Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Chim khôn kêu tiếng rảnh rang

PV - 14:32, 14/07/2021

Kinh Thánh dạy: “Khởi thủy là lời”. Hình như câu chuyện này minh họa cho chân lý ấy. Phải có lời/nhời với nhau, để thấu hiểu, thấu cảm rồi cộng cảm cùng nhau sống, làm việc, tư duy, chia sẻ. Ngày nay người ta gọi đó là “đối thoại văn hóa”.

Chim khôn kêu tiếng rảnh rang

Người Việt sâu sắc gói những triết lý vàng ngọc về lời nói trong những câu: “Chim khôn kêu tiếng rảnh rang/ Người khôn nói tiếng dịu dàng dễ nghe”. Lời nói là điểm tựa, chân lý, là thước đo “người ngoan”: “Vàng thì thử lửa, thử than/ Đồng thau thử tiếng, người ngoan thử lời”!

Thế nhưng, thời gian gần đây, nhiều người Việt cứ mở mạng ra là... chửi! Đủ thứ người chửi. Không chỉ là những kẻ vô danh tiểu tốt, “anh hùng bàn phím” vô công rồi nghề chửi mà có cả doanh nhân, nghệ sĩ, thậm chí cả nghệ sĩ rất tên tuổi cũng chửi!

“Nghệ” có nghĩa là “trồng cấy”, “sĩ” là người có học. Hai chữ “nghệ sĩ” rất danh giá và sang trọng để chỉ những người có học làm công tác giáo dục. Thế nên nhiều nghệ sĩ chân chính thường là thần tượng của giới trẻ vì họ là chuẩn mực, là tấm gương soi...

Nhà Phật có khái niệm “khẩu nghiệp” khuyên 4 loại lời nói phải tránh: Vọng ngữ (nói dối); thiển ngữ (lời nói thô thiển); ba phải (nói hai lời); xảo ngữ (lời lẽ khiêu khích). Về sau, người Việt ta thêm vào một loại nữa cho đủ 5 là uyển ngữ, tức lời nói khoa trương, trống rỗng, khen lấy khen để, nói cho hay nhưng không thật lòng, đúng với kiểu “khen cho mày chết!”. Ông bà ta dạy đời sâu sắc lắm: “Chó ba quanh mới nằm, người ba năm mới nói”. Tức nói cái gì phải suy nghĩ, đắn đo, tính toán, cân nhắc. Vì lời nói hay, nói đúng là vàng, là bạc (Lời nói gói vàng). Ngược lại, lời nói xỏ xiên, đểu cáng, xúc phạm sẽ gây thù chuốc oán (Lời nói đọi máu).

Thời nay có một số người rất hiểu biết, rất nổi tiếng mà lại nói năng lung tung, là tại sao? Có một vài nhà thơ, nhà văn, nhà nghiên cứu tên tuổi nhưng “phán” rất thiếu căn cứ khi có ý cợt nhả, chế giễu hình tượng người anh hùng dân tộc đã đi vào lịch sử, vào tiềm thức của hàng triệu người Việt. Có nhà khoa học được giải quốc tế, trong phút “bồng bột” viết mấy lời có ý xúc phạm tới thần tượng dân tộc, lại còn khích bác thể chế chính trị... Hình như ông ấy đã “quên” được giáo dục ở chế độ này, lại vừa được nhận ân huệ lớn của Nhà nước... Lại có nhà thơ muốn “nhìn nhận” lại “sự thật” lịch sử rằng ai mới đúng là người cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập. Rồi lẽ ra phải như thế này, phải như thế kia... Khổ quá, việc ấy đã có cơ quan chuyên môn, viện này viện kia nghiên cứu rồi. Mình có chuyên môn sâu đâu mà tham gia “phân tích, mổ xẻ” nhưng thực tế lại phán nhăng, phán cuội khiến cho dư luận xã hội thêm một phen rối bời!

Văn hóa học quan niệm tri thức/học vấn chỉ thống nhất chứ không đồng nhất với ứng xử văn hóa. Những người này tự mang “khẩu nghiệp” rất có thể là do bản lĩnh kém mà a dua hoặc là cơ hội, hoặc là muốn nổi tiếng hơn mà “nói ngược”. Vẫn theo nhà Phật, những ai mang “khẩu nghiệp” sẽ bị “nghiệp quật”!

