Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Đánh thức tiềm năng vùng phên giậu: Cơ hội nhiều, khó khăn cũng không ít (Bài 1)

Tùng Nguyên - 17:08, 16/09/2022

Trung du miền núi Bắc Bộ là vùng phên giậu của đất nước, có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng. Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 10/2/2022 của Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu phát triển toàn diện và bền vững vùng Trung du miền núi Bắc Bộ. Để hiện thực hóa mục tiêu này, thì cần có cách tiếp cận tổng thể gắn với những giải pháp cụ thể, linh hoạt, hiệu quả, sát thực tiễn.

Trung du miền núi Bắc Bộ là cửa ngõ thông thương với nước bạn Lào, Trung Quốc và các nước ASEAN; là vùng giàu tài nguyên, khoáng sản và nhiều tiềm năng du lịch với hồn cốt là nền văn hóa đa dạng, đặc sắc của đồng bào các DTTS. Tuy nhiên, đây vẫn là “lõi nghèo” của cả nước, trong khi nhiều tiềm năng vẫn chưa được khai thác hiệu quả.

Yên Bái là “thủ phủ” quế của vùng TDMNBB và của cả nước. (Ảnh: TTXVN)
Yên Bái là “thủ phủ” quế của vùng TDMNBB và của cả nước. (Ảnh: TTXVN)

Bứt phá mạnh mẽ

Trung du miền núi Bắc Bộ (TDMNBB) là vùng có nhiều tiềm năng, lợi thế cho phát triển bền vững với nhiều loại tài nguyên, khoáng sản quý hiếm và diện tích đồi rừng rộng lớn. Tuy nhiên, đây vẫn là “lõi nghèo” của cả nước.

Tại thời điểm năm 2005, với chuẩn nghèo đơn chiều chỉ tính bằng thu nhập (áp dụng theo Quyết định 170/2005/QĐ-TTg, hộ nghèo là hộ có mức thu nhập từ 200.000 đồng/tháng trở xuống) thì tỷ lệ nghèo ở vùng TDMNBB là 38,72% (tỷ lệ nghèo chung cả nước lúc đó là 22%). Tỷ lệ thuận với tỷ lệ hộ nghèo cao là các vấn đề an sinh xã hội bức thiết.

Bước đột phá cho vùng TDMNBB được bắt đầu từ Nghị quyết 37-NQ/TW ngày 1/7/2004 của Bộ Chính trị khóa IX về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng TDMNBB đến năm 2010; được kế thừa và phát triển tại Kết luận số 26-KL/TW ngày 2/8/2012 của Bộ Chính trị khóa XI. Đây là cơ sở chính trị dẫn lối chỉ đường để cả hệ thống chính trị tập trung trí tuệ, nguồn lực thực hiện mục tiêu, giải pháp phát triển kinh tế - xã hội vùng TDMNBB. Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết 37-NQ/TW sau 17 năm triển khai, đã tạo ra một Sơn La là vựa trái cây, Yên Bái là “thủ phủ” quế, Lào Cai là trung tâm công nghiệp, luyện kim lớn của đất nước.

Sau 17 năm triển khai Nghị quyết 37-NQ/TW, Lào Cai đã trở thành trung tâm công nghiệp lớn của đất nước. (Trong ảnh: Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH MTV hóa chất Đức Giang Lào Cai).
Sau 17 năm triển khai Nghị quyết 37-NQ/TW, Lào Cai đã trở thành trung tâm công nghiệp lớn của đất nước. (Trong ảnh: Hoạt động sản xuất tại Công ty TNHH MTV hóa chất Đức Giang Lào Cai).

