Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

“Lời thì thầm” từ dòng Đăk Bla

M. Ngọc - Đ. Dũng - 10:09, 08/07/2020

Dòng sông Đăk Bla mang biết bao huyền thoại và cả những câu chuyện tình đẫm nước mắt. Nhưng tiếc thay, mấy năm gần đây dòng sông đang lịm dần giữa mùa nước cạn.

Cầu treo Kon Klor nối hai bờ Đăk Bla, giờ là điểm đến của rất nhiều người
Cầu treo Kon Klor nối hai bờ Đăk Bla, giờ là điểm đến của rất nhiều người

“Lời thì thầm” của dòng sông

Dòng sông Đăk Bla như dải lụa vắt qua Kon Tum, được hợp lưu bởi nguồn nước từ các con suối và 3 nhánh sông nhỏ là Đăk A Kôi, Đăk Snghé và Đăk Pne bắt nguồn từ dãy Ngọc Linh hùng vĩ, chảy dài 139km và cứ thế ngược về phía Tây trước khi gặp sông Krông Pô Cô ở huyện Sa Thầy nhập làm một thành sông Sê San, chảy qua đập thủy điện Yaly rồi sang lãnh thổ Campuchia để hòa vào dòng Mê Kông đổ ra biển Đông ở phương Nam.

Già A Xếp - già làng của làng Kon K’tu (xã Đăk Rơ Wa, TP. Kon Tum), một trong những ngôi làng cổ hiếm hoi còn lại của Tây Nguyên nằm bên bờ Đăk Bla, nhìn dòng sông lúc hoàng hôn rồi thủ thỉ, rằng Đăk Bla ngàn đời đã chở che, nuôi sống cho người dân của làng, cũng như của các làng Ba Na khác như làng Pei Đôn, Plei Rơ Hai, Plei Tơ Nghia, làng Kon Jơri… ở hai bên bờ. Dòng sông ấy có lúc mềm mại như mái tóc của người con gái, có lúc lại hung dữ tựa cơn nóng giận của các chiến binh.

Già A Xép kể, từ xa xưa người Ba Na đã gọi dòng sông này là Đăk Krong Plăh - dòng sông nước lớn. Trong tiếng Ba Na, “đăk” là nguồn nước, “plăh” là hung bạo, dữ tợn. Những mùa lũ, dòng sông cồn lên con nước hung hăng cuốn đi biết bao trâu bò, lúa gạo và cả người làng ở hai bên bờ.

Già A Xép kể, người của các làng Ba Na và Gia Rai hai bên sông này vẫn lưu truyền câu chuyện tình diễm lệ nhưng đầy xót xa. Nhiều đời trước, những người đầu tiên đến bên dòng Đăk Bla dựng buôn, lập làng là người Gia Rai và Ba Na. Người Gia Rai lập làng bên hữu ngạn, phía thượng lưu. Người Ba Na lập làng bên tả ngạn, phía hạ lưu. Hai buôn làng vẫn sống chan hòa, yêu thương nhau giữa núi rừng hùng vĩ. Một ngày, chiến tranh nổ ra khắp vùng Tây Nguyên, người làng Gia Rai và người làng Ba Na cũng trở nên thù địch, đánh nhau thường xuyên.

Rồi, một chàng trai người Gia Rai lại đem lòng yêu thương cô gái người Ba Na mà không được buôn làng chấp nhận. Tuyệt vọng, họ hẹn nhau một đêm sáng trăng ra sông Đăk Bla trẫm mình cùng nhau. Ngày hẹn, đôi trai gái lao xuống dòng nước đang cuồn cuộn chảy. Dòng sông như hiểu được nỗi lòng của đôi trai gái ấy, đã gầm lên những tiếng giận dữ. Đến lúc biết sự việc, người dân hai làng đều hối hận. Cảm động trước tình yêu của đôi trai gái, hai làng quyết định gạt bỏ quá khứ, kết nghĩa anh em, sống lại những ngày tháng chan hòa. Và từ đấy, người làng của những Pei Đôn, Plei Rơ Hai, Plei Tơ Nghia, Kon K’tu… yêu thương lẫn nhau và cùng sống với dòng sông huyền thoại này.

Năm 1994, cầu Kon Klor “chào đời” đã “đánh thức” kinh tế hai bờ, tạo giao thương thuận tiện. Cuộc sống của người dân cũng nhờ đó no đủ, nhộn nhịp hơn. Cầu Kon Klor đã đưa mọi người đến gần nhau hơn và cũng chấm dứt luôn những chuyến đò ngang bằng thuyền độc mộc đã từng bao năm qua lại đôi bờ.

Dòng sông hấp hối

Thời điểm này đang là cuối mùa khô ở Tây Nguyên và con sông Đăk Bla đang trở mình lặng lẽ. Nhiều người đi trên cầu Kon Klor khi nhìn xuống dòng sông chỉ còn thấy những cồn cát trắng. Dòng sông hùng vĩ giờ chảy lặng lẽ, cạn kiệt nguồn nước.

