Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Lan man cùng Văn hóa Tây Nguyên

PV - 15:50, 11/02/2019

Dọc dài trên khắp buôn làng các DTTS Tây Nguyên, rừng cây, bến nước, nhà dài... là “không gian thiêng” truyền đời. Ở không gian ấy, tiếng chiêng cất lên như tiếng lòng; tiếng đục, chạm tượng gỗ trở nên rất đỗi thân thuộc, tạo nên chiều sâu văn hóa đặc trưng của các tộc người. Nhưng rồi, nước cạn, rừng tàn, chiêng ché “chảy máu”… Để rồi, vào những ngày Xuân, ước vọng trở về không gian xưa lại trỗi dậy mạnh mẽ trong tâm thức mỗi người...

Chọn lúc nóng nực nhất, dạt vào cánh rừng cổ thụ của buôn Kmrơng Prong B (xã Ea Tu, Buôn Ma Thuột, Đăk Lăk) mới thấm hiểu vì sao, không gian rừng đã đi vào đời sống như mạch nguồn tự nhiên. Từ đó hun đúc, khơi gợi nên cảm xúc sáng tạo cho bao thế hệ nghệ nhân, nghệ sĩ.

Từng diễn hàng ngàn bài chiêng từ lễ hội của buôn làng đến huyện, tỉnh, nghệ nhân Y Wil Ênuôl (người Ê-đê ở buôn Ea Bông, xã Cư Êbur, TP. Buôn Ma Thuột) hiểu hơn ai hết chất men say đã giúp mình bền bỉ với chiêng hơn nửa thế kỷ qua. Nhiều lần, ông bảo, người Tây Nguyên thích gọi nơi mình sống là “buôn”, là “làng” hơn là “thôn”, “xóm”. Trong ánh lửa bập bùng hay ánh trăng le lói qua những cánh rừng thâm u, xanh thẳm, bên căn nhà rông hoặc nhà dài, tiếng chiêng cất lên vang vọng, réo rắt như tiếng rền vang của tâm tư, ý nguyện cả cộng đồng. Cũng trong không gian ấy, người nghệ sĩ có thể quên mệt mỏi, quên thời gian, quên tuổi tác… để viết lên, chỉnh lại những điệu chiêng độc đáo nhất mang đi trình diễn, đi thi thố trong các lễ hội. Vậy nhưng, giờ đây, không gian ấy đang bị phá vỡ dần. Rừng mất, hồn cốt của chiêng cũng mai một.

 Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên trải dài trên 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông và Lâm Đồng. Không gian văn hóa Cồng chiêng Tây Nguyên trải dài trên 5 tỉnh: Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lăk, Đăk Nông và Lâm Đồng.

Xem chiêng như bạn tri kỷ, biết bao đêm Xuân yên bình, ấm cúng, cảm nhận sâu sắc có thần rừng, thần nước ở bên, nghệ nhân Đinh Plat làng Kon Gộp, xã Đăk Pne, huyện Kon Rẫy (Kon Tum) say sưa tấu chiêng không biết mệt. Có đêm, hết điệu này đến điệu khác tuôn ra đầy thành kính, da diết, vọng xa. Nhưng giờ đây, xúc cảm ấy như tuột trôi khi không gian thiêng liêng không còn nữa.

Những nghệ nhân lẫn già làng chỉ còn nỗi buồn dài khi cảm được mạch nguồn thiên nhiên, với sự nóng lên của thời tiết, sự cuồng nộ của dông bão, sự khắc nghiệt của nắng hạn, sự im bặt của chim thú. Đó là hậu quả của những cánh rừng bị xâu xé bởi lòng tham của con người. Nhiều căn nhà rông được hiện đại hóa, đánh bật đi nét truyền thống, cộng đồng nhiều DTTS không còn rộn rã bước chân đến hát sử thi, luyện những điệu múa, điệu nhạc, làn dân ca của dân tộc mình nữa.