Vùng TDMNBB bao gồm 14 tỉnh: Hà Giang, Cao Bằng, Lào Cai, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Yên Bái, Thái Nguyên, Phú Thọ, Bắc Giang, Lai Châu, Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình. Tổng diện tích toàn vùng khoảng 116.898 km², chiếm 35% diện tích tự nhiên của cả nước, có nhiều tài nguyên, khoáng sản quý hiếm; dân số toàn vùng 14,7 triệu người, chiếm khoảng 15,2% dân số cả nước, gồm hơn 30 dân tộc anh em. Toàn vùng có khoảng 2.000 km biên giới với Trung Quốc và Lào, TDMNBB có vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại; là vùng  bảo đảm về an ninh môi trường sinh thái, an ninh năng lượng, an ninh nguồn nước.

Lấy Yên Bái làm dẫn chứng, theo Bí thư Tỉnh ủy Đỗ Đức Duy, sau 17 năm thực hiện Nghị quyết 37-NQ/TW, nền kinh tế tỉnh đã có bước phát triển “không thể tưởng tượng”. Trong đó, thu ngân sách gấp 15 lần so với năm 2004, tổng vốn đầu tư phát triển toàn xã hội tăng 12 lần. Đặc biệt, từ một tỉnh có tỷ lệ hộ nghèo lên tới 70% (năm 2005) thì hiện tỷ lệ hộ nghèo của Yên Bái đã giảm xuống dưới 5%, theo chuẩn nghèo đa chiều.

“Cách đây 10 năm không thể nghĩ Yên Bái có huyện nông thôn mới, thì đến năm 2019 đã có 3 đơn vị cấp huyện đạt chuẩn và hoàn thành mục tiêu nông thôn mới; toàn tỉnh còn có 88/150 xã đạt chuẩn nông thôn mới", ông Duy nói.

Còn với Hà Giang, nơi địa đầu của Tổ quốc, đồng thời là địa phương nghèo nhất cả nước, cũng có bước chuyển mình mạnh mẽ. Sau 17 năm thực hiện Nghị quyết 37-NQ/TW, thu ngân sách trên địa bàn tỉnh tăng 13,7 lần so với năm 2004, tổng sản phẩm bình quân đầu người tăng 10,8 lần; tỷ lệ hộ nghèo từ 43,73% năm 2006 giảm còn 21,44% cuối năm 2020;…

Sự phát triển vượt bậc này, đã được đánh giá một cách toàn diện tại Hội nghị triển khai Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TW ngày 10/2/2022 của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh vùng TDMNBB đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, được tổ chức ngày 27/8/2022.

Tại Hội nghị này, các địa biểu thống nhất nhận định, sau 17 năm thực hiện Nghị quyết số 37-NQ/TW, vùng TDMNBB đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, khá toàn diện trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh, xây dựng Đảng và hệ thống chính trị. Cơ sở hạ tầng được đầu tư xây dựng, từng bước hoàn thiện đã làm thay đổi tích cực diện mạo của toàn vùng.

Sơn La đang trở thành “vựa trái cây” của vùng TDMNBB và của cả nước.
Sơn La đang trở thành “vựa trái cây” của vùng TDMNBB và của cả nước.

Tiềm năng chưa được khai thác đúng giá trị thực

Sự phát triển của vùng TDMNBB phần lớn xuất phát từ nguồn lực đầu tư của Nhà nước để khai thác tiềm năng, lợi thế của vùng. Đây là địa bàn có nhiều tài nguyên, khoáng sản quý hiếm và diện tích đồi rừng rộng lớn; cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, tươi đẹp cùng nhiều di sản văn hóa đặc sắc của đồng bào các DTTS để phát triển du lịch và bảo vệ môi trường sinh thái.

Tài sản nội tại nhiều là vậy, nhưng TDMNBB vẫn là “vùng trũng” trong phát triển. Theo thống kê, năm 2020, toàn vùng chỉ có 26.470 doanh nghiệp, bằng 4% tổng số doanh nghiệp cả nước; mật độ doanh nghiệp ở thời điểm 31/12/2020 là 2,7 doanh nghiệp/1.000 dân, chỉ bằng 1/3 mật độ chung cả nước.

