Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Theo dòng ký ức Chu-ru

PV - 10:12, 15/05/2019

Trên đại ngàn Tây Nguyên, những dãy núi lượn qua mỗi tộc người được gọi tên riêng theo ngữ hệ địa phương. Rồi cứ thế núi vờn theo nhau nhấp nhô như sóng và xuôi dần về miền duyên hải. Cứ hình dung, đỉnh ở trên miền cao mà chân núi thì tận đồng bằng. Dõi mắt theo sơn dã mờ dần mà liên tưởng về những biến động đã tạo nên cơ duyên lạ lẫm. Có sự gắn bó mật thiết nào đó của đại dương xa xôi với cư dân xứ rừng? Sự tò mò thôi thúc tôi lang thang qua miền đất của người Chu-ru để tìm thêm đôi điều, hòng soi dần những bóng mờ trên hành trình di trú của một tộc người…

Điệu múa cổ truyền của người Chu Ru. Điệu múa cổ truyền của người Chu Ru.

Đứng giữa plei (làng) Hơma Glây mà tiếng Chu-ru nghĩa là “ruộng trong rừng” ở vùng Tu Tra, Đơn Dương (Lâm Đồng), tôi ngắm mãi ngọn núi hình yên ngựa trên dãy Pơtơu Gớp. Dãy núi ấy tiếp mạch từ những bổng trầm địa hình cao nguyên. Người Chu-ru coi ngọn núi này là nơi trú ngụ của các vị thần. Ngắm núi và những làn khói đốt đồng thơm mùi rơm rạ khi mùa gặt đã vãn, trò chuyện với những con người cần lao miền thượng đang trải cuộc mưu sinh trong buổi chiều tà, lòng người tìm về xứ sở cũng thấy nao nao. Cuộc phiêu lãng giữa những buôn làng, ruộng rẫy trở nên thú vị hơn khi thả hồn theo dòng cảm thức của một tộc người. Người Chu-ru quần cư giữa triền thấp nhất của miền cao Tây Nguyên, và họ có một số phận lịch sử đặc biệt. Tộc người ấy, cũng giống những ngọn núi nối dài về biển, hình như có cội rễ sâu xa đâu đó ở dưới đồng bằng.

Người già Jơlơng Ya Loan được đồng bào coi là nhà thông thái. Quả vậy, ông và cả bà Ma Wy vợ ông rất rành rẽ những thăng trầm dâu bể tộc người. Ya Loan lý giải tôi nghe về nguồn gốc của tổ tiên ông: “Trong ngôn ngữ xưa, từ “chu ru” có nghĩa là “chui rúc”, “lẩn trốn”. Tổ tiên chúng tôi có lẽ là người miền biển. Vào thời nào đó cách nay đã mấy trăm năm, họ đã phải dứt áo khỏi bản quán, cố hương…” Từ gợi mở của ông Ya Loan, tôi giả thiết, có một biến động nào đó trong lịch sử mà ông bà của người Chu-ru đã phải rời bỏ quê hương để tìm đến nương náu trên miền núi cao này. Có lẽ bởi gốc gác đó mà người Chu-ru bây giờ vẫn nói được tiếng Chăm, giỏi dẫn thủy nhập điền làm ruộng nước, giỏi đánh cá, biết tìm đất sét tốt nặn và nung gốm, biết đúc nhẫn bạc, biết mang hàng hóa sản vật đi buôn bán khắp nơi. Những nghề đó, không phải là thế mạnh của nhiều tộc người Tây Nguyên.

Có một điều thú vị, ông Ya Loan và Ya Ga đều kể về những cuộc “Nau drà” (đi chơi chợ) của người Chu Ru. Những chuyến đi dài hằng tháng trời, lội suối băng rừng, vừa đi vừa chơi, vừa tìm cái ăn vừa tìm cái bán. Hướng họ tìm về là Phan Rang, Phan Thiết bên bờ đại dương. Phải chăng, từ những chuyến về đồng bằng như thế, người Chu-ru thỏa nỗi nhớ biển từ trong tâm thức, cái nhớ cội nguồn mà ngày xưa tổ tiên họ rời bỏ để làm cánh chim thiên di mang theo số phận tộc người lên rừng núi xa xôi?…

