Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Khoa học - Công nghệ

Nhà nữ khoa học đặt nền móng cho công nghệ mRNA sắp đến Việt Nam

PV - 14:51, 17/01/2022

Bà Katalin Kariko, nhà nữ khoa học người Hungary, là một trong những người tiên phong với công nghệ mRNA, công nghệ được Pfizer/BioNTech và Moderna sử dụng để sản xuất vaccine phòng Covid-19. Tuy nhiên, ý tưởng trị giá hàng tỷ USD và cứu hàng triệu người ấy đã từng khiến bà gặp nhiều thất bại. Bà sẽ có mặt tại Việt Nam trong Tuần lễ Khoa học VinFuture từ ngày 18 đến 21/1 tới để lan tỏa thông điệp về những nỗ lực phi thường trong nghiên cứu khoa học.

Katalin Kariko, hiện là Phó chủ tịch cấp cao tại BioNTech phụ trách mảng mRNA. Ảnh: Boston Globe
Katalin Kariko, hiện là Phó chủ tịch cấp cao tại BioNTech phụ trách mảng mRNA. Ảnh: Boston Globe

Hành trình gian nan đến với công nghệ mRNA

Trước khi công nghệ mRNA trở thành một ý tưởng trị giá hàng tỷ USD trong đại dịch Covid-19, nó từng có một nguồn gốc khoa học. Và đối với bà Katalin Kariko, nhà khoa học sinh ra ở Hungary, người đứng sau một khám phá quan trọng về mRNA, thì đó chính là việc phải kết thúc sự nghiệp khi thời kỳ đó ý tưởng này chưa được thừa nhận.

Bà Katalin Kariko vốn là con gái một người bán thịt ở thị trấn nhỏ Kisujszallas, Hungary. Bà say mê khoa học từ khi còn trẻ, lấy bằng Tiến sĩ tại Đại học Szeged và làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Trung tâm Nghiên cứu Sinh học của trường. Năm 1985, khi chương trình nghiên cứu của trường đại học hết kinh phí, Kariko cùng chồng và con gái 2 tuổi chuyển đến Mỹ làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Temple ở Philadelphia với tài sản duy nhất là 1 chiếc ô tô cũ.

Tại đây, bà Kariko và Tiến sĩ Barnathan lên ý tưởng về việc chèn đoạn RNA thông tin (mRNA) vào tế bào, nhưng ý tưởng này của họ bị nhiều người cười nhạo. Đáng buồn là khi tất cả đang tiến triển, người cộng sự đã rời bỏ nghiên cứu khiến bà Kariko phải tự xoay sở trong điều kiện không phòng thí nghiệm, không hỗ trợ tài chính.

Bà Katalin Kariko đã trải qua những năm 1990 liên tục nhận những lời từ chối. Việc bà cố gắng khai thác thế mạnh của mRNA để chống lại bệnh tật là quá xa vời, bà không nhận được các khoản tài trợ của chính phủ, tài trợ của công ty và thậm chí là sự hỗ trợ từ cả các đồng nghiệp. Tất cả đều chỉ là những lý thuyết trên giấy.

Trong thế giới tự nhiên, cơ thể dựa vào hàng triệu protein nhỏ để duy trì sự sống và khỏe mạnh, và nó sử dụng RNA thông tin (mRNA) để cho tế bào biết loại protein nào sẽ được tạo ra. Về lý thuyết, nếu các nhà khoa học có thể thiết kế mRNA của riêng mình, họ có thể chiếm quyền điều khiển quá trình đó và tạo ra bất kỳ loại protein nào theo mong muốn như: kháng thể để chủng ngừa các bệnh nhiễm trùng, các enzym để đảo ngược một căn bệnh hiếm gặp, hoặc các khối tác nhân để hàn gắn các mô tim bị tổn thương.

Năm 1990, các nhà nghiên cứu tại Đại học Wisconsin đã tìm cách làm cho mRNA hoạt động được trên chuột. Và bà Karikó muốn nghiên cứu sâu hơn.