Một môn nghệ thuật nữa không thể thiếu vắng trong các lễ hội lẫn những câu chuyện kể trong đêm Xuân giữa những căn nhà rông, nhà dài ở Tây Nguyên đó là tạc tượng. Là tượng gỗ nhưng nghệ nhân đã dốc cả tâm hồn mình vào đó để phản chiếu mọi mặt của đời sống cộng đồng. Nét buồn, nét vui, nét trầm tư đều hiển thị qua từng đường vết chạm trổ. Và, chất xúc tác để biến những bàn tay chăm ruộng rẫy thành tài hoa, uyển chuyển là rừng cây, bến nước và những nét đẹp như thuở sơ khai mà thiên nhiên ban tặng.

Mê tạc tượng từ thuở tâm hồn vắt trong như nước suối nhưng giờ đây, những nghệ nhân như A Đoàn ở xã Đăk Hà, huyện Tu Mơ Rông (Kon Tum) cũng đầy trăn trở. Với A Đoàn hay những người đã để đam mê ngấm vào máu thì, họ không chỉ tạc những điều mình thích, mà xuyên bao mùa mưa nắng rong ruổi khắp buôn sâu, rừng thẳm “chụp” lại những nét đẹp của Tây Nguyên vào ý nghĩ của mình.

Nghệ thuật tạc tượng được giới thiệu đến nguyên Đại sứ Mỹ tại Việt Nam-Ông Ted Osius. Nghệ thuật tạc tượng được giới thiệu đến nguyên Đại sứ Mỹ tại Việt Nam-Ông Ted Osius.

Với những nghệ nhân chân chính ấy, ánh mắt cháy bỏng đam mê của những người hát kể sử thi trong nhà rông, dáng ngồi gõ chiêng, sáng tác làn điệu của những người đàn ông lưng trần… chính là những vẻ đẹp hồn hậu, phóng khoáng và nhân từ cần phải giữ lại.

Khi nỗi lo hiện hữu thành sự thật nhức nhối, A Đoàn vẫn kiên trì tìm đến các lễ hội biểu diễn nghệ thuật tạc tượng cho khách trong nước lẫn quốc tế thưởng thức, như một cách giữ “lửa” để tiếp tục củng cố, hy vọng rừng lại ken dày, sông suối lại ắp nước, lòng người lại ấm áp như nắng mai.

Tâm trạng trăn trở, A Đoàn thổn thức: Người nghệ nhân chỉ nghĩ ra cách tạc những bức tượng có hồn nhất khi quyện tâm hồn mình trong không gian rừng xanh, suối mát, tâm hồn vui tươi. Trước đây, đi một ngày đường rừng là thu nhận về hàng trăm nét đẹp, rừng là linh hồn cuộc sống, giờ đây đi hai ngày mới thu nhận được mấy ý tưởng thôi. Có hôm đi rạc cả chân mà không tìm được dáng vẻ của thanh niên nào mê cồng chiêng cả, buồn cái bụng lắm. Chỉ sợ một ngày, linh hồn của buôn làng mình không còn nữa.

Xưa kia, trong sâu xa tiềm thức không xem tạc tượng là nghề thương mại nên những nghệ nhân ở Tây Nguyên chỉ tạc tượng nhà mồ để dâng lên cho người đã khuất. Giờ đây, trong dòng chảy hiện đại, họ tái hiện ngay hình ảnh những người đang sống và nhiều sản phẩm khác như, chim chóc, muông thú dùng để trang trí nội thất hay đặt trong khuôn viên gia đình. Sản phẩm ấy đã đóng góp thêm cho đời sống món nghệ thuật đặc sắc đó là tượng gỗ dân gian.

Sự đổi mới, hòa nhập này cũng là để nhiều người biết đến người Tây Nguyên với những nét đẹp đặc trưng của mình hơn. Không chỉ muốn cho cộng đồng trong nước biết mà nhiều khách quốc tế trầm trồ trước nét đẹp của tượng gỗ, điệu chiêng Tây Nguyên cũng góp thêm phần khích lệ cho các nghệ nhân.

