Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Độc đáo gà tàu chút chít

PV - 10:30, 31/07/2018

Cách đây vài hôm, tôi tình cờ đọc được tùy bút “Cơn bấc tinh nghịch” của tác giả Hoàng Công Tâm. Tùy bút có đoạn da diết nhớ về con gà tàu chút chít của thời thơ dại: “Nhớ món đồ chơi quê mùa mà bà đã mua về cho mỗi đứa cháu mỗi lần bà đi chợ tỉnh, những con gà bằng đất sét vừa biết gáy ò ó o đánh thức mọi người trong buổi bình mình, vừa biết cục ta cục tác gọi đàn con nhỏ đến thưởng thức miếng mồi ngon vừa kiếm được. Ôi! Nhớ làm sao cái con gà tàu chút chít của một thời thơ dại”.

Nghệ nhân duy nhất của làng

Lần theo tùy bút của Hoàng Công Tâm, tôi về làng An Thạnh tìm hiểu nghề làm gà tàu chút chít là sản phẩm đặc trưng của vùng đất này với nhiều nghề thủ công truyền thống nổi tiếng thuộc xã An Hải, huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Gà tàu chút chít được làm bằng đất sét phát ra âm thanh rộn rã của đàn gà gọi nhau được nhiều thế hệ trẻ em thích thú. Anh Nguyễn Hữu Phương là nghệ nhân duy nhất còn gắn bó với nghề làm gà tàu chút chít, sản phẩm văn hóa dân gian độc đáo của vùng đất An Thạnh xưa.

gà tàu chút chít Anh Nguyễn Hữu Phương gắn bó với nghề làm gà tàu ở An Thạnh.

Anh Nguyễn Hữu Dục, Trưởng Ban quản lý thôn An Thạnh 2 cho biết làng An Thạnh có lịch sử trên 300 năm thành lập, phát triển. Thuở xưa, ông bà từ các tỉnh Quảng Nam, Bình Định, Phú Yên đến đây lập nghiệp mang theo rất nhiều nghề truyền thống tinh xảo như dệt chiếu, làm lò, chế tác gốm. Có lẽ nghề làm gà tàu chút chít bằng đất cũng đã đồng hành cùng với lịch sử hình thành và phát triển của làng An Thạnh.

Trong ngôi nhà nhỏ hẹp của anh Phương bày bề bộn sản phẩm gà tàu trong những chiếc thúng tre, trên cánh nan bao che quạt điện. Người nghệ nhân 49 tuổi đời đã có 35 năm gắn bó với nghề làm gà tàu cho biết, từ năm lên 14 tuổi đã bị tiếng kêu của những con gà tàu làm “mê hoặc”. Anh theo ông Huỳnh Hoa là nghệ nhân chế tác gà tàu nổi tiếng ở An Thạnh học nghề. Tròn một năm được ông Hoa tận tình truyền nghề từ ủ đất đến làm khuôn, làm kèn, lắp đầu vào thân, cân chỉnh âm thanh, dán giấy, trang trí con gà tàu hoàn chỉnh. Tôi hỏi vì sao có tên gọi gà tàu chút chít, nhưng nghệ nhân Nguyễn Hữu Phương cũng không rõ, chỉ biết từ ngày xưa ông bà gọi “gà tàu chút chít” rồi bà con thôn xóm truyền lại tới ngày nay.

Độc đáo gà tàu chút chít

Cả vùng đất An Hải rộng lớn nhưng chỉ có mỏ đất sét cuối Sông Lu mới làm được gà tàu không bị nứt, âm thanh ấm áp. Đất sét lấy về lọc bỏ tạp chất đưa vô lu sành ủ nửa tháng cho thật nhuyễn mới đưa ra cho vô khuôn thạch cao gồm bốn mảnh có hình dạng đầu gà và đuôi gà. Sau khi đất ráo lấy ra hong gió rồi ghép 4 mảnh thành phần đầu gà và đuôi gà. Phần đầu gà lắp chiếc kèn bằng ống trúc nhỏ như đầu đũa được lấy từ rừng Phước Chiến (Thuận Bắc). Chiếc kèn dài khoảng 3cm, đầu lắp lưỡi gà khi thổi phát ra tiếng kêu. Giữa phần đầu gà và đuôi gà được kết nối bằng hai lớp giấy dày có độ co giãn, khi kéo tạo ra tiếng kêu “tục…tục” của gà mái. Trên phần đuôi khoét lỗ tròn nhỏ khi thổi tạo nên tiếng gáy của gà trống. Đây là nét độc đáo của âm thanh con gà tàu vừa phát ra tiếng kêu của gà mái vừa phát ra tiếng gáy của gà trống tùy theo cách sử dụng của người chơi.

gà tàu chút chít

Anh Phương chia sẻ: “Tuy được làm bằng đất sét giống nhau nhưng mỗi con gà tàu thành phẩm có một tiếng kêu khác nhau, không con nào giống con nào. Trong hàng trăm con gà đất có một vài con “đầu dòng”, khi thổi con gà “đầu dòng” cất lên tiếng gáy làm cho đàn gà trong vườn đồng loạt gáy theo. Tôi yêu thích âm thanh rất hay của những con gà đất “đầu dòng” nên thường giữ lại thưởng thức, tạo niềm vui cho mình sau những ngày lao động mệt nhọc”.

