Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Bảo tồn di sản văn hóa, phải thực sự yêu!

PV - 08:44, 12/03/2018

Đây là lời khẳng định của Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan trước tình trạng nhiều di sản văn hóa bị ‘bỏ quên’ hoặc khai thác quá mức sau khi được vinh danh.

Đây là lời khẳng định của Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan trước tình trạng nhiều di sản văn hóa bị ‘bỏ quên’ hoặc khai thác quá mức sau khi được vinh danh.

Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan. Ảnh: VGP/Thu Lê Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Đặng Hoành Loan. Ảnh: VGP/Thu Lê
Năm 2017, đánh dấu một mốc son của di sản Việt Nam khi cùng lúc Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ và Hát xoan Phú Thọ trở thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đặc biệt là đối với Hát xoan khi được UNESCO đưa từ danh sách di sản cần bảo vệ khẩn cấp, vậy theo ông thành công này là do đâu?Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan: Thành công của Hát Xoan khi chuyển từ tình trạng “cần được bảo vệ khẩn cấp” trở thành Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là do có sự vào cuộc tích cực của UBND tỉnh Phú Thọ, Sở VH&TT tỉnh Phú Thọ và sự đồng thuận của nhân dân. Trong đó phải kể đến 4 phường Xoan: An Thái, Phù Đức, Kim Đới và Thét.
Hát xoan Phú Thọ Hát xoan Phú Thọ

Tôi đánh giá cao những hành động quyết liệt, kịp thời của UBND tỉnh Phú Thọ đối với sự tồn tại, phát triển và đi vào đời sống như hiện nay của Hát Xoan. Có được hành động đó, phải nói rằng họ thực sự yêu mến, tôn trọng di sản hay nói cách khác họ có nhận thức văn hóa rất tốt, rất sâu sắc về giá trị văn hóa cổ truyền trong đời sống hiện đại, chuyện này không phải nơi nào, cán bộ lãnh đạo nào cũng có. Hiếm hoi lắm!

Về phía người dân, phải khẳng định rằng họ luôn ủng hộ việc bảo tồn di sản. Nên khi được các cơ quan công quyền vận động, họ tham gia rất sôi nổi và hiệu quả.

Đối với Nghệ thuật Bài Chòi, khi mới nghe tin là sẽ được vinh danh thôi, nhân dân Trung Bộ vui mừng vô cùng, một ngày tôi nhận được 5-7 cuộc điện thoại từ các tỉnh Bình Định, Đà Nẵng, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận để chia sẻ niềm vui đó, đủ thấy họ yêu quý và sốt sắng với di sản như thế nào.

Việc được thế giới công nhận cũng mang nhiều ý nghĩa tích cực với các địa phương này, làm cho họ thêm yêu di sản. Hiện nay, tại 2 tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận hằng tháng đều tổ chức sinh hoạt văn hóa Bài Chòi với sự tham gia của đông đảo quần chúng nhân dân.

Tỉnh Khánh Hòa cũng tổ chức từ 1-2 đêm mỗi tuần chơi Bài Chòi gắn với phát triển du lịch. Nghệ thuật Bài Chòi Khánh Hòa đã dựng được những vở Bài Chòi, trình diễn trong không gian riêng có và đậm bản sắc. Đồng thời nhanh chóng triển khai nhiều công việc để bảo tồn và phát huy loại hình nghệ thuật này. Có thể thấy các đồng chí lãnh đạo các tỉnh, các đồng chí quản lý văn hóa của những địa phương này rất sốt sắng với di sản, khác với một số cái nhìn, quan niệm của một bộ phận cán bộ lãnh đạo văn hóa hiện nay.

Bên cạnh những di sản được vinh danh ở cấp thế giới, hằng năm chúng ta có thêm nhiều di sản ghi danh vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Tuy nhiên thực tế cho thấy vẫn còn tình trạng các di sản bị “bỏ rơi” hoặc "khai thác" bừa bãi sau khi được vinh danh, quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan: Hiện nay đang “loạn” về tín ngưỡng và chúng ta chưa có được cách thức để kiềm chế cái hỗn loạn này. Đó cũng là hậu quả của việc đóng cửa quá chặt, đến khi mở ra thì không kịp che chắn, không có cơ chế kịp thời để quản lý tín ngưỡng, làm cho nhiều di tích bị khai thác sai, hiểu sai, đặt nặng mục đích thu lời trên di sản.

