Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn và phát huy hát Xẩm trong cuộc sống hôm nay

PV - 14:15, 03/01/2022

Trong kho tàng văn nghệ dân gian, hát Xẩm là loại hình âm nhạc giàu tính nhân văn và sở hữu nhiều giá trị độc đáo cả về nội dung và nghệ thuật. Tuy nhiên, trước guồng quay của cuộc sống hiện đại, hát Xẩm đang đối mặt nhiều nguy cơ mai một, đòi hỏi cần sớm có biện pháp hỗ trợ bảo vệ, phục hồi.

Nhóm Xẩm Hà Thành thể hiện bài hát Tiêu diệt Corona, sáng tác dựa trên điệu Xẩm Sai
Nhóm Xẩm Hà Thành thể hiện bài hát Tiêu diệt Corona, sáng tác dựa trên điệu Xẩm Sai

Nói đến Xẩm là nói đến hình thức diễn xướng dân gian bằng nghệ thuật hát nói và âm nhạc, được hình thành từ khoảng thế kỷ 14 bởi những người khiếm thị đi hát rong kiếm sống ở những nơi đông người qua lại như quán chợ, bến đò, ga tàu… Theo GS, TS Từ Thị Loan, nguyên Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam: Mỗi hình thức trình diễn dân gian của người Việt đều mang đặc trưng riêng thể hiện tính địa phương, vùng miền. Nhưng hát Xẩm không chịu bó mình ở một vùng đất, địa vực nhất định, mà với tính chất của nghệ thuật hát rong được lan truyền và phổ biến rộng rãi, được nhiều thế hệ nghệ nhân dân gian chung sức trao truyền, sáng tạo và nâng cấp để ngày càng phát triển, hoàn thiện cả về đặc trưng thể loại cũng như giá trị văn hóa, nghệ thuật.

Về nội dung, hát Xẩm mang giá trị nhân văn sâu sắc, từ ca ngợi quê hương, đất nước, ôn lại truyền thống lịch sử đến đả phá những thói hư tật xấu, giáo dục đạo lý làm người, lên án những bất công trong xã hội…Về nghệ thuật, hát Xẩm chắt lọc những cái hay, cái đẹp, nét tinh túy của các thể loại âm nhạc cổ truyền như chèo, ca trù, trống quân, cò lả, hát ví, hát ru, quan họ, hò khoan…, đồng thời luôn có những sắc thái, đặc trưng riêng không thể trộn lẫn. Có thể kể đến những làn điệu xẩm phổ biến như: Xẩm Thập ân, Xẩm Huê tình, Xẩm Hà liễu, Xẩm Ba bậc, Xẩm Trống quân, Xẩm Hò khoan, Xẩm Phồn huê, Xẩm Chợ, Xẩm Sai, Xẩm Ngâm vịnh, Xẩm Tàu điện, Hát ai...

Từng có giai đoạn phát triển cực thịnh, song cũng như nhiều loại hình âm nhạc dân tộc khác, hát Xẩm đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức khi đất nước bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Ðời sống kinh tế đi lên, môi trường diễn xướng dân gian truyền thống ngày càng bị thu hẹp, cùng với đó là sự cạnh tranh của các loại hình nghệ thuật hiện đại kéo theo xu hướng thị hiếu của công chúng thay đổi khiến số người theo đuổi, sống bằng hát Xẩm ngày càng ít. Năm 2013, khi Nghệ sĩ Ưu tú Hà Thị Cầu (vợ út của cụ Chánh Trương Mậu, trùm Xẩm đất Ninh Bình), người được mệnh danh là "báu vật nhân văn sống", "người giữ hồn Xẩm" qua đời, thì đội ngũ nghệ nhân hát Xẩm càng khan hiếm. Việc truyền dạy hát Xẩm lâu nay chủ yếu là truyền khẩu nên khâu tư liệu hóa cũng hạn chế. Những điều này khiến hát Xẩm phải đối mặt nguy cơ thất truyền. Thời gian gần đây, trước xu hướng tìm về với các giá trị văn hóa truyền thống, hát Xẩm dần được phục hồi hoạt động thông qua sự thành lập của các chiếu Xẩm, câu lạc bộ Xẩm. Xẩm trở thành chất liệu sáng tác của một số tác phẩm âm nhạc hiện đại và được "sân khấu hóa" trong một số chương trình biểu diễn.

Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia văn hóa, để bảo vệ và phát huy giá trị nghệ thuật hát Xẩm trong đời sống đương đại, cần có chiến lược dài hơi với nhiều biện pháp mang tính đồng bộ. Việc tỉnh Ninh Bình, một trong những cái nôi lâu đời của hát Xẩm phối hợp các địa phương có di sản này triển khai làm hồ sơ đề nghị đưa Hát Xẩm vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tiến tới làm hồ sơ trình UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp là những bước đi thiết thực, kịp thời, đúng hướng.