Đầu nguồn sông, Nhà máy Thủy điện Thượng Kon Tum đã được xây dựng. Nhà máy là dự án bậc một trên hệ thống bậc thang Thủy điện sông Sê San, do Công ty CP Thủy điện Vĩnh Sơn - Sông Hinh làm chủ đầu tư. Và để có nước chạy máy phát điện, nguồn nước của con sông đã bị chặn lại.

Cách đây hơn 10 năm, khi phối hợp nghiên cứu bước đầu về tác động của Thủy điện Thượng Kon Tum, cả Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Kon Tum, Viện Tư vấn Phát triển (CODE, một đơn vị nghiên cứu độc lập) đều đưa ra các đánh giá về những tác động bất lợi đối với khả năng phòng hộ đầu nguồn, điều tiết nước cho khu vực hạ lưu...

Thực tế là với thiết kế của Nhà máy Thủy điện Thượng Kon Tum, lượng nước sử dụng phát điện xấp xỉ 30m3/giây, gần gấp đôi lượng nước trung bình năm và gần gấp 3 lần lượng nước trung bình nhỏ nhất vào mùa cạn ở sông Đăk Snghé, dẫn đến khúc sông dài 30 - 35km về phía hạ lưu của sông này sẽ bị cạn kiệt hoàn toàn.

Vài năm gần đây, nhất là vào mùa khô, sông Đăk Bla và các dòng suối ở Kon Tum cũng đã cạn kiệt. Khi thủy điện Thượng Kon Tum tích nước và chuyển dòng, phía hạ lưu sông Đăk Snghé và Đăk Bla bị mất 50 - 60% lượng nước. Sự cạn kiệt ấy, đã khiến dòng sông Đăk Bla chỉ còn là dĩ vãng.

Với già làng A Xép và với nhiều người, những ngôi làng cùng dòng Đăk Bla và sự gắn kết ấy đã trở nên một thứ trầm tích, là trầm tích của văn hóa và lịch sử về một vùng đất đầy ắp huyền thoại. Thời gian đi qua, khi già A Xép già hơn và khi dòng Đăk Bla không còn như xưa nữa, nhưng câu chuyện của ông, của dòng sông chắc chắn sẽ khiến nhiều người không thể nguôi ngoai.

Đăk Bla là niềm tự hào của bao thế hệ, là nỗi thương nhớ của người dân Kon Tum tha phương. Nhưng bây giờ, dòng sông đang hấp hối…

Vài năm gần đây, nhất là vào mùa khô, sông Đăk Bla và các dòng suối ở Kon Tum cũng đã cạn kiệt. Với già làng A Xép và với nhiều người, những ngôi làng cùng dòng Đăk Bla và sự gắn kết ấy đã trở nên một thứ trầm tích, là trầm tích của văn hóa và lịch sử về một vùng đất đầy ắp huyền thoại. Thời gian đi qua, khi già A Xép già hơn và khi dòng Đăk Bla không còn như xưa nữa, nhưng câu chuyện của ông, của dòng sông chắc chắn sẽ khiến nhiều người không thể nguôi ngoai.


Tin cùng chuyên mục
“Rừng núi quê ta tưng bừng reo ca…”

“Rừng núi quê ta tưng bừng reo ca…”

Giữa ngút ngàn Trường Sơn, tiếng đàn Ta lư - tiếng đàn một thời cổ vũ quân và dân ta đánh Mỹ vẫn cứ vọng vang. Những điệu Tà Oải, Xà Nớt hay Cha Chấp… của người Pa Kô, Bru Vân Kiều hòa cùng tiếng Ta lư lại “tưng bừng reo ca…” trong nhịp sống mới đang khởi sắc của đồng bào.
Tin nổi bật trang chủ
Kỳ Sơn (Nghệ An) Gặp mặt 72 Người có uy tín trên địa bàn

Kỳ Sơn (Nghệ An) Gặp mặt 72 Người có uy tín trên địa bàn

Tin tức - Thanh Hải - 3 giờ trước
Sáng ngày 29/9, UBND huyện Kỳ Sơn (Nghệ An) đã tổ chức gặp mặt 72 Người có uy tín trong đồng bào các dân tộc trên địa bàn huyện. Đây là hoạt động thường xuyên của cấp ủy, chính quyền huyện Kỳ Sơn, qua đó nắm bắt tâm tư, nguyện vọng chính đáng từ phía Người có uy tín, đồng thời giải quyết kịp thời những vấn đề nảy sinh tại cơ sở.
An toàn cho trẻ trong dịp tết Trung thu