So với người Mạ, Cơ-ho, M’nông, Ê-đê… tụ cư lâu đời, người Chu-ru là thành viên mới của Tây Nguyên. Chắc vì nguyên cớ đó mà các tộc khác gọi Chu-ru là “người xâm đất”, ý nói là dân đến từ nơi khác. Thời điểm gọi là “mới” ấy, theo giả thiết, cũng cách đây cỡ bốn, năm thế kỷ. Tiếp lời ông Ya Loan, già Ya Ga cũng nói: “Các cụ xưa kể rằng, tổ tiên chúng tôi thuộc một nhóm con cháu người Chăm, sống ở vùng duyên hải Trung Bộ…” Tôi lật tư liệu, nhân chủng học chứng minh, người Chu-ru và người Chăm đều thuộc chủng tộc Austronesia, cùng chung ngôn ngữ Malayo-Polynesia thuộc ngữ hệ Nam Đảo. Trang phục, nhạc cụ, ca dao, tục ngữ, truyện cổ, trường ca, những bài dân ca, những điệu dân vũ Chăm và Chu-ru thể hiện rõ mối quan hệ gần gũi, thân thiết giữa hai tộc người, một ở miệt biển và một sống trên rừng núi. Truyền thuyết xứ này cũng kể, một thời binh lửa can qua. Trên bước đường lưu lạc, họ đã chọn miền đất của người Chu-ru để gửi thân nương náu. Phải chăng, bởi tình thân cội rễ nên có sự tin trao? Chuyện xưa đã xa, chỉ biết rằng, huyền thoại về những kho báu vua Chăm ở miền Đơn Dương, Đức Trọng vẫn còn truyền tụng. Những hoàng bào, ấn tín, kiếm lệnh tương truyền là của các vua Chăm từng được người dân Chu-ru lưu giữ trong các ngôi đền rải rác giữa rừng Tà Hine, Tà Năng, Pró, Tu Tra. Kho tiền cổ ở vùng Păng Tiêng, Lạc Dương cũng đã được khai quật…

Bà Ma Wy xúc động cất lên lời hát bằng tiếng Chu-ru, một điệu hát kể nhắc chuyện xa xưa tộc người phảng phất nỗi buồn. Tôi lặng người cảm nhận và nghe giai điệu thật quen, hồ như có nét tương đồng một bài dân ca Chăm mà nhạc sĩ Amư Nhân từng hát tôi nghe trong một lần ghé qua Ninh Thuận. Đó chỉ là sự mẫn cảm thoáng qua. Còn giờ đây, vẫn ngước nhìn lên ngọn Pơtơu Gớp, tôi liên tưởng về một thưở xa xưa. Thưở ấy, giã biệt cố hương, những đoàn người rã rời, xơ xác dắt díu nhau vượt suối sâu, thác dựng tìm đất mới nương thân. Đến hạ nguồn dòng sông Đa Nhim, một bình nguyên giữa miền núi cao, họ như gặp lại hình ảnh quê nhà nơi xứ rừng lạ lẫm. Đoàn người hạ trại. Cuộc dừng chân lịch sử đã trải mấy trăm năm. Họ tự tách mình ra khỏi đồng bằng và biển cả, và an cư cho đến tận bây giờ. Họ bầu Pô plei (trưởng làng), chọn Gru (thầy cúng), Pô ea (người phụ trách nguồn nước) và Mọ boại (bà mụ)…Đó là “hội đồng tự quản” đầu tiên của plei trong thiết chế xã hội cổ truyền. Hậu duệ của đoàn di dân từ cơn biến loạn nay đã có hơn hai trăm ngàn người, hơn chín phần mười vẫn sống bên những sông suối Đạ Nhim, Đạ Yòng vùng Đơn Dương, Đức Trọng như một sự tri ân đất lành mà thưở xưa tổ tiên đã chọn…