Bà biết RNA tổng hợp vốn dễ bị tổn thương trước hệ thống phòng thủ tự nhiên của cơ thể, có nghĩa là nó có thể sẽ bị phá hủy trước khi đến được các tế bào mục tiêu. Và tệ hơn, có thể kích động phản ứng miễn dịch khiến liệu pháp này có thể trở thành nguy cơ sức khỏe cho một số bệnh nhân.

Đó là một trở ngại thực sự, và vẫn có thể xảy ra, nhưng bà Kariko tin rằng đó là một trở ngại mà bà có thể giải quyết. Tuy nhiên, không nhiều người tin tưởng rằng bà sẽ làm được.

“Mỗi đêm tôi đều làm việc cấp, cấp, cấp. Và kết quả nhận được lại luôn là không, không, không", bà Karikó nhớ lại khi đề cập đến nỗ lực của mình để tìm sự hỗ trợ.

Đến năm 1995, sau sáu năm làm giảng viên tại Đại học Pennsylvania, bà Karikó bị giáng chức. Bà đang nghiên cứu để được công nhận chức danh giáo sư đầy đủ, nhưng bà đã không được hỗ trợ tiền để tiếp tục nghiên cứu trên công nghệ mRNA.

"Thông thường, vào thời điểm đó, tôi chỉ còn cách nói lời tạm biệt và rời đi vì nó quá kinh khủng", bà Karikó nói.

Và nỗ lực phi thường để gặt hái thành công

Đó là thời điểm bà Kariko phải vượt qua những khó khăn lớn nhất của đời người khi vừa phải rời khỏi Đại học Pennsylvania vì kết quả nghiên cứu không tốt, lại bị chẩn đoán mắc ung thư. Còn chồng bà thì bị mắc kẹt ở Hungary vì vấn đề thị thực. Giờ đây, công việc mà bà đã dành không biết bao nhiêu thời gian tâm huyết tưởng như đã trôi tuột khỏi kẽ tay.

“Tôi đã nghĩ đến việc đi đâu đó khác hoặc làm điều gì đó khác. Tôi cũng từng nghĩ có lẽ mình không đủ giỏi, không đủ thông minh. Tôi đã cố gắng tưởng tượng là mọi thứ đều đã sẵn sàng, và tôi chỉ việc thực hiện thí nghiệm để có kết quả tốt hơn mà thôi", bà Karikó nói.

Rồi theo thời gian, những thí nghiệm đó đã đạt được những kết quả nhất định và kết hợp lại với nhau. Sau một thập kỷ thử và sai, bà Karikó và Tiến sĩ Drew Weissman, một nhà miễn dịch học thuộc Đại học Boston đã phát hiện ra "gót chân Achilles" của mRNA và điều chỉnh được nó.

Một trở ngại, như nhiều lần những đối tác từ chối tài trợ cho bà Karikó đã chỉ ra, là việc tiêm mRNA tổng hợp thường dẫn đến phản ứng miễn dịch khó chịu; cơ thể cảm nhận được một kẻ xâm nhập hóa học, và bắt đầu chống lại. Hai nhà khoa học Karikó và Weissman đã phát hiện ra giải pháp để thay đổi điều này.

Mỗi sợi mRNA được tạo thành từ bốn khối cấu tạo phân tử được gọi là nucleoside. Nhưng ở dạng tổng hợp đã được thay đổi của nó, một trong những khối xây dựng đó, giống như một bánh xe bị lệch trên một chiếc ô tô, đang ném đi mọi thứ bằng cách truyền tín hiệu cho hệ thống miễn dịch. Vì vậy, bà Karikó và ông Weissman chỉ đơn giản là hỗ trợ nó bằng một phiên bản được tinh chỉnh một chút, tạo ra mRNA lai có thể xâm nhập vào tế bào mà không cần cảnh báo về khả năng phòng thủ của cơ thể.

