Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Trưng bày chuyên đề "Hổ trong mỹ thuật cổ Việt Nam"

Nguyệt Anh (T/h) - 16:02, 13/01/2022

Lễ khai mạc trưng bày chuyên đề "Hổ trong mỹ thuật cổ Việt Nam" sẽ diễn ra vào ngày 18/1 tới. Đây là sự kiện văn hóa chào mừng Xuân Nhâm Dần 2022 do Bảo tàng Lịch sử Quốc gia phối hợp với Khu di tích Lịch sử Đền Hùng và một số sưu tập tư nhân tổ chức.


Tranh ngũ hổ Hàng Trống
Tranh ngũ hổ Hàng Trống

Hình tượng hổ có lịch sử lâu đời trong văn hoá Việt Nam. Các tài liệu liên quan chứng minh, hổ là đối tượng sùng bái và là vật tổ của nhiều bộ tộc từ thời tiền sử. Cách ngày nay trên 2.000 năm, hình tượng hổ bước vào mỹ thuật trên các đồ đồng Đông Sơn, với quan niệm kính sợ và tôn thờ sức mạnh, oai linh của loài vật này. Cùng với diễn trình lịch sử, văn hoá Việt Nam, hình tượng hổ có những diễn biến và ý nghĩa tương ứng, từ ý nghĩa tâm linh, tôn giáo, tín ngưỡng, biểu tượng vương quyền đến những vật dụng, trang trí đời sống sinh hoạt thường nhật trong dân gian; tạo hình, phong cách, ứng dụng, ý nghĩa của mỗi thời đại cũng tồn tại những khác biệt. Hình tượng hổ đã đồng hành và đóng góp những nét đặc sắc với phức cảm thẩm mỹ vào lịch sử mỹ thuật Việt Nam.

Trưng bày “Hổ trong mỹ thuật cổ Việt Nam” sẽ giới thiệu với công chúng trên 30 hiện vật và các tài liệu, hình ảnh chọn lọc, các tác phẩm nghệ thuật tạo hình hổ đặc sắc trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam. Hình thượng hổ được thể hiện theo niên đại kết hợp loại hình.

Đầu tiên là nội dung “Hổ trong nghệ thuật thời Đông Sơn” liên quan đến quan niệm kính sợ và tôn thờ sức mạnh, oai linh của loài vật này, có thể liên quan đến tín ngưỡng thờ vật tổ, vạn vật hữu linh. Sự tôn thờ này còn tồn tại khá phổ biến ở một số vùng, dân tộc đến ngày nay.

Hình hổ săn hươu và người săn hổ đã xuất hiện trong trang trí trên mặt và tang những trống đồng Đông Sơn tìm được ở Kai và Sangeang (Indonesia) được H.R.Van Heekeren mô tả trong công trình "The Bronze-Iron age of Indonesia" được xuất bản năm 1958. Những chiếc trống này đều có nguồn gốc từ văn hoá Đông Sơn và đang được trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Indonesia.

Chiếc qua đồng được L.Pajot sưu tầm tháng 7 năm 1921 và sau đó đưa về Bảo tàng Louis Finot, trên cả 2 mặt có hình hổ với những chấm trên thân. Đợt thám sát khảo cổ học năm 1972 tại di chỉ Lãng Ngâm (Gia Bình, Bắc Ninh) của Bảo tàng Lịch sử Việt Nam (nay là Bảo tàng Lịch sử quốc gia) đã phát hiện ra nhiều tấm đồng trổ thủng mang hình hổ và hươu.

Ngoài những hình hổ trang trí bằng hoạ tiết chìm, người Đông Sơn còn thể hiện hình tượng hổ thông qua việc tạo ra những khối tượng tròn như: bốn khối tượng hổ cắp mồi rất sinh động trên nắp thạp đồng Vạn Thắng (Cẩm Xuyên, Phú Thọ), tượng hổ kết hợp với rắn, voi trên chuôi dao găm Đông Sơn khai quật tại di chỉ Làng Vạc (Nghệ An)... Nghệ thuật điêu khắc, trang trí ở đây vừa mang tính tả thực vừa mang tính ước lệ, thể hiện sinh động sức mạnh bí ẩn của loài vật này.

Sự xuất hiện hình ảnh hổ trong nghệ thuật Đông Sơn có liên quan đến quan niệm kính sợ và tôn thờ sức mạnh, oai linh của loài vật này, cũng như có thể liên quan đến tín ngưỡng thờ vật tổ, tín ngưỡng vạn vật hữu linh của cư dân thời kỳ này. Sự tôn thờ này còn tồn tại khá phổ biến ở một số vùng, dân tộc đến tận ngày nay.