Chiều dần buông trên những cánh đồng chỉ còn trơ gốc rạ. Nắng hanh hao đã nhạt, sương chiều nhuộm tím núi rừng. Hoàng hôn sơn cước đẹp như nét vẽ thủy mặc, nhuốm chút tịch liêu. Những plei của người Chu-ru mà tôi đã từng qua đều hao hao dáng nét, giản dị và ấm áp. Những ngôi nhà bên những triền đồi, dưới tán cổ thụ tỏa bóng, mặt trông về cánh đồng kéo tận chân núi. Làng buôn yên bình và an hòa như tính cách của chủ nhân xứ ấy. Mùa này, người con gái Chu-ru vào tuổi tròn trăng cũng tìm kiếm chàng trai ưng bụng để chờ đêm tối đi bắt làm chồng. Rượu cần lại mở, âm nhạc miên man, vòng vũ điệu cộng đồng lại rạo rực đắm say âm hưởng đại ngàn bên bếp lửa rừng. Và cứ thế, dòng mẫu hệ trên miền đất bazan vẫn tiếp nối, quay tròn nhịp điệu phồn sinh theo ngày tháng…

UÔNG THÁI BIỂU

Tin cùng chuyên mục
Nữ Giám đốc người Thái và thương hiệu sản phẩm OCOP 4 sao

Nữ Giám đốc người Thái và thương hiệu sản phẩm OCOP 4 sao

Những năm gần đây, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào các DTTS ở Hòa Bình đã có những phát triển tích cực. Các sản phẩm thổ cẩm của người Thái và người Mông ở Mai Châu được du khách trong và ngoài nước ưa chuộng. Không những thế, sản phẩm dệt thổ cẩm Mai Châu còn là 1 trong những sản phẩm OCOP 4 sao của tỉnh Hòa Bình.
Tin nổi bật trang chủ
Nữ Giám đốc người Thái và thương hiệu sản phẩm OCOP 4 sao

Nữ Giám đốc người Thái và thương hiệu sản phẩm OCOP 4 sao

Nghề nghiệp - Việc làm - Nghĩa Hiệp - 27 phút trước
Những năm gần đây, nghề dệt thổ cẩm của đồng bào các DTTS ở Hòa Bình đã có những phát triển tích cực. Các sản phẩm thổ cẩm của người Thái và người Mông ở Mai Châu được du khách trong và ngoài nước ưa chuộng. Không những thế, sản phẩm dệt thổ cẩm Mai Châu còn là 1 trong những sản phẩm OCOP 4 sao của tỉnh Hòa Bình.
Ngành Y tế Đăk Lăk: Quyết tâm dập dịch

Ngành Y tế Đăk Lăk: Quyết tâm dập dịch

Sức khỏe - Lê Hường - 35 phút trước
Ngay khi dịch Covid-19 xuất hiện, trong 1 tuần đã ghi nhận 3 ca dương tính với VirusSARS-CoV-2. Cùng lúc tỉnh Đăk Lăk cũng đang tập trung dập dịch bạch hầu với diễn biến phức tạp. Theo đó, Sở Y tế Đăk Lăk đã nhanh chóng đưa ra những giải pháp phù hợp với thực tiễn để phòng, chống dịch đạt hiệu quả tích cực. Trong đó, kêu gọi cán bộ, giảng viên, sinh viên ngành Y tình nguyện tham gia công tác phòng, chống dịch Covid-19.
Chữa bệnh bằng hoa nhài

Chữa bệnh bằng hoa nhài

Vườn thuốc quanh ta - TK - 40 phút trước
Hoa và lá nhài có vị cay và ngọt, tính mát. Hoa nhài được trồng làm cảnh ở khắp nước ta. Ngoài công dụng để ướp trà, hoa nhài còn là vị thuốc chữa một số bệnh thông thường.
Hồ thủy lợi Mậu Lâm cạn trơ đáy: Không lo nạo vét, chỉ tận thu cát sỏi!

Hồ thủy lợi Mậu Lâm cạn trơ đáy: Không lo nạo vét, chỉ tận thu cát sỏi!