Có nhiều nguyên nhân, cả khách quan lẫn chủ quan, dẫn đến nhiều tiềm năng của vùng TDMNBB vẫn chưa được khai thác đúng giá trị. Đơn cử như, tài nguyên rừng, theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, toàn vùng có khoảng 5,3 triệu ha rừng, chiếm 36,3% tổng diện tích rừng cả nước. Diện tích rừng trồng là rừng sản xuất của khu vực này là 1,3 triệu ha, chiếm khoảng 37% tổng diện tích rừng trồng là rừng sản xuất của cả nước.

Có tiềm năng về rừng, nhưng năng suất rừng trồng ở TDMNBB còn thấp. (Ảnh minh họa).
Có tiềm năng về rừng, nhưng năng suất rừng trồng ở TDMNBB còn thấp. (Ảnh minh họa).

Tuy nhiên, năng suất rừng trồng còn thấp, hiện chỉ đạt 15 m3/ha/năm (bằng 83% năng suất bình quân chung cả nước, bằng khoảng 50 - 60% so với tiềm năng). Ngay cả tỉnh có lợi thế phát triển rừng sản xuất như Thái Nguyên, kinh tế rừng phát triển nhanh, nhưng giá trị ngành này hiện mới chỉ chiếm 4% tổng giá trị sản xuất nông - lâm nghiệp - thủy sản của tỉnh.

Thu nhập của người trồng rừng ở các tỉnh TDMNBB cũng rất thấp. Theo tính toán, mỗi ha rừng thu được khoảng 60 m3 gỗ, trừ các chi phí đầu tư, thì lợi nhuận thu được 32 triệu đồng, tính ra người dân chỉ thu được khoảng 4 triệu đồng/ha/năm.

Trong quá trình làm việc với các địa phương để tổng kết Nghị quyết 37-NQ/TW, PGS.TS. Nguyễn Hồng Sơn - Phó Trưởng Ban Kinh tế Trung ương, đã nhiều lần nhắc đến khai thác tài nguyên rừng. Ông Sơn gợi mở, khi quy hoạch phát triển vùng Đồng bằng sông Cửu Long đã lấy nước là trung tâm; vậy thì đối với vùng TDMNBB, trung tâm có phải là rừng không?

Theo PGS.TS. Nguyễn Hồng Sơn, giữ được rừng là giữ được đất, nước, môi trường, giữ được dân và quốc phòng, an ninh. Và với tư duy dài hơn rừng là kinh tế, là sinh kế của người dân, là xuất khẩu, chế biến, là văn hóa bản sắc dân tộc.

Di sản văn hóa đặc sắc của đồng bào các DTTS là tài nguyên để phát triển du lịch vùng TDMNBB. (Trong ảnh: Múa Lăm vông của dân tộc Lào ở Điện Biên)
Di sản văn hóa đặc sắc của đồng bào các DTTS là tài nguyên để phát triển du lịch vùng TDMNBB. (Trong ảnh: Múa Lăm vông của dân tộc Lào ở Điện Biên)

Tương tự, trong sản xuất nông nghiệp, hiện các địa phương trong vùng cũng đang chạy theo tăng trưởng “nóng” mà bỏ qua các yếu tố đặc thù tạo ra bản sắc riêng. Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Minh Hoan cho rằng, nếu chỉ thiên về các chỉ tiêu năng suất, sản lượng, quy mô, diện tích canh tác, sản xuất các mặt hàng nông sản, thì phát triển nông nghiệp của các tỉnh TDMNBB khó lòng sánh với các địa phương khác.

Ngược lại, nếu biết cách khai thác, chăm chút giới thiệu nét đặc sắc, độc đáo văn hoá tinh hoa của đồng bào DTTS, từ tài nguyên bản địa, cảnh sắc thiên nhiên, biết cách khéo léo kể chuyện, thổi hồn cho từng sản phẩm thì nhiều giá trị mới, đa tầng, bền vững có thể được khởi tạo, lan tỏa. Đây cũng là chất xúc tác kích thích ngành du lịch - một “mỏ vàng” lộ thiên của vùng TDMNBB chưa được khai thác đúng giá trị.