Tiến sĩ Norbert Pardi, trợ lý giáo sư y khoa tại Đại học Pennsylvania cho biết: “Đó là một khám phá quan trọng. Karikó và Weissman đã phát hiện ra rằng nếu kết hợp các nucleoside đã sửa đổi vào mRNA thì có thể "giết hai con chim chỉ bằng một viên đá'”.

Tiến sĩ Weissman cho biết, khám phá đó được mô tả trong một loạt bài báo khoa học bắt đầu từ năm 2005, phần lớn không gây được sự chú ý, nhưng nó đã mang lại sự giải thoát về tâm lý cho các nhà nghiên cứu mRNA, những người đã giữ vững niềm tin trong suốt những năm phát triển công nghệ này.

Và mặc dù các nghiên cứu của Karikó và Weissman không được một số người chú ý, chúng đã thu hút sự chú ý của hai nhà khoa học chủ chốt, những người sau này đã giúp đưa công nghệ mRNA vào hai loại vaccine thế hệ mới trong cuộc chiến chống Covid-19 của Moderna và Pfizer-BioNTech với hàng tỷ liều vaccine cứu sống nhiều người.

GS Katalin Kariko giờ đây là Phó chủ tịch cấp cao của BioNTech. Nhà khoa học đặt nền móng cho công nghệ mRNA vốn khó khăn một thời giờ đã trở thành người nổi tiếng, và công nghệ mới này đang tiếp tục được nghiên cứu ứng dụng trong tương lai.

Bà đã được vinh danh với Giải thưởng Princess of Asturias, Giải thưởng Vilcek cho Sự xuất sắc trong Công nghệ Sinh học, Giải thưởng Breakthrough trong Khoa học Đời sống…

Khai mạc Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” và “Tuổi trẻ - Mùa xuân đất nước”

Khai mạc Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” và “Tuổi trẻ - Mùa xuân đất nước”

Sắc màu 54 - Cát Tường - 1 giờ trước
Ngày 17/5, Triển lãm “Những tấm gương bình dị mà cao quý” và “Tuổi trẻ - Mùa xuân đất nước” đã khai mạc tại Bảo tàng Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 132 năm Ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2022)
Trung Quốc phát triển

Trung Quốc phát triển "lúa nước mặn" đảm bảo an ninh lương thực

Nhìn ra thế giới - Thành Nam - 1 giờ trước
Các nhà khoa học Trung Quốc đã phát triển các giống lúa chịu mặn nhằm đảm bảo an ninh lương thực khi mực nước biển dâng do biến đổi khí hậu.
Nhóm nhạc quốc dân Girl’s Generation (SNSD) sẽ quay trở lại sân khấu sau 5 năm

Nhóm nhạc quốc dân Girl’s Generation (SNSD) sẽ quay trở lại sân khấu sau 5 năm

Giải trí - Duy Ly (theo Yonhap) - 1 giờ trước
Theo tờ Yonhap (Hàn Quốc), Nhóm nhạc nữ SNSD sẽ trở lại với album mới đánh dấu 15 năm hoạt động của mình.
5 món ăn đặc sản Việt Nam được đề cử Kỷ lục châu Á

5 món ăn đặc sản Việt Nam được đề cử Kỷ lục châu Á

Ẩm thực - Nguyệt Anh - 1 giờ trước
Năm 2022, kết nối hành trình quảng bá giá trị ẩm thực và đặc sản Việt Nam ra thế giới, Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (Vietkings) tiếp tục đề cử các đặc sản thiên nhiên và quà tặng nổi tiếng để xác lập kỷ lục châu Á.
Từ ngày 21/5, người dân cần lưu ý 5 điểm mới về phạt nguội