Chú thích ảnh
Bình Kendi trang trí hổ, chất liệu gốm hoa lam (Chu Đậu - Hải Dương), niên đại TK 15 (Sưu tập Cao Xuân Bình).

Tiếp theo là nội dung “Hổ trong nghệ thuật 10 thế kỷ đầu công nguyên”. Hình tượng hổ thời kỳ này bắt đầu xuất hiện gắn với các quan niệm về Tứ tượng hay còn gọi là Tứ linh, Tứ Thần thú: Thanh Long (phương Đông), Bạch Hổ (phương Tây), Chu Tước (Phương Nam), Huyền Vũ (Phương Bắc). Các thần thú này còn đại diện cho các khía cạnh khác như: 4 mùa trong năm, đức tính, nguyên tố trong tự nhiên, vị trí của các chòm sao trong thiên văn học thời cổ…

 Hổ trở thành một biểu tượng trong các thần thú mang ý nghĩa tâm linh, tôn giáo do vậy về cấu tạo, thể hình, biểu hiện xa rời hình ảnh của hổ trong thực tế. Trí tưởng tượng và tư duy thẩm mỹ tạo hình thời kỳ này chú trọng vào sự hài hoà, các đặc điểm cơ thể của loài hổ chủ yếu được tập trung từ phần đầu đến trước ngực và vị trí từ mông đến chân sau bao gồm cả đuôi, toàn thân gấp khúc như hình chữ "S". Tạo hình thẩm mỹ mang tính thận trọng và uyển chuyển, kết hợp với các biểu tượng mang tính chất thiêng hoá thể hiện niềm tin và sự tôn kính đối với hổ.

Chú thích ảnh
Bộ tứ thêu hình hổ, chất liệu vải, niên đại đầu thế kỷ 20 (Hiện vật của Bảo tàng LSQG).

Phần thứ 3 được trưng bày là “Tượng hổ trong các lăng mộ thế kỷ 13 – 18”. Từ thời Trần (1225 - 1400), hổ xuất hiện với tạo hình khoẻ khoắn, sinh động, thể hiện sự dũng mãnh, oai phong, đồng thời được coi như linh thú trấn yểm, bảo vệ các lăng mộ...

 Tượng hổ ở lăng Trần Thủ Độ (Hưng Hà, Thái Bình) và lăng vua Trần Hiến Tông (Đông Triều, Quảng Ninh) là các tác phẩm điêu khắc hiếm hoi còn lại của thời Trần, mở đầu cho truyền thống đặt tượng ở hai bên trục thần đạo tại các lăng mộ.

Khu lăng mộ các vua Lê ở Lam Kinh (Thanh Hoá) cho biết những thông tin chính xác hơn về quy mô, cấu trúc của các lăng tẩm hoàng gia thời phong kiến. Các lăng này thường có 10 pho tượng với kích thước nhỏ (khoảng 110cm đối với tượng người và 60cm đối với tượng thú), chia làm 5 đôi gồm: quan hầu, lân, tê giác, ngựa, hổ. Ở một số lăng muộn hơn, tượng voi thay cho tượng hổ còn các tượng khác vẫn giữ nguyên. Một đặc điểm nổi bật, dễ nhận thấy là các pho tượng lăng mộ thời Lê Sơ có sự sắp xếp, bố cục và kích thước gần như bằng nhau ở các lăng mộ. Điều này phần nào bộc lộ tính khuôn thước, mẫu mực theo tinh thần Nho giáo. Các lăng đều có quy mô nhỏ, do đó, tượng đặt ở lăng cũng không được quá lớn. Các tượng nói chung và tượng hổ được thể hiện đơn giản ở cách tạo dáng, khối, đường nét nhưng vẫn giàu tính biểu cảm.

Thời Lê - Trịnh (thế kỷ 17 - 18) với sự nới lỏng trong việc ban phong chức tước và hậu đãi với tầng lớp quan lại là thời kỳ nở rộ của các loại hình kiến trúc lăng mộ. Tại quê hương các danh tướng triều Lê - Trịnh như Bắc Giang, Bắc Ninh, Hà Nội, Thanh Hoá, quần thể lăng mộ các tầng lớp quan lại được xây dựng to lớn với hệ thống điêu khắc dày đặc. Hầu hết chủ nhân các lăng mộ đá thời Lê - Trịnh là quan thái giám - quận công. Triều Lê - Trịnh đã đặt ra nhiều quy chế nghiêm ngặt trong việc xây cất lăng mộ, nhưng sự tiếm quyền của các vị công thần đã dẫn đến nhiều lăng mộ đồ sộ cả về quy mô kiến trúc và điêu khắc. Tượng hổ tại các di tích này thường được làm với kích thước lớn, khối hình chau chuốt mang tính tả thực cao. Vị trí của tượng hổ tại các lăng mộ được đặt ở ngoài cùng, nhiều trường hợp được đặt ở vị trí ngoài tường bao, cách khá xa các cặp tượng voi, ngựa, quan hầu khác. Như vậy, hổ được coi như hộ môn thú, canh gác cửa các khu lăng mộ.

