Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Phóng sự

Chuyện “trùm đình” người Cao Lan giữ gìn bản sắc văn hóa

Trần Liên - 19:14, 06/11/2022

40 năm giữ chức “trùm đình”, ông Tiêu Sơn Học được người dân trong thôn Đoàn Kết, xã Đội Bình, huyện Yên Sơn, tỉnh Tuyên Quang ví như “mảnh hồn của làng”. Già làng nói - dân làng nghe, già làng hô - dân làng hưởng ứng, già làng làm - dân làng làm theo...

Nghệ nhân ưu tú Tiêu Sơn Học bên cuốn sách cổ 200 năm tuổi.
Nghệ nhân ưu tú Tiêu Sơn Học bên cuốn sách cổ 200 năm tuổi

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang, trên địa bàn tỉnh hiện có 10 nghệ nhân đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian, trong đó có 2 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân nhân dân và 8 nghệ nhân được phong tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú. Trong số này, có 4 nghệ nhân của người Tày, 3 nghệ nhân người Cao Lan, còn lại là các nghệ nhân người Dao đỏ, người Dao tiền và Sán dìu.

Theo Nghị định 109 của Chính phủ, thì những nghệ nhân nhân dân, nghệ nhân ưu tú có thu nhập thấp, hoàn cảnh khó khăn sẽ được nhận mức hỗ trợ từ 700 nghìn đồng đến 1 triệu đồng/tháng tùy từng hoàn cảnh. 

“Nói phải củ cải cũng nghe”

Nhà ông Học nhiều đời làm thầy. Với người Cao Lan, thầy cao tay, có uy tín được giao trọng trách quản lý, bảo vệ đình làng, hay còn lại là “trùm đình”. Trùm đình phải là người có đạo đức, uy tín nhất làng, được dân làng trọng vọng, kính nể. Cũng chính vì thế, với người Cao Lan, “trùm đình” cũng ví như người nắm giữ phần hồn của cả làng là vậy.

Mãi đến năm 2020, ông Học mới thôi giữ chức vụ này. Nhưng người Cao Lan ở thôn Đoàn Kết vẫn chọn ông là người đại diện, Người có uy tín của cả thôn. Ông Học cười bảo, không phải vì mình giỏi đâu, chắc vì mình già nhất làng thôi... Nhưng với người dân ở thôn Đoàn Kết, người đại diện họ kết nối với ông bà tổ tiên suốt 40 năm qua, cũng như người cha người chú của mình ở cuộc sống này vậy. Lời ông nói có tâm, có tình, chỉ ra điều đúng điều sai, không dằn vặt chì chiết, mà thẳng thắn từ tâm, động vào lòng người.

Ông Học kể, mấy năm trước, thôn Đoàn Kết làm đoạn đường từ trung tâm thôn vào khu dân cư mới, có 2 gia đình có đất nằm trong phần đường mở rộng nhưng chính quyền vận động kiểu gì cũng không chịu hiến đất. Tấc đất tấc vàng, ông hiểu chứ. Ông Học gọi 2 nhà đến, rủ rỉ nói chuyện. Ông hỏi: Giờ đường chưa mở, đi lại có khó khăn không? Con cái đi học trời mưa có khổ không? Cái đường mở ra, xe tránh xe, ô tô vào được tận nhà, làm cái gì cũng thuận thế sao không muốn? Cái đường rộng ra rồi, cái đầu mình cũng phải mở ra chứ?... Sau buổi nói chuyện ấy, hai gia đình ấy về tự tay phá dỡ rào, hiến đất cho làng mở đường.

Hay như chuyện lấy đất xây dựng trụ sở UBND xã, cứ vướng víu mãi vì người này không hiểu, người kia không chịu. Chính quyền xã nhờ đến ông, ông Học tìm đúng đến người còn điều ra tiếng vào, chẳng hiểu ông khuyên giải kiểu gì mà sau đó, việc xây dựng trụ sở UBND xã diễn ra thuận lợi, chẳng còn ai phản đối, chẳng còn ai đòi hỏi gì nữa.

Chuyện lớn như hiến đất, mở đường, chuyện nhỏ như vợ chồng cãi cọ, hàng xóm không bằng lòng nhau lời ăn tiếng nói... ông Học cũng lắng nghe, giải quyết hết. Việc nào đến tay ông, kết thúc cũng đều êm đẹp cả. Ông bảo, không phải vì mình có “bí quyết” gì cao siêu, chỉ là mình nói những điều phải, chỉ cho bà con lối đi đúng thôi. “Quan trọng nhất là phải giữ được tình làng nghĩa xóm, giữ được thể diện cho người ta... Nói phải củ cải phải nghe đấy!”