Nền văn hóa nào cũng có sự cảnh tỉnh về sức lan truyền nhanh chóng của lời nói. Vì ngày xưa chưa có sự tác động tức thời của các phương tiện truyền thông thì lời nói làm nên dư luận, dư luận lại điều chỉnh các mối quan hệ xã hội. Xin kể lại “Một chuyện có thật” của H.C.Andersen, một ngụ ngôn thâm thúy nhắc nhở bất cứ ai đều phải có trách nhiệm cao với phát ngôn của mình: Một mụ gà mái làm rụng cái lông, mụ đem kể cho mấy mụ gà khác. Câu chuyện lan đi thành khác hẳn: 5 ả gà mái đã tự vặt lông đi để thi xem đứa nào gầy mòn nhất vì chúng cùng tương tư một anh gà trống. Rồi chúng còn đánh nhau, máu me đầm đìa mà chết hết cả. Thật là không chỉ điếm nhục “gia phong” mà còn làm thiệt hại tài sản cho nhà chủ! Chính ả gà mái làm rụng cái lông cũng không nhận ra đấy là chuyện có “gốc gác” từ mình, mà gào lên: “Nhục nhã thay! Cũng may mà cái hạng gà như thế chả có mấy. Phải phổ biến rộng rãi câu chuyện này ra để làm bài học chung”.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn có lời hát rất hay: “Em sẽ là mùa xuân của mẹ/ Em sẽ là màu nắng của cha/ Em đến trường học bao điều lạ/ Môi hé cười nở những nụ hoa”. Em sẽ là hy vọng của mẹ, sẽ là lý tưởng của cha. Những lời nói đẹp như hoa sẽ nở trên môi em... Nhạc sĩ thiên tài còn nói điều ấy cho cả người lớn nữa!

Tin cùng chuyên mục
Mùa nhãn chín

Mùa nhãn chín

Năm nay, dịch Covid-19 bùng phát, đầu tháng 8, mẹ gọi điện báo mùa nhãn chín đã tới. Dịp này, nhiều địa phương thực hiện giãn cách xã hội để phòng chống dịch, nên mẹ sẽ không gửi nhãn cho tôi như mọi năm. Nghe mẹ nhắc đến vườn nhãn, bao ký ức tuổi thơ tôi lại ùa về.
Tin nổi bật trang chủ
Các địa phương không được quy định trái với quy định của Trung ương trong phòng chống dịch và phục hồi, phát triển kinh tế

Các địa phương không được quy định trái với quy định của Trung ương trong phòng chống dịch và phục hồi, phát triển kinh tế

Thủ tướng Phạm Minh Chính nêu rõ, khi thực hiện quy định tạm thời về thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát có hiệu quả dịch bệnh, các địa phương không được quy định trái với quy định chung, nếu thực hiện các biện pháp cao hơn, sớm hơn quy định chung thì phải báo cáo Trung ương.
Không bắt buộc xét nghiệm y tế với hành khách đi đường bộ, đường sông, đường biển

Không bắt buộc xét nghiệm y tế với hành khách đi đường bộ, đường sông, đường biển

Tin tức - T.Hợp - 20:10, 17/10/2021
Bộ Giao thông Vận tải vừa có Quyết định 10906/QĐ-BGTVT ban hành Hướng dẫn tạm thời mới về tổ chức vận tải với 5 lĩnh vực, trong đó nêu rõ 3 loại hình vận tải được hoạt động ở vùng dịch cấp độ 4 theo hướng dẫn cụ thể đồng thời quy định không bắt buộc xét nghiệm y tế với hành khách đi đường bộ, đường sông, đường biển.
Chủ động các biện pháp ứng phó mưa lũ tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên

Chủ động các biện pháp ứng phó mưa lũ tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên

Tin tức - T.Hợp - 19:10, 17/10/2021
Ngày 17/10/2021, Văn phòng Bộ Công an (Thường trực Ban Chỉ đạo ƯPT/BCA) có Công điện số 10/CĐ-V01 gửi Ban Chỉ huy ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn và phòng thủ dân sự (Ban Chỉ huy ƯPT) Công an một số đơn vị, địa phương về việc tập trung ứng phó mưa lũ tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên.
Ngày 17/10: Việt Nam có 3.193 ca mắc COVID-19 và 1.340 ca khỏi bệnh