Hổ trong nghệ thuật gốm là nội dung trưng bày khá hấp dẫn. So với các linh vật như rồng, phượng, lân hoặc những con vật bình thường khác như chim, cá, vịt, hươu, ngựa... hình ảnh của hổ là xuất hiện khá hiếm hoi trên đồ gốm. Dù vậy, sự hiện diện của hổ trên đồ gốm khá sớm và có tính liên tục. Hổ xuất hiện sớm nhất trên các thạp gốm hoa nâu thời Trần, nổi tiếng với chiếc thạp hoa nâu khắc hình 3 con hổ đuổi nhau tại Bảo tàng Guimet (Paris, Pháp). Đến nay, có khoảng 10 chiếc thạp hoa nâu có hình hổ được lưu giữ tại các bảo tàng, sưu tập tư nhân trong và ngoài nước. Hồ trên thạp gốm hoa nâu được tạo hình khoẻ khoắn, sinh động, mang vẻ dũng mãnh khi rượt đuổi nhau hoặc rượt đuổi con mồi.

Hình tượng hổ cũng xuất hiện trên nhiều dòng đồ gốm khác, với phong cách tạo hình khác biệt, tạo nên những dấu ấn riêng, độc đáo và thú vị. Kết quả khai quật khảo cổ học ở tàu cổ Cù Lao Chàm (năm 1997 - 2000) và khai quật các lò gốm cổ vùng Nam Sách, Bình Giang (Hải Dương) cho thấy các loại đồ gốm xuất khẩu với loại hình phong phú, mỹ thuật đặc sắc, trong đó có nhiều tiêu bản gốm trang trí đề tài hổ như bình gốm hoa lam, kendy, đĩa gốm men lam và nhiều màu, đĩa gốm hoa lam, hộp gốm hoa lam... chứng tỏ hổ là một đề tài trang trí được các thợ gốm và những người đặt hàng ưa chuộng. Những hình hổ này hoàn toàn không mang các ý nghĩa tâm linh, tôn giáo, tín ngưỡng hay sự sợ hãi, sùng bái như các thời kỳ trước mà thường là các đồ án trang trí tươi vui, sinh động.

Tiếp theo là “Hổ trong điêu khắc đình làng thế kỷ 16 – 18”. Những ngôi đình nổi tiếng trong lịch sử mỹ thuật Việt Nam như Tây Đằng, Chu Quyến, Nghiêm Xá (Hà Nội), Trùng Hạ (Ninh Bình), đình Chảy (Hà Nam), Thổ Tang (Vĩnh Phúc), Hùng Lô (Phú Thọ) đều có chạm khắc những đề tài có liên quan đến hổ. Hình ảnh hổ trong điêu khắc đình làng thể hiện trong một thế giới gần gũi, thân quen, không bị lệ thuộc, gò bó về tạo hình, đa dạng về thủ pháp, giản lược về hình thức, thể hiện cái nhìn hồn nhiên, mộc mạc, hóm hỉnh, đầy sức sống của nghệ thuật dân gian truyền thống.

Phần trưng bày “Hổ trong tranh dân gian Hàng Trống” có trưng bày “Ngũ hổ” - bức tranh nổi tiếng được lưu truyền qua nhiều đời trong không gian thờ phụng. Ngoài tranh "Ngũ hổ" còn có các tranh độc hổ theo màu sắc tương ứng như thanh hổ, bạch hổ, xích hổ, hắc hổ. Màu sắc trong tranh hổ Hàng Trống khá lộng lẫy uy nghi nhưng cũng không kém phần hài hòa, độc đáo...

Chú thích ảnh
Tranh Bạch hổ (Trấn giữ phương Tây), chất liệu giấy (Nhà sưu tập Lê Tuấn Anh).