Người Cao Lan xã Đội Bình giữ những điệu múa, lời hát truyền thống
Người Cao Lan xã Đội Bình luôn giữ gìn những điệu múa, lời hát truyền thống

Giữ hồn làng

Ông Học kể, trong thời gian giữ chức “trùm đình”, đọc những cuốn sách cổ của ông, của cha mình để lại, nhận thấy với người Cao Lan, tiếng nói, chữ viết, phong tục tập quán và trang phục dân tộc là những thứ tạo nên hồn cốt, văn hóa của người Cao Lan. Thế nhưng, ở Đội Bình nói riêng và ở những xã tập trung đông đồng bào Cao Lan, những người biết nói tiếng Cao Lan, giờ chủ yếu là lớp người “đã cũ”. Người hát được Sình ca cũng không còn nhiều. Số người biết chữ lại càng hiếm. Ông tìm tòi, rồi tự mở lớp dạy tiếng nói, chữ viết cho những người yêu văn hóa cổ.

Không nhớ đã có bao nhiêu thế hệ học trò được ông Học truyền nghề. Ông bảo, cứ lớp học này hoàn thành, lớp học khác lại mở ra. Người đến học tiếng, người đến học chữ, người đến học làm thầy, cũng có những người đến lớp, chỉ để lưu lại những lời hát Sình ca cổ mà ông dịch ra từ những cuốn sách đã hơn 200 năm tuổi. Không chỉ người Cao Lan ở thôn Đoàn Kết, mà người Cao Lan ở thành phố Tuyên Quang, ở Phú Thọ... biết tiếng ông cũng cắp sách đến theo học.

Ông Học khoe, chỉ riêng phần hát giao duyên của người Cao Lan, những bài hát ông dịch ra, rồi chép lại đã đủ để hát giao duyên mười mấy đêm không hết. Càng tìm hiểu, ông càng nhận ra cả một kho tàng văn hóa ẩn chứa trong từng lời hát, từng điệu múa. Đó không chỉ là lời tỏ tình đơn thuần, mà còn là nét tinh tế, riêng có của người Cao Lan. Ví như lời thề về lòng chung thủy của người phụ nữ Cao Lan, vừa khẳng khái, lại vừa dí dỏm, tinh tế:

“Anh ơi

Nếu anh không tin

Em sẽ quăng con dao xuống nước để chứng minh

Nếu dao nổi là em bạc tình

Dao chìm xuống nước là tình trắng trong”.

Rồi ông hỏi, cô có biết ở đâu có tâm trời, gốc trời, ngọn trời không? Thấy khách lắc đầu, ông nhẩn nha đọc:

“Em hỏi anh chân trời ở đâu

Gốc trời ở đâu

Ngọn trời ở đâu

Tâm trời ở đâu?

Anh ơi, đông tây nam bắc là chân trời

Nơi mặt trời mọc là gốc trời

Bắc đẩu thoát tinh là ngọn trời

Nơi Ngưu Lang Chức Nữ gặp nhau là tâm trời...”

Điệu múa "xúc tép" của đồng bào Cao Lan
Điệu múa "xúc tép" của đồng bào Cao Lan

Năm 2015, ông Tiêu Sơn Học là một trong những nghệ nhân đầu tiên của tỉnh được Nhà nước trao tặng danh hiệu Nghệ nhân ưu tú trong việc bảo tồn, gìn giữ văn hóa Cao Lan. Ông bảo, việc mình giữ lại hồn cốt dân tộc mình giống như là mệnh lệnh từ trái tim thôi thúc mình phải làm thế. Thôn Đoàn Kết thành lập được Câu lạc bộ hát Sình ca cũng phần lớn nhờ công của ông Học. Chẳng ai bắt ép, cũng chẳng ai trả tiền, chỉ vì ông yêu tiếng nói, chữ viết, văn hóa của dân tộc mình, ông sẽ còn dịch, còn lưu giữ, còn truyền dạy cho đến khi hết người cần, hết người hỏi và đến khi cái sức mình không còn nữa thì thôi....

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin cùng chuyên mục
Những Người có uy tín trong cộng đồng người Chứt mở lối thoát nghèo

Những Người có uy tín trong cộng đồng người Chứt mở lối thoát nghèo

Nhiệt huyết, trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm… là những gì mà chúng tôi cảm nhận được ở những Người có uy tín trong cộng đồng người dân tộc Chứt dưới dãy Trường Sơn. Dẫu rằng, mỗi người một hoàn cảnh, một cách làm nhưng họ đã gặp nhau ở một điểm chung đầy tự hào và đáng trân trọng: Tiên phong “mở lối” thoát nghèo cho bà con dân bản.
Tin nổi bật trang chủ
Thái Nguyên: Hội thảo giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh

Thái Nguyên: Hội thảo giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh

Tin địa phương - Thiên An - Mỹ Dung - 17:02, 09/12/2022
Ngày 9/12, Chi cục Phát triển nông thôn phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội thảo giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động của hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh.
Cao Bằng: Ban hành Quyết định bổ sung, thay thế Người có uy tín huyện Bảo Lạc giai đoạn 2023 - 2027

Cao Bằng: Ban hành Quyết định bổ sung, thay thế Người có uy tín huyện Bảo Lạc giai đoạn 2023 - 2027