Tại Hội thảo khoa học quốc tế "Bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Xẩm trong xã hội đương đại" do Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, Sở Văn hóa và Thể thao Ninh Bình, Trường đại học Temple (Hoa Kỳ) phối hợp tổ chức vừa diễn ra tại TP Ninh Bình, nhiều đại biểu đã đóng góp những ý kiến, giải pháp để hát Xẩm có thể khẳng định giá trị và lan tỏa sức sống trong cuộc sống hôm nay.

Theo Thạc sĩ Phùng Thị Bình, Viện Thông tin khoa học xã hội: hiện nay các tư liệu về hát Xẩm đang nằm tản mát ở nhiều nơi như một vài thư viện, trong tư gia của các nghệ nhân, những người yêu hát Xẩm,... Không chỉ là những băng đĩa ghi âm, ghi hình các bài Xẩm, tư liệu hát Xẩm còn bao quát rộng hơn với tranh ảnh, văn bản ghi chép bản nhạc, lời ca, các nhạc cụ, đạo cụ, vật dụng và trang phục của nghệ nhân. Chưa có một cơ quan chuyên môn nào đứng ra sưu tầm, lưu trữ và bảo tồn những tư liệu này trong khi theo thời gian, chúng ngày càng mai một, hư hại. Vì thế, cần có kế hoạch thu thập, tổ chức, bảo tồn và phát huy giá trị hát Xẩm lâu dài, do một cơ quan có đủ năng lực về chuyên môn, cơ sở vật chất thực hiện. Nguồn tư liệu cần phải được xử lý, phân loại, tổ chức hợp lý trước khi số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu số.

Về mặt tổng thể, Thạc sĩ Phan Mạnh Dương, Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam cho rằng, trước hết, Nhà nước cần có cơ chế chính sách hỗ trợ các nghệ nhân hát Xẩm bởi họ là "linh hồn" giữ vai trò quan trọng trong gìn giữ, trao truyền vốn di sản văn hóa truyền thống, cùng với đó là những nghệ sĩ hát Xẩm đang nỗ lực bảo tồn, quảng bá hình thức nghệ thuật này. Ðồng thời, cần có định hướng và cơ chế nhằm phát huy môi trường diễn xướng nghệ thuật hát Xẩm qua con đường phát triển du lịch. 

Những nơi có hát Xẩm như Hà Nội, Hải Phòng, Ninh Bình đang là điểm đến thu hút đông đảo khách du lịch. Ðây là thị trường đầy tiềm năng để kết hợp giới thiệu, quảng bá nghệ thuật hát Xẩm. Bên cạnh đó, các tỉnh, thành phố có nghệ thuật hát xẩm cần mở rộng mạng lưới các nhóm, câu lạc bộ Xẩm. Ngoài cơ chế chính sách của Nhà nước, địa phương, cần kêu gọi các tổ chức, cá nhân ủng hộ, tạo điều kiện cho các nhóm, câu lạc bộ Xẩm hoạt động. Hằng năm, có thể tổ chức các đợt tập huấn, trao đổi kinh nghiệm sinh hoạt câu lạc bộ; các đợt liên hoan nghệ thuật hát Xẩm từ cấp tỉnh, thành phố cho đến khu vực nhằm động viên, tạo sân chơi, sự hưng phấn cho các nghệ nhân, nghệ sĩ hát Xẩm.../.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Gia đình 3 thế hệ giữ gìn nghề dệt thổ cẩm của người Mạ

Gia đình 3 thế hệ giữ gìn nghề dệt thổ cẩm của người Mạ

Hơn 60 năm gắn bó với khung cửi, nghệ nhân H’Bạch (73 tuổi), bon N’Jiêng, xã Đắk Nia, TP.Gia Nghĩa, tỉnh Đắk Nông đã truyền nghề đệt thổ cẩm truyền thống cho thế hệ con và cháu. Đến nay, nghề dệt không chỉ góp phần bảo tồn văn hóa truyền thống của đồng bào Mạ, mà còn tạo thêm nguồn thu nhập cho gia đình bà, gắn kết tình thân. Hiếm có gia đình nào giữ được nghề truyền thống như gia đình nghệ nhân H’Bạch.
Tin nổi bật trang chủ
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Chính sách quốc phòng của Việt Nam là vì hòa bình, tự vệ, vì nhân dân

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Chính sách quốc phòng của Việt Nam là vì hòa bình, tự vệ, vì nhân dân

Thời sự - PV - 1 giờ trước
Sáng 8/12, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính dự khai mạc Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2022 (Viet Nam Defence 2022). Triển lãm do Bộ Quốc phòng tổ chức từ ngày 8-10/12 tại Sân bay Gia Lâm (Hà Nội).
Bộ GD&ĐT phê duyệt liên kết tổ chức thi chứng chỉ tiếng Anh, tiếng Nhật

Bộ GD&ĐT phê duyệt liên kết tổ chức thi chứng chỉ tiếng Anh, tiếng Nhật

Giáo dục - T.Hợp - 1 giờ trước
Bộ GD&ĐT vừa ban hành quyết định phê duyệt liên kết tổ chức thi cấp chứng chỉ tiếng Anh Cambridge và 4 quyết định phê duyệt liên kết tổ chức thi cấp chứng chỉ tiếng Nhật.
Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông dự Tổng kết công tác năm 2022, nhiệm vụ trọng tâm 2023 của Thanh tra Ủy ban

Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông dự Tổng kết công tác năm 2022, nhiệm vụ trọng tâm 2023 của Thanh tra Ủy ban

Tin tức - Việt Cường - 5 giờ trước
Ngày 7/12, tại trụ sở Ủy ban Dân tộc (UBDT), Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Y Thông đã dự và chủ trì cuộc họp Tổng kết công tác thanh tra năm 2022, phương hướng, nhiệm vụ năm 2023 của Thanh tra Ủy ban. Cùng dự cuộc họp có tập thể Lãnh đạo và công chức của Thanh tra Ủy ban.
Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lào

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tiếp Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Lào

Thời sự - PV - 10 giờ trước
Ngày 7/12, tại Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã tiếp Đoàn đại biểu quân sự cấp cao Lào do đồng chí Chansamone Chanyalath, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Quốc phòng dẫn đầu đang có chuyến thăm chính thức và dự Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam năm 2022.
Khánh Hòa Tăng cường bồi dưỡng tiếng DTTS cho đội ngũ giáo viên

Khánh Hòa Tăng cường bồi dưỡng tiếng DTTS cho đội ngũ giáo viên

Giáo dục - Thanh Phong - 21:12, 07/12/2022
Thực hiện Đề án “Tăng cường tiếng Việt cho trẻ em mầm non, học sinh (HS) tiểu học vùng dân tộc thiểu số (DTTS) giai đoạn 2016 - 2020, định hướng đến 2025”, chất lượng giáo dục ở các địa phương miền núi, vùng đồng bào DTTS tỉnh Khánh Hòa đã được nâng lên rõ rệt.
Bình Phước: Lễ Mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xtiêng

Bình Phước: Lễ Mừng lúa mới của đồng bào dân tộc Xtiêng

Sắc màu 54 - Phương Thảo - 21:04, 07/12/2022
Hằng năm, cứ đến dịp rằm tháng Chạp là đồng bào dân tộc Xtiêng ở tỉnh Bình Phước lại tổ chức Lễ Mừng lúa mới, nhằm giúp dân làng có dịp quây quần bên nhau làm lễ tạ ơn các đấng thần linh, đất trời đã ban cho họ một vụ mùa bội thu, mưa thuận gió hòa… Đây cũng được coi là dịp Tết của đồng bào dân tộc Xtiêng.
Gia Lai: Bảo đảm cung cầu hàng hóa, bình ổn thị trường dịp Tết Nguyên đán

Gia Lai: Bảo đảm cung cầu hàng hóa, bình ổn thị trường dịp Tết Nguyên đán

Sản phẩm - Thị trường - Ngọc Thu - 21:03, 07/12/2022
Sở Công Thương Gia Lai vừa có Kế hoạch bảo đảm cung cầu hàng hóa, bình ổn thị trường cuối năm 2022 và Tết Nguyên đán Quý Mão 2023. Trong đó, dự báo tổng mức lưu chuyển hàng hóa và doanh thu dịch vụ tháng 12/2022 và tháng 1/2023 ước đạt 20.800 tỷ đồng.
TP. Hà Nội đạt nhiều kết quả trong thực hiện chính sách cho Người có uy tín

TP. Hà Nội đạt nhiều kết quả trong thực hiện chính sách cho Người có uy tín

Người có uy tín - Hồng Phúc - 21:02, 07/12/2022
Ngày 7/12, tại Hà Nội, Ban Dân tộc TP. Hà Nội tổ chức Hội nghị Tổng kết chính sách đối với Người có uy tín và biểu dương Người có uy tín tiêu biểu trong đồng bào DTTS năm 2022.
Chàng trai dân tộc Chứt Đinh Lâm Hùng: Vượt khó để thực hiện ước mơ

Chàng trai dân tộc Chứt Đinh Lâm Hùng: Vượt khó để thực hiện ước mơ

Đường đến ước mơ - Thanh Phong - 20:39, 07/12/2022
Sinh ra và lớn lên ở vùng quê nghèo khó (thôn Tân Lợi, xã Hóa Hợp, huyện Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình), Đinh Lâm Hùng, dân tộc Chứt đã trở thành tấm gương sáng trong câu chuyện vượt khó học giỏi. Hiện, em đang là sinh viên năm nhất Đại học Bách khoa Đà Nẵng.
Bưu điện Nhật Bản sẽ sử dụng máy bay không người lái để giao hàng

Bưu điện Nhật Bản sẽ sử dụng máy bay không người lái để giao hàng

Khoa học - Công nghệ - PV - 20:32, 07/12/2022
Theo phóng viên tại Tokyo, tập đoàn bưu chính Nhật Bản Japan Post quyết định từ tháng 4/2023 sẽ sử dụng máy bay không người lái (UAV) để giao hàng. Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh Chính phủ Nhật Bản vừa nới lỏng quy định về hoạt động của UAV ở các khu vực dân cư.