Phần cuối: “Hổ trong mỹ thuật thời Nguyễn, thế kỷ 19 – 20”. Thời Nguyễn để lại nhiều di sản mỹ thuật phong phú với những hình tượng trang trí đa dạng. Hình tượng hổ được thể hiện đa sắc, đa dạng, từ cung đình đến dân gian, từ các biểu tượng tôn giáo, tín ngưỡng đến đời sống sinh hoạt thường nhật, góp những nét đặc sắc vào lịch sử mỹ thuật Việt Nam. Sưu tập tranh thêu lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia, đề tài hổ được sử dụng khá nhiều với ý nghĩa cát tường, chúc phúc, trừ tai...

Trưng bày chuyên đề “Hổ trong mỹ thuật cổ Việt Nam” đón khách đến ngày 31/8/2022 tại Bảo tàng Lịch sử quốc gia (số 1 Tràng Tiền, Hà Nội), giúp công chúng khám phá, tìm hiểu và nhận thức sâu sắc hơn về sưu tập hiện vật, ý nghĩa của hình tượng hổ trong lịch sử văn hóa Việt Nam.


Tin cùng chuyên mục
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam thăm, chúc Tết tại Bình Thuận

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam thăm, chúc Tết tại Bình Thuận

Sáng 22/1, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam và đoàn công tác Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam đến động viên, chúc Tết, tặng quà cho người nghèo, người lao động khó khăn, người bị dịch bệnh COVID-19; một số đơn vị quân đội, công an, y tế trên địa bàn tỉnh Bình Thuận.
Tin nổi bật trang chủ
Thủ tướng Phạm Minh Chính: Chính phủ sẽ có giải pháp để "đường về quê gần hơn" với kiều bào

Thủ tướng Phạm Minh Chính: Chính phủ sẽ có giải pháp để "đường về quê gần hơn" với kiều bào

Phát biểu tại cuộc gặp mặt kiều bào tham dự Xuân Quê hương năm 2022, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết Đảng, Nhà nước, Chính phủ thấu hiểu, chia sẻ, luôn đặt ra trách nhiệm và sẽ có giải pháp để làm cho "đường về quê gần hơn" với kiều bào, gồm các chính sách căn cơ hơn để chăm lo, hỗ trợ và huy động trí tuệ, nguồn lực của bà con cho sự nghiệp phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng, cả các giải pháp trước mắt cần làm ngay như sớm mở lại các đường bay thương mại.
Giá cà phê hôm nay 23/1: Thị trường trong nước tăng 200 đồng/kg

Giá cà phê hôm nay 23/1: Thị trường trong nước tăng 200 đồng/kg

Sản phẩm - Thị trường - BĐT - 1 giờ trước
Giá cà phê hôm nay 23/1 tại các vùng trọng điểm trong nước tăng nhẹ , giá cà phê dao động trong khoảng 39.200 - 40.000 đồng/kg.
Sáng 23/1: Cả nước có 1.800.692 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Sáng 23/1: Cả nước có 1.800.692 ca COVID-19 đã khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 2 giờ trước
Đến sáng ngày 23/1, tính từ đầu dịch, cả nước có 2.126.444 ca nhiễm COVID-19 trong đó có 1.800.692 bệnh nhân COVID-19 đã được công bố khỏi bệnh.
Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Vượt lên khó khăn, bà con Kiều bào đã có nhiều đóng góp quý báu cho đất nước

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc: Vượt lên khó khăn, bà con Kiều bào đã có nhiều đóng góp quý báu cho đất nước

Thời sự - PV - 23:18, 22/01/2022
Nhân dịp đón Tết Nguyên đán Nhâm Dần 2022, tối 22/1, tại Nhà hát Lớn (Hà Nội), Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) tổ chức Vhương trình nghệ thuật “Xuân Quê hương 2022”. Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc và phu nhân tới dự chương trình.
TP. Hồ Chí Minh: Rực rỡ sắc màu khinh khí cầu chào mừng Xuân mới

TP. Hồ Chí Minh: Rực rỡ sắc màu khinh khí cầu chào mừng Xuân mới

Sắc màu 54 - Lê Vũ - Trần Linh - 21:51, 22/01/2022
Chiều ngày 22/1/2022, Sở Du lịch TP. Hồ Chí Minh, phối hợp UBND TP. Thủ Đức tổ chức “Ngày hội Khinh khí cầu, du thuyền và các hoạt động thể thao dưới nước” trong 2 ngày (ngày 22 và 23/1/2022) tại Công viên nóc hầm vượt sông Sài Gòn, TP. Thủ Đức - TP. Hồ Chí Minh.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải tặng quà cho công nhân đồng bào DTTS tại Gia Lai