Thuở xưa, các hình thức nghệ thuật tồn tại được là do quản lý của Nhà nước và các địa phương. Nhà nước giao hẳn Bộ Lễ để quản lý tục nhạc và nhã nhạc, trong đó, tục nhạc là những hoạt động âm nhạc ngoài dân gian, nhã nhạc là những sinh hoạt âm nhạc cung đình. Tất cả những hoạt động sinh hoạt văn hóa làng xã, triều đình đều biết hết, họ quy định những đình nào, đền thờ nào thì thờ ai, được bao nhiên tiền để thờ, bao nhiều người được quét tước… rất chi tiết chứ không mập mờ như bây giờ.

Lễ hội xưa cũng được phân chia rõ, có lễ hội xã, lễ hội hàng tổng và hàng tỉnh. Thường lễ hội hàng tổng 30 năm mới có một lần, chứ không phải năm nào cũng làm như hiện nay.

Nếu muốn “dẹp loạn” văn hóa thì phải trang bị kiến thức, tập huấn cho cả những người quản lý văn hóa và quần chúng nhân dân, trả tín ngưỡng về đúng giá trị văn hóa của nó. Hiện, không thiếu các giáo sư, những nhà nghiên cứu giỏi để làm những việc đó, nhưng cần có cơ chế tập hợp nhân tài từ phía các cơ quan chức năng.

Với Ca trù, ngay từ năm 2009, di sản này cũng được UNESCO xếp vào danh sách "cần bảo vệ khẩn cấp" như trường hợp Hát Xoan.  Nhưng cho đến thời điểm này, tại sao chúng ta vẫn chưa có một Đề án bảo tồn cấp quốc gia cho Ca trù?Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan: Như đã nói, cái được hay không được không phải do người dân mà xuất phát từ những người làm quản lý văn hóa chưa quý trọng, chưa yêu, nên ca trù mới khốn khó như vậy.

Khác với Hát Xoan hay Nghệ thuật Bài Chòi, Ca trù nằm rải ở 15 tỉnh, thành phố, thì ông nọ nhìn ông kia, dẫn đến tình trạng “cha chung không ai khóc”. Thế giới công nhận cho 15 tỉnh, thành phố có di sản, vì vậy từng địa phương sẽ không đủ thẩm quyền để làm Đề án cấp quốc gia mà trách nhiệm thuộc về Bộ VHTT&DL. Để làm đề án này, Bộ có thể giao cho một đơn vị nào đó làm đầu mối. Nhưng theo tôi nhận thấy, việc này hiện vẫn còn bỏ ngỏ.

Rất may, trong 8 năm từ năm 2009, khi chỉ còn 22 nghệ nhân biết đàn hát ca trù, bây giờ chúng ta đã có 500 người chơi thành thạo, chứng tỏ dù cơ quan quản lý chưa quyết liệt nhưng những người yêu văn hóa truyền thống vẫn hành động sốt sắng.

Thực tế, theo đánh giá của tôi, Ca trù hiện đã thoát khỏi tình trạng “cần bảo vệ khẩn cấp”, điều cần làm hiện tại là hoàn thiện bản báo cáo gửi tới UNESCO, tường trình với cơ quan này rằng Việt Nam đã thành công trong việc cứu Ca trù thoát khỏi bờ vực biến mất và có quyền tuyên bố với thế giới rằng Ca trù hiện đã trở thành hiện tượng văn hóa có giá trị và đang hoạt động trong đời sống hiện tại, như vậy họ công nhận ngay.

Ông đánh giá như thế nào về vai trò, năng lực của thế hệ nghệ nhân trẻ tuổi và hiệu quả của những cách thức mới để bảo tồn âm nhạc truyền thống?Nhạc sĩ Đặng Hoành Loan: Lớp nghệ nhân trẻ có vai trò rất quan trọng, bởi lẽ tre già mà măng không mọc thì không thể duy trì nghệ thuật truyền thống được. Như với Hát Xoan, tỉnh Phú Thọ chia ra lớp nghệ nhân kế cận ở độ tuổi 40-50 đã nắm chắc nghề nghiệp, làm thầy đào tạo cho thế hệ trẻ hơn. Hà Nội cũng đã bắt đầu có những hướng đi để động viên các nghệ nhân trẻ tham gia sinh hoạt tại các câu lạc bộ.