Mưu sinh cùng gà đất

Anh Nguyễn Hữu Phương sinh sống cùng mẹ ruột là bà Trần Thị Tím, thợ dệt chiếu giỏi của làng An Thạnh. Khi nghề dệt chiếu mai một, bà Tím ở nhà phụ với con trai làm gà tàu. Hai mẹ con làm một tuần được khoảng 200 con gà tàu thành phẩm, bán với giá 5.000 đồng/con. Anh Phương đạp xe chở gà tàu ra Phan Rang bán dạo cho trẻ em vui chơi ở khu vực Quảng trường 16 tháng 4. Thi thoảng có người định cư nước ngoài về thăm quê hương yêu thích con gà tàu gắn liền với kỷ niệm tuổi thơ đặt mua vài ba chục con làm quà cho con cháu. Nhiều lúc ở Phan Rang không bán được hàng, anh đóng thùng chở gà tàu vô tỉnh Bình Thuận bán cho trẻ con các làng quê Phan Rí, Chợ Lầu.

baodantoc_ga_tau

“Nghề làm gà tàu truyền thống đang lúc khó khăn do không cạnh tranh được với đồ chơi điện tử đang tràn ngập thị trường. Vì lòng đam mê tiếng gáy, tiếng tục tục của con gà đất từ hồi nhỏ tới bây giờ nên tôi vẫn gắn bó với nghề. Nguồn thu nhập từ nghề làm gà tàu tuy ít ỏi nhưng cũng giúp cho hai mẹ con tôi vui sống qua ngày”, anh Nguyễn Hữu Phương giãi bày.

Tuy được làm bằng đất sét giống nhau nhưng mỗi con gà tàu thành phẩm có một tiếng kêu khác nhau, không con nào giống con nào. Trong hàng trăm con gà đất có một vài con “đầu dòng”, khi thổi con gà “đầu dòng” cất lên tiếng gáy làm cho đàn gà trong vườn đồng loạt gáy theo”.  (Anh Phương)

THÁI SƠN NGỌC

Tin cùng chuyên mục
Cơ cấu lại nông nghiệp vùng trung du và miền núi phía Bắc: Từng bước thoát khỏi “lõi nghèo”

Cơ cấu lại nông nghiệp vùng trung du và miền núi phía Bắc: Từng bước thoát khỏi “lõi nghèo”

Trung du và miền núi (TD&MN) phía Bắc bao gồm 14 tỉnh Tây Bắc và Đông Bắc. Đây là vùng chiến lược an ninh quốc phòng của đất nước, đồng thời là vùng có tiềm năng lợi thế về đất đai, khí hậu, con người, văn hóa… Việc tái cơ cấu lại nông nghiệp ở vùng này có ý nghĩa thúc đẩy sản xuất, nâng cao giá trị cây trồng, vật nuôi, từng bước đưa vùng thoát khỏi “lõi nghèo”.
Tin nổi bật trang chủ
Khảo sát công tác phát hành báo cho Người có uy tín tại Hà Giang, Tuyên Quang

Khảo sát công tác phát hành báo cho Người có uy tín tại Hà Giang, Tuyên Quang

Công tác Dân tộc - Minh Thu - 1 giờ trước
Từ ngày 19-22/10/2020, Đoàn công tác Báo Dân tộc và Phát triển do ông Nguyễn Văn Phong, Phó Tổng Biên tập làm Trưởng đoàn đã có chuyến khảo sát công tác phát hành Báo cho Người có uy tín tại hai tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang.
Dịch COVID-19: Nhiều nước ghi nhận số ca nhiễm mới cao nhất trong một ngày

Dịch COVID-19: Nhiều nước ghi nhận số ca nhiễm mới cao nhất trong một ngày

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Trang thống kê trực tuyến worldometers.info tiếp tục cập nhật các số liệu mới nhất tính đến sáng 22/10 cho thấy, tổng số ca nhiễm COVID-19 trên thế giới hiện là 41.420.059 ca, trong đó 1.134.863 ca tử vong và 30.829.452 ca đã được chữa khỏi.
Bão giật cấp 14, hướng vào miền Trung, sóng cao 6-8m, biển động dữ dội