Trẻ, tràn căng khát vọng, Đinh Nan (làng Kon Túc, xã Đăk Pne, Kon Rẫy, Kon Tum) mỗi ngày vẫn lướt mạng Internet giới thiệu “đặc sản” cồng chiêng với bạn bè khắp nước. Thế hệ của Đinh Nan không lụi tắt đam mê mà còn cần mẫn tham gia các lễ hội để được mở mang, được thấy sức sống của văn hóa dân tộc mình. Hy vọng với cách làm ấy, những điệu chiêng tài hoa vẫn tuôn ra từ những tâm hồn giản dị.

HÀ VĂN ĐẠO

Tin cùng chuyên mục
Công bố kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới đối với Tháp Chăm Phú Diên

Công bố kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới đối với Tháp Chăm Phú Diên

Trong khuôn khổ Tuần lễ Festival Huế 2022, Bảo tàng Lịch sử tỉnh Thừa Thiên Huế phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức công bố kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới đối với Tháp Chăm Phú Diên (huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế).
Tin nổi bật trang chủ
Bảo tồn bản sắc văn hoá DTTS trong dòng chảy hiện đại: Giải pháp căn cơ cần đến từ chính sách (Bài 3)

Bảo tồn bản sắc văn hoá DTTS trong dòng chảy hiện đại: Giải pháp căn cơ cần đến từ chính sách (Bài 3)

Từ các chủ trương, chính sách hỗ trợ của Nhà nước, sự nỗ lực của các cấp chính quyền, đã khuyến khích, tạo động lực cho đồng bào phát huy khả năng gìn giữ, trao truyền những bản sắc văn hoá truyền thống của dân tộc. Song để bảo tồn văn hoá các DTTS một cách bền vững, cần giải quyết những bấp cập, vướng mắc, nhất là việc điều chỉnh chính sách đãi ngộ; đồng thời tăng cường các giải pháp thích ứng với tình hình mới .
Công bố kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới đối với Tháp Chăm Phú Diên

Công bố kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới đối với Tháp Chăm Phú Diên

Sắc màu 54 - T.Hợp - 5 phút trước
Trong khuôn khổ Tuần lễ Festival Huế 2022, Bảo tàng Lịch sử tỉnh Thừa Thiên Huế phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức công bố kỷ lục Việt Nam và kỷ lục thế giới đối với Tháp Chăm Phú Diên (huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế).
Lào Cai: Phá thành công chuyên án thu giữ 174.000 viên ma túy tổng hợp

Lào Cai: Phá thành công chuyên án thu giữ 174.000 viên ma túy tổng hợp

Pháp luật - Thùy Anh - 3 giờ trước
Bộ đội Biên phòng (BĐBP) tỉnh Lào Cai cho biết, đêm 27/6, Cục Phòng chống ma túy và Tội phạm BĐBP chủ trì phối hợp với Đoàn đặc nhiệm Phòng chống ma túy và tội phạm Miền Bắc, BĐBP các tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên và Công an tỉnh Lào Cai triệt phá thành công Chuyên án A622, bắt giữ 4 đối tượng cùng khoảng 174.000 viên ma túy tổng hợp.
Làng văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Mông ở Pả Vi - Một điểm đến nhiều ấn tượng

Làng văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Mông ở Pả Vi - Một điểm đến nhiều ấn tượng

Sắc màu 54 - Văn Hoa - 3 giờ trước
Làng văn hóa (LVH) du lịch cộng đồng dân tộc Mông, xã Pả Vi (Mèo Vạc, Hà Giang) - một không gian mang đậm bản sắc văn hóa Mông hiện đang là điểm du lịch nổi tiếng mà mỗi du khách khi đến Mèo Vạc đều muốn trải nghiệm.
Dấu ấn Phật giáo trên gốm, sứ cổ Satsuma - Nhật Bản