Những gợi mở của các nhà quản lý và các chuyên gia là định hướng để các địa phương vùng TDMNBB nghĩ cách khai thác tiềm năng, lợi thế để phát huy hiệu quả dòng vốn vốn đầu tư. 

Báo Dân tộc và Phát triển sẽ phản ánh nội dung này trong số báo tiếp theo.

Tin cùng chuyên mục
Thẩm tra sơ bộ báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình MTQG DTTS và miền núi

Thẩm tra sơ bộ báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình MTQG DTTS và miền núi

Chiều 3/10, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Y Thanh Hà Niê Kđăm, Thường trực Hội đồng Dân tộc đã họp Phiên mở rộng thẩm tra sơ bộ Báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (gọi tắt là Chương trình MTQG DTTS và miền núi) giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn I: Từ năm 2021 - 2025, năm 2022.
Tin nổi bật trang chủ
Thẩm tra sơ bộ báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình MTQG DTTS và miền núi

Thẩm tra sơ bộ báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình MTQG DTTS và miền núi

Chiều 3/10, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội Y Thanh Hà Niê Kđăm, Thường trực Hội đồng Dân tộc đã họp Phiên mở rộng thẩm tra sơ bộ Báo cáo của Chính phủ về kết quả thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi (gọi tắt là Chương trình MTQG DTTS và miền núi) giai đoạn 2021 - 2030, giai đoạn I: Từ năm 2021 - 2025, năm 2022.
Sách về xứ đạo: Trồng cam giỏi, viết sách hay (Bài 3)

Sách về xứ đạo: Trồng cam giỏi, viết sách hay (Bài 3)

Dân tộc- Tôn giáo - Phạm Việt Thắng - 21:32, 03/10/2022
Tôi biết giáo dân, doanh nhân, nông dân Trịnh Xuân Giáo trồng cam giỏi đã lâu, thậm chí được ăn cam Thiên Sơn nức tiếng của anh nhiều rồi. Nhưng rất bất ngờ khi anh ra cuốn “Cuộc chiến mưu sinh” – một cuốn sách mà theo anh là thông điệp gửi đến bạn đọc, rằng đừng đánh mất niềm tin!
Quảng Nam sẽ đăng cai tổ chức Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ IV, năm 2027

Quảng Nam sẽ đăng cai tổ chức Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ IV, năm 2027

Tin tức - Văn Hoa - Tuấn Ninh - 21:22, 03/10/2022
Chiều ngày 3/10, UBND tỉnh Điện Biên phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Lễ Bế mạc Ngày hội giao lưu Văn hóa, Thể thao và Du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III, Điện Biên 2022.
Thủ tướng chỉ đạo chấn chỉnh ngay khuyết điểm trong công tác phòng, chống tham nhũng

Thủ tướng chỉ đạo chấn chỉnh ngay khuyết điểm trong công tác phòng, chống tham nhũng

Thời sự - BĐT - 20:25, 03/10/2022
Ngày 3/10, Văn phòng Chính phủ có công văn số 890/TTg –V.I truyền đạt ý kiến của Thủ tướng liên quan đến công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực (PCTNTC). Thủ tướng yêu cầu rà soát, có biện pháp chấn chỉnh, khắc phục ngay những hạn chế, khuyết điểm trong công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực.
Sức lan tỏa từ

Sức lan tỏa từ "Giải GOLF Doanh nhân vì cộng đồng 2022”

Tin tức - PV - 20:20, 03/10/2022
“Giải GOLF Doanh nhân vì cộng đồng 2022” do Cục Phát triển Doanh nghiệp (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) và Trung tâm hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa phía Bắc (TAC) phối hợp tổ chức đã chính thức diễn ra tại Sân Phoenix Golf Resort, Lương Sơn, Hòa Bình.
Thông cáo báo chí về ngày làm việc thứ nhất của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Thông cáo báo chí về ngày làm việc thứ nhất của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII

Thời sự - PV - 20:05, 03/10/2022
Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã khai mạc sáng ngày 3/10/2022 tại Thủ đô Hà Nội.
Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 3/10/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo của Báo Dân tộc và Phát triển ngày 3/10/2022

Chương trình điểm tin, đọc báo tuần này thông tin về hoạt động của lãnh đạo Ủy ban Dân tộc và Ban dân tộc các địa phương triển khai Chương trình MTQG phát triển KT- XH vùng đồng bào DTTS và miền núi, chính sách cho người có uy tín; Cùng một số thông tin nổi bật khác về hoạt động tôn giáo, văn hoá xã hội tại các địa phương. Phần đọc báo sẽ giới thiệu bài viết: “Hai ngôi chùa bên dòng sông Sê Pôn” của tác giả Nguyễn Thanh
Toàn văn bài Phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII

Toàn văn bài Phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khai mạc Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIII

Thời sự - BĐT - 19:35, 03/10/2022
Sáng ngày 3/10, Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII đã khai mạc trọng thể tại Thủ đô Hà Nội. Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng chủ trì, phát biểu khai mạc Hội nghị. Báo Điện tử Dân tộc và Phát triển xin trân trọng giới thiệu toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tại Hội nghị này.
Giải phóng nguồn lực đất đai cho đồng bào DTTS: Tài nguyên đất rừng bị xâm hại (Bài 2)

Giải phóng nguồn lực đất đai cho đồng bào DTTS: Tài nguyên đất rừng bị xâm hại (Bài 2)

Công tác Dân tộc - Tùng Nguyên - 19:24, 03/10/2022
Cùng với hoạt động kinh doanh kém hiệu quả, thì việc thực hiện nhiệm vụ quản lý tài nguyên đất đai, nhất là rừng và đất rừng ở các nông, lâm trường quốc doanh (NLTQD) rất lỏng lẻo. Điều này khiến tài nguyên bị xâm hại, tình trạng tranh chấp đất đai có nguồn gốc từ các NLTQD đến nay vẫn chưa “hạ nhiệt”.
Giải Nobel Y Sinh năm 2022: Vinh danh nhà khoa học Svante Paabo

Giải Nobel Y Sinh năm 2022: Vinh danh nhà khoa học Svante Paabo

Khoa học - Công nghệ - PV - 19:18, 03/10/2022
Chiều 3/10 theo giờ Việt Nam, Hội đồng Nobel tại Viện Karolinska ở thủ đô Stockholm của Thụy Điển công bố giải Nobel Y sinh năm 2022 thuộc về ông Svante Paabo, người Thụy Điển.
TP. Hà Nội: Xây dựng hồ sơ trình UNESCO bảo vệ khẩn cấp di sản Mo Mường

TP. Hà Nội: Xây dựng hồ sơ trình UNESCO bảo vệ khẩn cấp di sản Mo Mường

Tin tức - Nga Anh - 17:45, 03/10/2022
TP Hà Nội đang phối hợp với các cơ quan, địa phương xây dựng Bộ hồ sơ quốc gia về di sản văn hoá Mo Mường đệ trình UNESCO ghi danh trong danh sách Di sản văn hoá phi vật thể bảo vệ khẩn cấp.
Ngày hội giao lưu văn hóa Việt Nam - Lào: Sôi nổi các hoạt động thể thao

Ngày hội giao lưu văn hóa Việt Nam - Lào: Sôi nổi các hoạt động thể thao

Thể thao - Văn Hoa - Tuấn Ninh - 17:22, 03/10/2022
Song song với các hoạt động trong khuôn khổ Ngày hội giao lưu văn hóa, thể thao và du lịch vùng biên giới Việt Nam - Lào lần thứ III, hoạt động thể thao diễn ra từ ngày 1 - 3/10, với nhiều môn thi đấu mang đậm sắc màu các dân tộc khu vực biên giới Việt Nam - Lào.