Bão giật cấp 14, hướng vào miền Trung, sóng cao 6-8m, biển động dữ dội

Tin tức - PV - 3 giờ trước
Hồi 7 giờ ngày 22/10, vị trí tâm bão ở khoảng 16,8 độ Vĩ Bắc; 116,3 độ Kinh Đông, cách quần đảo Hoàng Sa khoảng 400km về phía Đông. Sức gió mạnh nhất vùng gần tâm bão mạnh cấp 11 (100-115km/giờ), giật cấp 14.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc gửi thư tới cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam

Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc gửi thư tới cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam

Tin tức - PV - 4 giờ trước
Sáng 22/10, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã có thư gửi toàn thể cán bộ, chiến sĩ Quân đội nhân dân Việt Nam. Báo Tin tức (TTXVN) trân trọng giới thiệu thư của Thủ tướng Chính phủ.
Doanh nghiệp và thanh niên tìm tiếng nói chung trong giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa

Doanh nghiệp và thanh niên tìm tiếng nói chung trong giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa

Môi trường sống - PV - 7 giờ trước
“Thanh niên đưa ra ý tưởng, đẩy mạnh truyền thông tạo các phong trào lan tỏa các thông điệp giảm thiểu rác thải nhựa; Doanh nghiệp đã bắt đầu hành động và cần các cầu nối để các hoạt động có sự tham gia ngày càng nhiều hơn của cộng đồng doanh nghiệp và thanh niên- chủ nhân tương lai của đất nước”.
Lũ lớn, 2 vai đập Thủy điện Hố Hô vẫn an toàn

Lũ lớn, 2 vai đập Thủy điện Hố Hô vẫn an toàn

Đời sống - Xã hội - Vũ Lanh - 7 giờ trước
Vai đập được xem là điểm xung yếu nhất của công trình Thủy điện Hố Hô, nhưng đến thời điểm này vẫn đảm bảo an toàn dù mưa và lưu lượng nước lũ về hồ rất lớn trong những ngày gần đây.
10 quốc gia thành viên ASEAN tham dự triển lãm trang phục truyền thống

10 quốc gia thành viên ASEAN tham dự triển lãm trang phục truyền thống

Tin tức - PV - 7 giờ trước
Chiều 21/10, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với Đại sứ quán các nước ASEAN tại Việt Nam tổ chức Triển lãm Trang phục truyền thống các nước ASEAN.
Chi nhánh NHCSXH TP. Hà Nội: Phổ biến ứng dụng giáo dục tài chính trên điện thoại

Chi nhánh NHCSXH TP. Hà Nội: Phổ biến ứng dụng giáo dục tài chính trên điện thoại

Khoa học - Công nghệ - Thu Hiền – Mai Hương - 8 giờ trước
Sau khi thử nghiệm thành công tại một số tỉnh thành phố, Ngân hàng Chính sách xã hội (NHCSXH) Việt Nam đã triển khai ứng dụng giáo dục tài chính trên điện thoại trên phạm vi toàn quốc từ tháng 9/2020. Chi nhánh NHCSXH Hà Nội đã triển khai tập huấn hướng dẫn cài đặt và sử dụng ứng dụng trên điện thoại di động tới tất cả cán bộ, nhân viên để triển khai trên toàn thành phố.
Người dân cần cẩn trọng với điện trong thời tiết mưa lũ phức tạp

Người dân cần cẩn trọng với điện trong thời tiết mưa lũ phức tạp

Đời sống - Xã hội - PV - 8 giờ trước
Tổng cục Khí tượng Thủy văn nhận định từ nay đến hết năm 2020, thời tiết còn diễn biến phức tạp. Cụ thể, khu vực Bắc Bộ, từ nay đến ngày 31/10 sẽ chịu tác động của khoảng 3 đến 4 đợt không khí lạnh. Ngày 15 - 17/10, Bắc Bộ có mưa diện rộng. Tháng 11 miền Bắc có khả năng chịu ảnh hưởng của 4 đến 6 đợt không khí lạnh. Tháng 12 xuất hiện đợt rét đậm, rét hại đầu tiên của mùa đông.
Già làng Bá Kiêu làm dân vận khéo

Già làng Bá Kiêu làm dân vận khéo

Người có uy tín - Thành Nhân - 8 giờ trước
Từng làm Bí thư Ðảng ủy xã Vĩnh An, huyện Tây Sơn (Bình Định) 2 nhiệm kỳ, năm 2012 nghỉ hưu, già làng Đinh Đen, tên thường gọi là Bá Kiêu luôn hăng hái tham gia công tác dân vận, hòa giải tại cơ sở, bảo tồn văn hóa truyền thống, góp phần giúp bà con vùng cao nơi đây có cuộc sống bình yên, no ấm.