Ngày 17/10: Việt Nam có 3.193 ca mắc COVID-19 và 1.340 ca khỏi bệnh

Tin tức - PV - 18:55, 17/10/2021
Ngày 17/10: Việt Nam có 3.193 ca mắc mới COVID-19 tại 48 tỉnh, thành phố trong đó có 1.339 ca trong cộng đồng. Trong ngày, có 1.340 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Tập trung ứng phó mưa lũ tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên

Tập trung ứng phó mưa lũ tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên

Tin tức - P. Ngọc - CĐ - 17:28, 17/10/2021
Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Văn Thành vừa ký ban hành Công điện số 1388/CĐ-TTg ngày 17/10/2021 về việc tập trung ứng phó mưa lũ tại khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên.
Hiệu quả giáo dục dân tộc nhìn từ mùa tuyển sinh năm 2021

Hiệu quả giáo dục dân tộc nhìn từ mùa tuyển sinh năm 2021

Giáo dục dân tộc - Khánh Ngân - 17:12, 17/10/2021
Mùa tuyển sinh Đại học, Cao đẳng 2021 là một mùa “bội thu” đối với thí sinh con em đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS). Cùng với sự nỗ lực của các thí sinh, mùa tuyển sinh năm nay cũng là minh chứng thuyết phục nhất cho chính sách của Đảng, Nhà nước đối với giáo dục vùng DTTS.
Ươm mầm xanh, cho quả ngọt

Ươm mầm xanh, cho quả ngọt

Giáo dục - Chiến Khu - 16:31, 17/10/2021
Thông qua Chương trình “Nâng bước em tới trường” và “Con nuôi Đồn Biên phòng”, 5 năm qua, những cán bộ, chiến sĩ mang quân hàm xanh nơi biên giới An Giang vừa làm cha, vừa làm người thầy đã chắp cánh ước mơ cho nhiều học sinh nghèo vùng khó, thắt chặt thêm tình đoàn kết quân-dân.
Con đường thoát nghèo của Lý Sèo Phù

Con đường thoát nghèo của Lý Sèo Phù

Kinh tế - Phạm Văn Phú - 15:46, 17/10/2021
Chọn một lối sống tích cực, đề ra mục tiêu và tìm mọi cách vượt lên hoàn cảnh khó khăn để xây dựng một cuộc sống ấm no hơn, đó là con đường anh Lý Sèo Phù, dân tộc Mông, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy, huyện Vị Xuyên (Hà Giang) đã lựa chọn.
Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Tạo sinh kế lâu dài cho người dân từ chính sách bảo vệ rừng

Môi trường sống - Phương Ly - 15:41, 17/10/2021
Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) cho người dân trên địa bàn tỉnh Lai Châu được triển khai những năm qua đã mang lại hiệu quả tích cực về kinh tế-xã hội, môi trường. Đặc biệt là nâng cao nhận thức, tạo sinh kế ổn định, lâu dài cho người dân, góp phần bảo vệ và tăng tỷ lệ che phủ rừng.
Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Đổi mới để bảo tồn văn hóa truyền thống trước đại dịch ở Malaysia

Nhìn ra thế giới - Duy Ly - 15:36, 17/10/2021
Có một điều chắc chắn rằng, cuộc khủng hoảng do Covid-19 gây ra đã khẳng định tầm quan trọng của việc áp dụng kỹ thuật số đối với bảo tồn và phát triển văn hóa. Đối mặt với những tác động của đại dịch, nhiều cơ quan, tổ chức di sản cũng như các doanh nghiệp vừa và nhỏ (MSME) trong lĩnh vực này ở Malaysia đã phải chuyển các dịch vụ vật lý của họ sang dịch vụ kỹ thuật số và duy trì kết nối với khán giả của họ thông qua các kênh này.
TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

TP. Hồ Chí Minh: Cần có giải pháp hỗ trợ người lang thang, vô gia cư trong tình hình mới

Xã hội - Lê Vũ - 15:25, 17/10/2021
Tại một đô thị đông dân như TP. Hồ Chí Minh, với rất nhiều thành phần xã hội sinh sống và làm việc, thì tình trạng nhiều người lang thang, cơ nhỡ, vô gia cư, xin ăn tập trung luôn là một vấn đề khó giải quyết. Tuy nhiên trong tình hình mới, khi Thành phố đang vừa phục hồi đời sống kinh tế, vừa phòng chống dịch Covid-19, thì vấn đề này cũng đang cần những giải pháp hữu hiệu hơn.