Bạn đọc - Quỳnh Trâm - 44 phút trước
Hồ Mậu Lâm ở huyện Như Thanh (Thanh Hóa) là hồ thủy lợi, cung cấp nước cho hàng trăm ha đất nông nghiệp. Nhưng do dự án nạo vét chậm tiến độ, cùng với đó là nắng nóng kéo dài khiến hồ cạn trơ đáy, người dân thiếu nước sản xuất nghiêm trọng.
“Vành đai sống” ngăn dịch trên biên cương Tây Bắc

“Vành đai sống” ngăn dịch trên biên cương Tây Bắc

Pháp luật - Vũ Lợi - 1 giờ trước
Sau khi dịch Covid-19 bùng phát ở Đà Nẵng và lan rộng sang nhiều tỉnh, thành trong cả nước, tỉnh Điện Biên đã nhanh chóng kích hoạt lại các tổ chốt chặn trên tuyến biên giới. Tại đây, những cán bộ, chiến sĩ quân hàm xanh ngày đêm “căng mình” vượt nắng thắng mưa, ăn rừng ngủ lán, hình thành lên “vành đai sống” kiên cố, giữ vững an ninh trật tự và ngăn dịch bệnh xâm nhập vào nội địa.
Học sinh, sinh viên mặc trang phục dân tộc chụp ảnh kỷ yếu: Tín hiệu vui từ giới trẻ

Học sinh, sinh viên mặc trang phục dân tộc chụp ảnh kỷ yếu: Tín hiệu vui từ giới trẻ

Đời sống - Xã hội - Hoài Dương - 1 giờ trước
Theo sự phát triển của xã hội và sự giao lưu tiếp biến văn hóa, phần đông đồng bào DTTS đã và đang thay đổi thói quen mặc trang phục truyền thống bằng những bộ trang phục phổ thông. Thế nhưng, thời gian gần đây, một tín hiệu đáng mừng là nhiều học sinh, sinh viên đã thể hiện sự yêu thích trang phục DTTS bằng những bộ ảnh kỷ yếu trong trang phục dân tộc đầy màu sắc. Hình ảnh này đang có sức hấp dẫn, lan tỏa về cái đẹp trong những bộ trang phục DTTS.
Thực hiện Chương trình 135 ở Long Phú (Sóc Trăng): Thúc đẩy xã nghèo đạt chuẩn nông thôn mới

Thực hiện Chương trình 135 ở Long Phú (Sóc Trăng): Thúc đẩy xã nghèo đạt chuẩn nông thôn mới

Chính sách dân tộc - H. Nguyên - 1 giờ trước
Trong 9 xã và 2 thị trấn của huyện Long Phú (Sóc Trăng) thì có 3 xã và 1 thị trấn có đông đồng bào Khmer sinh sống. Hiện, xã Trường Khánh đã đạt chuẩn nông thôn mới (NTM) giai đoạn 2016 - 2020, các xã còn lại phấn đấu “về đích” cuối năm nay. Một trong những nguồn lực quan trọng thúc đẩy các địa phương hoàn thiện các tiêu chí NTM chính là nhờ Chương trình 135.
Thầy thuốc Ưu tú Cứ A Hồng: “Bác sĩ tốt của người Mông”

Thầy thuốc Ưu tú Cứ A Hồng: “Bác sĩ tốt của người Mông”

Gương sáng giữa cộng đồng - Hoài Dương - 1 giờ trước
“Bác sĩ tốt của người Mông ta đấy…”, đó là cách mà đồng bào xã vùng cao Kim Nọi, huyện Mù Cang Chải (Yên Bái) nói về bác sĩ Cứ A Hồng, dân tộc Mông, người đang dành hết thời gian, tâm huyết của mình cho việc chăm sóc sức khỏe cho bà con.
Bệnh nhân Covid-19 thứ 15 tử vong

Bệnh nhân Covid-19 thứ 15 tử vong

Tin tức - PV - 1 giờ trước
Tối 10-8, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Trường Sơn, Trưởng Bộ phận thường trực đặc biệt chống dịch Covid-19 của Bộ Y tế tại Thành phố Đà Nẵng thông tin về trường hợp tử vong của bệnh nhân Covid-19. Đây là trường hợp tử vong do Covid-19 thứ 15 kể từ khi đại dịch xảy ra tại Việt Nam.
Lạng Sơn: Nhiều giải pháp phát triển vùng DTTS

Lạng Sơn: Nhiều giải pháp phát triển vùng DTTS

Công tác Dân tộc - Thúy Hồng - 1 giờ trước
Để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội (TKT- XH) vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021 - 2030, tỉnh Lạng Sơn đã xác định nhiều giải pháp cụ thể. Tuy nhiên, thực tế tại địa phương cho thấy vẫn còn nhiều tồn tại, vướng mắc, cần có cơ chế, chính sách phù hợp trong giai đoạn tới.