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải tặng quà cho công nhân đồng bào DTTS tại Gia Lai

Công tác Dân tộc - Hà Đức Thành - 21:48, 22/01/2022
Chiều 22/1/2022, tại Công ty TNHH MTV Cao su Chư Păh (Gia Lai), Ông Nguyễn Đức Hải - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội đã đến thăm và trao tặng 200 suất quà cho 200 công nhân đồng bào DTTS có hoàn cảnh khó khăn của 4 công ty cao su trực thuộc Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
Phố phường Hà Nội ngập sắc hoa rừng Tây Bắc

Phố phường Hà Nội ngập sắc hoa rừng Tây Bắc

Chỉ còn ít ngày nữa là đến Tết Nhâm Dần 2022, những ngày vừa qua, tại chợ hoa Quảng An (Tây Hồ, Hà Nội) - một trong những chợ hoa lớn nhất của Thủ đô đã ngập tràn màu sắc của các loại hoa. Những loại hoa lê, hoa đào, hoa mận được các tiểu thương bày bán từ nhiều ngày trước khiến mỗi người đi qua không khỏi xốn sang, thích thú.
Test Covichek: Phát hiện kháng nguyên nhanh chóng và chính xác - “Chìa khóa” mở cửa các hoạt động cộng đồng

Test Covichek: Phát hiện kháng nguyên nhanh chóng và chính xác - “Chìa khóa” mở cửa các hoạt động cộng đồng

Sức khỏe - Hương Trà - 21:44, 22/01/2022
Chuyển trạng thái thích ứng an toàn với Covid-19 theo Nghị quyết 128 của Chính phủ, việc xét nghiệm tầm soát chủ động là biện pháp quan trọng nhằm phát hiện sớm các trường hợp mắc bệnh, kịp thời thực hiện các phương án khoanh vùng, cách ly, điều trị, hạn chế tối đa nguy cơ dịch bệnh lây lan, bùng phát ra cộng đồng. Hiện nay, nhiều doanh nghiệp, tập đoàn tuy gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19 nhưng vẫn không quên trách nhiệm cộng đồng xã hội, chung tay cùng với các cấp, các ngành trong phòng, chống dịch, trong đó có việc viện trợ Kit xét nghiệm Covid-19, giúp việc chuẩn đoán, phát hiện kháng nguyên nhanh và chính xác.
Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam thăm, chúc Tết tại Bình Thuận

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam thăm, chúc Tết tại Bình Thuận

Tin tức - PV - 20:37, 22/01/2022
Sáng 22/1, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam và đoàn công tác Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam đến động viên, chúc Tết, tặng quà cho người nghèo, người lao động khó khăn, người bị dịch bệnh COVID-19; một số đơn vị quân đội, công an, y tế trên địa bàn tỉnh Bình Thuận.
“Xuân biên phòng ấm lòng dân bản” ở Sơn La

“Xuân biên phòng ấm lòng dân bản” ở Sơn La

Tin địa phương - PV - 20:21, 22/01/2022
Ngày 22/1, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Sơn La đã chủ trì phối hợp Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam của tỉnh và các đơn vị tổ chức chương trình “Xuân biên phòng ấm lòng dân bản” tại một xã vùng biên giới của huyện Sông Mã. Đây là một hoạt động góp phần chia sẻ khó khăn với những hộ nghèo nơi biên giới, mang lại một cái Tết vui tươi, phấn khởi cho nhân dân.
Ngày 22/1: Việt Nam có 15.707 ca mắc COVID-19 và 3.512 ca khỏi bệnh

Ngày 22/1: Việt Nam có 15.707 ca mắc COVID-19 và 3.512 ca khỏi bệnh

Tin tức - BĐT - 18:37, 22/01/2022
Ngày 22/1, Việt Nam có 15.707 ca mắc mới COVID-19 tại 61 tỉnh, thành phố trong đó có 10.986 ca trong cộng đồng. Trong ngày, cả nước có 3.512 bệnh nhân được công bố khỏi bệnh.
Đắk Lắk: Phát hiện xe khách vận chuyển gần 1.000 gói thuốc lá lậu

Đắk Lắk: Phát hiện xe khách vận chuyển gần 1.000 gói thuốc lá lậu

Pháp luật - Phan Trọng - 17:15, 22/01/2022
Ngày 22/1, Phòng Cảnh sát Giao thông (CSGT) Công an tỉnh Đắk Lắk thông tin, vừa phát hiện một xe khách vận chuyển gần 1.000 bao thuốc lá lậu từ Ninh Bình vào Đắk Lắk tiêu thụ.