An toàn cho trẻ trong dịp tết Trung thu

Đời sống - Xã hội - Tiên Sa - 4 giờ trước
Tết Trung thu 2020 đã cận kề, không khí sôi động hẳn lên từ những sắc màu “Long - Lân” truyền thống, hòa với tiếng trống tập múa lân, vang vọng từ đầu thôn đến cuối xóm, từ hẻm phố đến đầu đường… Đi đâu cũng thấy những đội lân “nhí” ra sức tập dượt, thu hút nhiều trẻ em đi theo xem, cổ động, nhất là xảy ra sau giờ tan tầm, tan trường. Thậm chí một số đội lân còn “tận dụng” các con đường giao thông nông thôn, kiệt hẻm… để làm nơi tập dượt. Chưa hết, trong tập múa, biểu diễn, gặp trời mưa, gây trơn trợt rất nguy hiểm cho các pha nhảy múa trên dàn sắt, dàn gỗ. Tất cả các hoạt động trên đều cảnh báo mối hiểm nguy về an toàn tính mạng cho các em.
CPI tháng 9/2020 tăng 0,12%

CPI tháng 9/2020 tăng 0,12%

Tin tức - PV - 4 giờ trước
Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9/2020 tăng 0,12% so với tháng trước. Trong đó, 6/11 nhóm hàng hóa và dịch vụ có chỉ số tăng.
Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân dự Đại hội thi đua yêu nước tỉnh Thái Nguyên

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân dự Đại hội thi đua yêu nước tỉnh Thái Nguyên

Tin tức - PV - 5 giờ trước
Sáng 29/9, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đã dự Đại hội thi đua yêu nước tỉnh Thái Nguyên lần thứ V, giai đoạn 2020 – 2025.
Trung thu sẻ chia với các em bé bản Chiềng Đi, Sơn La

Trung thu sẻ chia với các em bé bản Chiềng Đi, Sơn La

Nhịp cầu nhân ái - PV - 6 giờ trước
Với mong muốn đem đến cho các bé một Tết Trung thu đầm ấm, đầy ắp tiếng cười và ngập tràn sắc màu rực rỡ, ChezChi homestay và những người bạn tổ chức Đêm Trung thu sẻ chia tại Sơn La.
Hội LHPN huyện Yên Thủy (Hòa Bình): Nhiều mô hình hoạt động hiệu quả

Hội LHPN huyện Yên Thủy (Hòa Bình): Nhiều mô hình hoạt động hiệu quả

Nhịp cầu nhân ái - Hiếu Anh - 6 giờ trước
Hưởng ứng phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2015 - 2020, thời gian qua, Hội Liên hiệp Phụ nữ (LHPN) huyện Yên Thủy (Hòa Bình) đã phát động nhiều mô hình hoạt động hiệu quả, sát với thực tế. Qua đó đã khích lệ tinh thần thi đua yêu nước, lập thành tích trong vùng đồng bào DTTS.
Lai Châu: Hiệu quả từ công tác luân chuyển sách báo

Lai Châu: Hiệu quả từ công tác luân chuyển sách báo

Giáo dục - Nhật Minh - 6 giờ trước
Để góp phần nâng cao kiến thức, xây dựng nông thôn mới, thời gian qua, tỉnh Lai Châu đã có những cách làm sáng tạo, hiệu quả trong công tác luân chuyển sách báo trên địa bàn. Từ đó mỗi cuốn sách phát huy đúng vai trò, ý nghĩa, giúp người đọc có thêm kiến thức mới, mang lại nhiều lợi ích cho cuộc sống.
Sức sống mới ở Cầu Ngang

Sức sống mới ở Cầu Ngang

Dân tộc - Miền núi - Phương Nghi - 10 giờ trước
Cầu Ngang (Trà Vinh) là huyện có đông đồng bào Khmer sinh sống (chiếm 34,7%), có 8 xã đặc biệt khó khăn (ĐBKK) thuộc Chương trình 135. Những ngày này về Cầu Ngang, dễ dàng nhận thấy phum, sóc ngày càng khởi sắc. Hệ thống giao thông nông thôn các xã được thông thoáng, cảnh quan môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp, nhà nhà có điện thắp sáng, những ngôi nhà tạm đã được thay bằng nhà xây kiên cố và bán kiên cố...
Bài thuốc chữa bệnh từ cây muồng trâu

Bài thuốc chữa bệnh từ cây muồng trâu

Vườn thuốc quanh ta - TK - 10 giờ trước
Cây muồng trâu là loài thực vật mọc hoang nhiều ở các tỉnh của nước ta. Các bộ phận của cây đều có tác dụng dược lý và được sử dụng để chữa trị các bệnh lý thường gặp như táo bón, chàm, vảy nến, dị ứng, nấm da, thấp khớp… Người bệnh có thể áp dụng một số bài thuốc dưới đây:
Hiệu quả mô hình xử lý rác ở xã Cư Pơng

Hiệu quả mô hình xử lý rác ở xã Cư Pơng

Môi trường sống - Lê Hường - Thanh Nguyệt - 10 giờ trước
Xã Cư Pơng, huyện Krông Buk (Đăk Lăk) có 18 thôn, buôn với 2.650 hộ, gần 12.000 nhân khẩu, trong đó đồng bào DTTS chiếm 70% dân số, chủ yếu dân tộc Ê Đê. Những năm qua, xã Cư Pơng đã trở thành một điểm sáng về xây dựng mô hình thu gom rác thải, gìn giữ cảnh quan môi trường sạch đẹp trong phong trào xây dựng nông thôn mới của huyện Krông Buk.