, diện tích rừng bị thiệt hại do cháy lại tăng. Để duy trì mức tăng trưởng của lĩnh vực sản xuất lâm nghiệp là điều không hề dễ, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.
Đa dạng hóa ngành nghề để đạt tiêu chí về thu nhập

Đa dạng hóa ngành nghề để đạt tiêu chí về thu nhập

Kinh tế - Tùng Nguyên - 14:37, 03/07/2020
Trong xây dựng nông thôn mới (NTM) nâng cao, thu nhập là thước đo quan trọng đánh giá kết quả thực hiện của địa phương. Nhưng việc đạt được tiêu chí này là không hề dễ, ngay cả với các xã ở vùng đồng bằng.
“Đường về” của một liệt sĩ

“Đường về” của một liệt sĩ

Phóng sự - Ký sự - Tuấn Trình - 10:34, 03/07/2020
“Thầy mẹ đừng lo, con đi con sẽ trở về với thầy mẹ và gia đình. Còn nếu con có hy sinh, gia đình ta cũng vinh dự là gia đình liệt sĩ”, đó là câu nói của liệt sĩ Lê Văn Tâm, xã Thọ Ngọc, huyện Triệu Sơn (Thanh Hóa) với thầy mẹ trước khi lên đường vào chiến trường miền Nam. Lời nói của Tâm đã trở thành lời từ biệt với gia đình khi anh mãi mãi ra đi ở tuổi 18.
Nhạc ngũ âm với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Nhạc ngũ âm với đời sống tinh thần của đồng bào Khmer

Sắc màu 54 - Như Hải - 10:03, 03/07/2020
Trong văn hóa truyền thống của đồng bào Khmer, bên cạnh kiến trúc nghệ thuật và các lễ hội đặc sắc thì nhạc ngũ âm cũng là một nét văn hóa độc đáo, gắn bó với đời sống tinh thần của đồng bào và được gìn giữ, phát huy từ thế hệ này qua thế hệ khác.
Ngành Chăn nuôi trước dịch tả lợn châu Phi: Khó khăn thực hiện nhiệm vụ “kép”

Ngành Chăn nuôi trước dịch tả lợn châu Phi: Khó khăn thực hiện nhiệm vụ “kép”

Tin tức - Sỹ Hào - 09:54, 03/07/2020
Dịch tả lợn châu Phi (TLCP) đang có nguy cơ tái bùng phát. Lúc này, cùng với công tác dập dịch thì việc triển khai các chính sách hỗ trợ người chăn nuôi là hết sức cần thiết.
Cuộc sống của người Xinh Mun ở Điện Biên: Còn đó nhiều khó khăn

Cuộc sống của người Xinh Mun ở Điện Biên: Còn đó nhiều khó khăn

Đời sống - Xã hội - Nam Hương - 09:35, 03/07/2020
Bên đôi bờ sông Mã chảy qua địa phận xã Chiềng Sơ, huyện Điện Biên Đông (Điện Biên), đồng bào dân tộc Xinh Mun lập bản, sống quần tụ và định cư lâu đời. Do nhiều yếu tố chủ quan và khách quan, cho đến nay, đời sống của đồng bào Xinh Mun vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn, kéo theo đó là nguy cơ hòa tan bản sắc văn hóa với cộng đồng dân tộc khác.