Người có uy tín - Minh Thu - 16:54, 09/12/2022
Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng vừa ký Văn bản số 1776/QĐ-UBND ban hành Quyết định về việc phê duyệt đưa ra khỏi danh sách Người có uy tín và thay thế, bổ sung người đủ điều kiện để công nhận Người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS trên địa bàn huyện Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2023 - 2027.
Bắc Giang: Hội nghị Kết nối tiêu thụ sản phẩm trồng trọt trên địa bàn tỉnh năm 2022

Bắc Giang: Hội nghị Kết nối tiêu thụ sản phẩm trồng trọt trên địa bàn tỉnh năm 2022

Kinh tế - Thiên An - Mỹ Dung - 16:46, 09/12/2022
Ngày 9/12, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Giang tổ chức Hội nghị Kết nối tiêu thụ sản phẩm trồng trọt trên địa bàn tỉnh năm 2022.
Thanh Hóa khai mạc Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026

Thanh Hóa khai mạc Kỳ họp thứ 11, HĐND tỉnh khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026

Tin địa phương - Quỳnh Trâm - 16:35, 09/12/2022
Ngày 9/12, HĐND tỉnh Thanh Hóa khai mạc Kỳ họp thứ 11, khóa XVIII nhiệm kỳ 2021 - 2026.
Thái Nguyên: Trên 22 tỷ đồng đăng ký ủng hộ “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo năm 2023”

Thái Nguyên: Trên 22 tỷ đồng đăng ký ủng hộ “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo năm 2023”

Nhịp cầu nhân ái - Thiên An - Mỹ Dung - 16:13, 09/12/2022
Ngày 9/12, Ban Chỉ đạo thực hiện “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo” tỉnh Thái Nguyên tổ chức Hội nghị triển khai Kế hoạch thực hiện “Tuần cao điểm Tết vì người nghèo năm 2023”.
Ngăn ngừa tắc nghẽn động mạch từ các thực phẩm từ thiên nhiên

Ngăn ngừa tắc nghẽn động mạch từ các thực phẩm từ thiên nhiên

Sống khỏe - Như Ý - 15:51, 09/12/2022
Bệnh tắc nghẽn động mạch là tình trạng tích tụ cholesterol trong thành mạch máu. Tắc nghẽn động mạch gây ra rất nhiều bệnh về mạch máu nguy hiểm như bệnh động mạch cảnh, động mạch vành, động mạch thận, động mạch ngoại vi, xơ cứng động mạch… Để giúp giảm thiểu các nguy cơ gây tắc nghẽn động mạch bạn cần lựa chọn các thực phẩm ăn hàng ngày phù hợp để tránh nguy cơ bị nhiễm bệnh một cách tốt nhất.
Đồng Tháp- Dấu ấn vùng đất sen hồng

Đồng Tháp- Dấu ấn vùng đất sen hồng

Du lịch - Uyển Nhi - 15:49, 09/12/2022
Với diện tích trải rộng ở cả hai bờ sông Tiền, Đồng Tháp nổi tiếng với các cánh đồng lúa trù phú chạy dọc theo những con kênh hiền hòa cùng những cánh rừng nguyên sinh và hồ sen thơm ngát. Không chỉ có thiên nhiên rực rỡ, vùng đất miền Tây Nam Bộ này còn thu hút du khách bởi những phong tục tập quán đầy thú vị và độc đáo khiến cho bạn đã đến một lần không thể nào quên.
World Cup 2022: Trận chung kết sớm giữa Hà Lan và Argentina

World Cup 2022: Trận chung kết sớm giữa Hà Lan và Argentina

Thể thao - Hoàng Minh - 15:11, 09/12/2022
Rạng sáng 10/12, Hà Lan sẽ dụng độ Argentina tại Tứ kết World Cup 2022. Giới chuyên môn nhận định cuộc đọ sức này sẽ vô cùng hấp dẫn, khi cả 2 đội đều đang có phong độ rất tốt tại giải đấu năm nay.
Gia Lai: Tổ chức triển lãm ảnh kỷ niệm 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia

Gia Lai: Tổ chức triển lãm ảnh kỷ niệm 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia

Tin tức - Thùy Dung - 14:49, 09/12/2022
Sáng 9/12, tại Tp. Pleiku, Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị tỉnh Gia Lai phối hợp với Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch tỉnh tổ chức Triển lãm ảnh Kỷ niệm 55 năm ngày thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Campuchia.
Thủ tướng Phạm Minh Chính bắt đầu thăm chính thức Luxembourg

Thủ tướng Phạm Minh Chính bắt đầu thăm chính thức Luxembourg

Thời sự - PV - 14:38, 09/12/2022
Sau hơn 12 giờ bay, vào 7h ngày 9/12 giờ địa phương, chuyên cơ chở Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính và Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tới sân bay quốc tế Findel, bắt đầu thăm chính thức Đại Công quốc Luxembourg theo lời mời của Thủ tướng Luxembourg Xavier Bettel.