Lớp nghệ sĩ trẻ bây giờ rất tài năng, hát hay, đàn giỏi và tổ chức giỏi. Ngày xưa các đào nương chỉ biết đến quán hát để biểu diễn, những việc khác chủ quán hát lo. Còn ngày nay, lớp trẻ rất giỏi và năng động, tôi có niềm tin các bạn ấy không những kế thừa mà còn phát huy tốt văn hóa truyền thống.

Bên cạnh đó, hiện nay có nhiều phương pháp tốt để bảo tồn văn hóa nói chung và âm nhạc truyền thống nói riêng. Việc kết hợp Ca trù với nhiều loại hình âm nhạc hiện đại là một ví dụ.

Tôi rất đồng ý với ý kiến cho rằng, âm nhạc hiện đại rất gần gũi với âm nhạc dân gian, nên xếp 2 loại hình này lại với nhau là rất tốt. Vấn đề là làm thế nào để sắp xếp hợp lý;  lựa chọn loại hình âm nhạc truyền thống nào, làn điệu, bài hát nào, đặt vào vị trí, thời điểm nào thì phù hợp.

Như trong dự án âm nhạc “Đường xa vạn dặm” của Quốc Trung, sự kết hợp giữa nhạc hiện đại và những bài hát dân ca nguyên vẹn đã đem lại nhiều trải nghiệm mới mẻ cho khán giả. Cũng như vở Piano-Tuồng “Lửa” của Phó An My và Đặng Tuệ Nguyên kết hợp giữa piano và tuồng, sắp xếp một cách khôn khéo khiến cho âm nhạc dân gian đến gần với đông đảo khán giả hơn.

Việc tỉnh Phú Thọ số hóa Hát Xoan, đưa âm nhạc dân gian vào cơ sở dữ liệu cũng là hành động rất tốt, bởi di sản văn hóa phi vật thể tồn tại qua trí nhớ, truyền khẩu… nên không bảo tồn sẽ dần mất mát, mai một. Đây là một trong những phương pháp thiết thực để bảo tồn, phát huy giá trị di sản trong thời đại công nghệ, cần được nhân rộng.

Xin cảm ơn nhạc sĩ!

THEO CHÍNH PHỦ

 

Tin cùng chuyên mục
Đỉnh cao nghệ thuật trên trang phục người Xá Phó

Đỉnh cao nghệ thuật trên trang phục người Xá Phó

Với sự tinh tế trong tâm hồn và đôi bàn tay khéo léo, phụ nữ Xá Phó đã dệt nên những bộ trang phục đẹp, mang bản sắc riêng. Qua cách trang trí trên trang phuc, cho thấy người phụ nữ Xá Phó đã đạt đỉnh cao của nghệ thuật trang trí, tạo hình và bố cục hoa văn.
Tin nổi bật trang chủ
Thắng 2-0 Lào, đội tuyển Việt Nam khởi đầu thuận lợi tại AFF Cup 2020

Thắng 2-0 Lào, đội tuyển Việt Nam khởi đầu thuận lợi tại AFF Cup 2020

Thể thao - Giải trí - PV - 21:55, 06/12/2021
Tối ngày 6/12, đội tuyển Việt Nam giành chiến thắng chung cuộc 2-0 trước đội tuyển Lào trong trận đấu đầu tiên tại vòng loại AFF Suzuki Cup 2020. Với thế trận áp đảo, Công Phượng và Phan Văn Đức là những cầu thủ xuất sắc mang về bàn thắng.
Việt Nam - Hà Lan hợp tác thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn

Việt Nam - Hà Lan hợp tác thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn

Thời sự - PV - 20:33, 06/12/2021
Chiều 6/12/2021, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Thủ tướng Hà Lan Mark Rutte đã có cuộc điện đàm, trao đổi các biện pháp thúc đẩy hơn nữa quan hệ Đối tác toàn diện Việt Nam - Hà Lan trong thời gian tới.
Ngày 6/12: Việt Nam có 14.591 ca mắc COVID-19 và 1.130 ca khỏi bệnh

Ngày 6/12: Việt Nam có 14.591 ca mắc COVID-19 và 1.130 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:38, 06/12/2021
Ngày 6/12: Việt Nam có 14.591 ca mắc mới COVID-19 tại 59 tỉnh, thành phố trong đó có 8.227 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 1.130 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc tiếp Chủ tịch Quốc hội Lào