Từ ngày 21/5, người dân cần lưu ý 5 điểm mới về phạt nguội

Xã hội - Như Ý - 1 giờ trước
Theo Thông tư 15/2022/TT-BCA của Bộ Công an về sửa đổi, bổ sung Thông tư 65/2020/TT-BCA, từ ngày 21/5/2022, sẽ có 5 điểm mới về phạt nguội mà người dân cần chú ý.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 15/5/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 15/5/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về cuộc họp của Bộ trưởng, Chủ nhiệm Hầu A Lềnh với Vụ Hợp tác Quốc tế; chuyến công tác của Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm Hoàng Thị Hạnh khảo sát, lấy ý kiến, lắng nghe tâm tư của đồng bào các DTTS tại xã Tri Lễ, huyện Quế Phong (Nghệ An) về việc hoàn thiện Đề án “Xác định thành phần, tên gọi một số dân tộc và xây dựng danh mục các dân tộc Việt Nam” và một số tin tức nổi bật khác ở vùng đồng bào DTTS và miền núi. Phần đọc báo sẽ giới thiệu 2 bài viết: “Trên vùng mây trắng Chư Tan Kra” của tác giả Tiêu Dao- Bảo Anh và bài viết “Thổ cẩm kể chuyện” của tác giả Hồng Minh.
SEA Games 31: Kỳ thủ Nguyễn Ngọc Trường Sơn cùng vợ giành Huy chương vàng SEA Games

SEA Games 31: Kỳ thủ Nguyễn Ngọc Trường Sơn cùng vợ giành Huy chương vàng SEA Games

Thể thao - Giải trí - Việt Hùng - 2 giờ trước
Chiều 17/5, Nguyễn Ngọc Trường Sơn và bà xã là kỳ thủ Phạm Lê Thảo Nguyên cùng giành Huy chương Vàng (HCV) nội dung cờ nhanh nam, nữ. Ở vòng bảng, Trường Sơn giành 2 điểm (hòa 2, thắng 1), còn Thảo Nguyên giành được 2,5 điểm (thắng 2, hòa 1).
Làng nghề mũ phớt tại Ecuador

Làng nghề mũ phớt tại Ecuador

Nhìn ra thế giới - PV - 3 giờ trước
Trong lĩnh vực thời trang, chiếc mũ phớt Panama từ lâu là một trong những sản phẩm thủ công nổi tiếng thế giới. Tuy nhiên trên thực tế, chiếc mũ mang tên Panama nhưng lại có nguồn gốc từ Ecuador. Không chỉ đem lại phong cách sang trọng cho người dùng, chiếc mũ đã trở thành biểu tượng tự hào của người dân xứ dừa xanh cọ biếc Ecuador.
Đắk Lắk: Tổ chức Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh lần thứ IX

Đắk Lắk: Tổ chức Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh lần thứ IX

Tin địa phương - Bá Thăng - 4 giờ trước
Ban Tổ chức Hội thi sáng tạo kỹ thuật tỉnh Đắk Lắk Ban hành kế hoạch số 63/KH-BTC ngày 17/5/2022 về Tổ chức Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh lần thứ IX (2022-2023).
Bộ Y tế yêu cầu đẩy nhanh tiến độ tiêm vaccine cho trẻ 5-12 tuổi và mũi 3 cho người trên 18 tuổi

Bộ Y tế yêu cầu đẩy nhanh tiến độ tiêm vaccine cho trẻ 5-12 tuổi và mũi 3 cho người trên 18 tuổi

Sức khỏe - T.Hợp - 4 giờ trước
Bộ Y tế vừa có công điện gửi UBND các tỉnh, thành phố về việc triển khai tiêm vaccine phòng COVID-19 cho trẻ từ 5- dưới 12 tuổi và tiêm mũi 3 cho người trên 18 tuổi.
SEA Games 31: Bán kết bóng đá nam - Liệu U23 Việt Nam có vượt khó?

SEA Games 31: Bán kết bóng đá nam - Liệu U23 Việt Nam có vượt khó?

Thể thao - Giải trí - Đặng Việt Hùng - 4 giờ trước
U23 Việt Nam khép lại vòng bảng SEA Games 31 với 10 điểm và ngôi đầu bảng A. Tuy nhiên, cách đội chủ nhà Việt Nam đến với vòng bán kết không thực sự thuyết phục, với những màn trình diễn trước Myanmar và Timor Leste.