Dấu ấn Phật giáo trên gốm, sứ cổ Satsuma - Nhật Bản

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh - 3 giờ trước
Trong khuôn khổ Tuần lễ Festival Huế 2022, tại Trung tâm Văn hóa Phật giáo Liễu Quán (số 15A Lê Lợi, TP Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế) đã diễn ra Triển lãm “Dấu ấn Phật giáo trên gốm cổ Satsuma - Nhật Bản”.
Làm nông nghiệp gắn với du lịch- Mô hình kinh doanh mới ở Trùng Khánh

Làm nông nghiệp gắn với du lịch- Mô hình kinh doanh mới ở Trùng Khánh

Kinh tế - Văn Hoa - 3 giờ trước
Mô hình kinh doanh nông nghiệp kết hợp thăm quan trải nghiệm và mua dâu tây ngay tại vườn, là hướng đi mới đang được anh Nông Văn Tậu, dân tộc Tày, thực hiện tại phố Thông Huề, xã Đoài Dương (Trùng Khánh, Cao Bằng), mở ra hướng mới trong phát triển kinh tế ở địa phương.
Có gì đặc biệt ở sân bay tốt nhất thế giới?

Có gì đặc biệt ở sân bay tốt nhất thế giới?

Là điểm nhấn độc đáo có một không hai, khu phức hợp Jewel được ví như một viên đá quý toạ lạc tại sân bay quốc tế Changi (Singapore) - một trong những sân bay tốt nhất trên thế giới. Tại đây, bạn sẽ được chiêm ngưỡng thác nước trong nhà lớn nhất thế giới, khu vườn với hơn 900 loài cây khác nhau và rất nhiều điều thú vị nữa. Hãy xem video để khám phá có gì đặc biệt ở sân bay tốt nhất thế giới này nhé!
Nghị quyết số 20-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới

Nghị quyết số 20-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới

Thời sự - BĐT - 4 giờ trước
Ngày 16/6, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Ðảng ký ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể trong giai đoạn mới. Báo Điện tử Dân tộc và Phát triển trân trọng giới thiệu toàn văn Nghị quyết.
Phú Thọ: Gần 50 tỷ đồng cho 1.201 hộ nông dân vay vốn

Phú Thọ: Gần 50 tỷ đồng cho 1.201 hộ nông dân vay vốn

Kinh tế - Hoàng Minh - 4 giờ trước
Báo cáo của Hội Nông dân tỉnh Phú Thọ cho thấy, 6 tháng đầu năm 2022, các cấp Hội Nông dân tỉnh đã tạo điều kiện thuận lợi, hỗ trợ người nông dân phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo.
U23 Việt Nam và cú hích cho các cầu thủ trẻ

U23 Việt Nam và cú hích cho các cầu thủ trẻ

Thể thao - PV - 4 giờ trước
Lâu nay, việc các tuyển thủ trẻ dù thành công trong màu áo U23 quốc gia nhưng thường phải đối diện với thực tế khắc nghiệt khi trở về câu lạc bộ. Nghịch lý đó có thể sẽ được điều chỉnh, từ những diễn biến mới nhất.
Thanh Hóa: Những cây cầu treo đang

Thanh Hóa: Những cây cầu treo đang "treo" tai họa

Trang địa phương - Quỳnh Trâm - 4 giờ trước
Khu vực 11 huyện miền núi của tỉnh Thanh Hóa hiện có 48 cây cầu treo dân sinh bắc qua nhiều con sông, suối. Do sử dụng đã lâu, trải qua các đợt mưa lũ nên nhiều cây cầu đã bị hư hỏng, xuống cấp, gây nguy hiểm cho người dân khi đi qua cầu. Hiện, chính quyền địa phương vẫn chưa có nguồn vốn để sửa chữa các cây cầu hư hỏng này.
Phim bom tấn

Phim bom tấn "Top Gun: Maverick" của Tom Cruise vượt mốc tỷ USD

Nhìn ra thế giới - Nguyệt Anh - 4 giờ trước
Bom tấn "Top Gun: Maverick" (Phi công siêu đẳng) vượt mốc một tỷ USD, trở thành phim có doanh thu cao nhất tính từ đầu năm, vượt Doctor Strange 2 trở thành bộ phim có doanh thu cao nhất năm 2022.