Thời sự - PV - 18:35, 06/12/2021
Chiều 6/12/2021, tại Phủ Chủ tịch, Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc đã tiếp xã giao đồng chí Saysomphone Phomvihane, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội CHDCND Lào nhân dịp đồng chí dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Lào thăm chính thức Việt Nam.
Hình ảnh đất nước Việt Nam bất ngờ xuất hiện tại Quảng trường Thời Đại danh tiếng của Mỹ

Hình ảnh đất nước Việt Nam bất ngờ xuất hiện tại Quảng trường Thời Đại danh tiếng của Mỹ

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh (T/h) - 16:52, 06/12/2021
Mới đây, hình ảnh đất nước và con người Việt Nam trong một đoạn phim quảng cáo đã bất ngờ xuất hiện trên màn hình LED bên ngoài tòa nhà Thompson Reuters tại Quảng trường Thời Đại danh tiếng.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 5/12/2021

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 5/12/2021

Trong Chương trình điểm tin, đọc báo ngày 5/12 sẽ tiếp tục cập nhật hoạt động của Lãnh đạo Ủy ban Dân tộc; các tin tức, vấn đề nổi bật liên quan đến vùng dân tộc thiểu số và miền núi tuần qua. Phần đọc báo sẽ giới thiệu tới quý vị và các bạn 2 bài viết: “Chuyện giữ đất của người Hà Nhì” của tác giả Trọng Bảo và “Vó ngựa cao nguyên” của tác giả Mai Văn Bảo.
Những thức quà mùa Đông Hà Nội

Những thức quà mùa Đông Hà Nội

Ẩm thực - Nguyệt Anh (T/h) - 15:20, 06/12/2021
Thủ đô Hà Nội mùa nào cũng có món ngon. Đặc biệt là khi gió mùa Đông Bắc tràn về, tiết trời lạnh lẽo, thật thú vị và ấm áp khi được ghé vào một quán vỉa hè để thưởng thức những thức quà của mùa Đông Hà Nội.
Nêu cao trách nhiệm của người đứng đầu trong giải ngân vốn đầu tư công

Nêu cao trách nhiệm của người đứng đầu trong giải ngân vốn đầu tư công

Tin tức - PV - 15:09, 06/12/2021
Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Bình Minh yêu cầu nêu cao trách nhiệm của người đứng đầu, phân cấp, phân quyền phù hợp với năng lực, gắn với kiểm tra, giám sát chặt chẽ trong việc giải ngân vốn đầu tư công.
Công tác phối hợp giữa Ủy ban Dân tộc - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Hiệu quả nhìn từ cơ sở

Công tác phối hợp giữa Ủy ban Dân tộc - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Hiệu quả nhìn từ cơ sở

Công tác Dân tộc - Minh Thu - 15:04, 06/12/2021
Ngày 1/10 vừa qua, Ủy ban Dân tộc (UBDT) cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VHTT&DL) đã ký Chương trình phối hợp công tác giai đoạn 2021 -2025 với nhiều nội dung quan trọng. Chương trình được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả công tác phối hợp giữa hai cơ quan trong giai đoạn mới.
Dòng phim chuyển thể: Những cú hích ấn tượng cho điện ảnh Việt

Dòng phim chuyển thể: Những cú hích ấn tượng cho điện ảnh Việt

Thể thao - Giải trí - PV - 15:02, 06/12/2021
Sau thành công vang dội của bộ phim Tôi thấy hoa vàng trên cỏ xanh (chuyển thể từ truyện dài cùng tên của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh), nhiều tác phẩm của ông đã được các nhà làm phim “săn lùng”. Và mới đây, một lần nữa dòng phim này lại chứng tỏ “sức mạnh” khi Mắt biếc được xướng tên với giải thưởng Bông sen Vàng danh giá tại LHP Việt Nam lần thứ XXII.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì hội đàm cấp cao với Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane

Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ chủ trì hội đàm cấp cao với Chủ tịch Quốc hội Lào Xaysomphone Phomvihane

Thời sự - PV - 15:00, 06/12/2021
Sáng ngày 06/12/2021, tại Nhà Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ đã chủ trì Lễ đón chính thức, tiếp và hội đàm với Chủ tịch Quốc hội nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Xaysomphone Phomvihane cùng Đoàn đại biểu cấp cao.