Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Chữ Nôm-Tày trong dòng chảy thời gian

PV - 16:09, 07/08/2018

Kho tàng văn hóa truyền thống của người Tày ở Bắc Kạn đang đứng trước nguy cơ mai một khi mà đại đa số những phong tục, tín ngưỡng văn hóa hay văn học dân gian đều được ghi chép bằng thể chữ Nôm-Tày. Thế nhưng số người có thể đọc, dịch thể chữ này tại Bắc Kạn hiện còn rất ít. Sẽ càng đáng lo ngại hơn khi chính kiểu chữ viết này cũng đang dần mai một.

Trong những chuyến điền dã tại vùng Tày Yên Thượng (Chợ Đồn) của tỉnh Bắc Kạn, chúng tôi đã có dịp hỏi chuyện một thầy tào (nay đã mất) về các vấn đề liên quan đến Nôm-Tày. Đó là Ma Văn Vẹ (còn gọi là Tào Vẹ), thôn Khuổi Cuồng.

Tào Vẹ là người duy nhất có thể đọc thông viết thạo chữ Nôm-Tày trong vùng. Ở tuổi 85 mà ông vẫn ngồi cả ngày để dịch nội dung của một cuốn sách cổ được viết bằng chữ Nôm-Tày sang kiểu chữ Latinh. Cuốn sách ghi lại toàn bộ lời của một thể hát cổ của người Tày mà theo như ông và các cụ cao niên trong vùng cho biết thì thể hát này chỉ có ở vùng Tày Yên Thượng và đã thất truyền trên 50 năm, đó là sách về hát Loàn. Theo ông Vẹ, nội dung thể hát dạy người ta cách ứng xử sao cho ra người tử tế, tao nhã, những cái “hèm” cần biết để tránh khỏi mang tiếng người thô tục, khỏi bị thiên hạ cười chê…

Chữ Nôm - Tày Sinh hoạt văn hóa, văn nghệ của đồng bào Tày . ( Ảnh Ngọc Ánh )

Ông Vẹ hầu như tranh thủ từng phút từng giờ để hoàn tất bản dịch nội dung cuốn sách. Ông sợ mình nằm xuống rồi sách đó chẳng còn người đọc nổi mà dịch lại nữa, như vậy là mất, là hết, là có tội với các bậc tiền nhân. Trong khi thể hát Loàn đã thất truyền. Bên cạnh sách hát Loàn, ông còn có 3 tập truyện thơ được chép bằng chữ Nôm-Tày đang dịch chưa xong thì tiếc rằng, năm 2015, ông đã về với đất mẹ.

Cũng giống như vùng Tày Yên Thượng, vùng Tày Đại Sảo (Chợ Đồn) cũng có một thể hát đã thất truyền trên 70 năm đó là hát Già Họ; trong quá trình điền dã, chúng tôi cũng đã may mắn được tiếp xúc với con cháu đời thứ ba của dòng họ Nguyễn Tiến, dòng họ từng trông coi đình Già Họ. Tuy nhiên, những gì có được cũng chỉ là thông tin mà hậu nhân của dòng họ này nghe loáng thoáng từ các bậc trưởng bối trong gia tộc mình. Có điều, tất thảy đều khẳng định thể hát được ghi lại bằng chữ Nôm-Tày, thông tin chỉ được có vậy.

Người muốn học chữ Nôm-Tày chủ yếu phải tự tìm tới các cụ cao niên, hiện chưa có các lớp học chính thức và giáo trình tiếng Nôm-Tày Người muốn học chữ Nôm-Tày chủ yếu phải tự tìm tới các cụ cao niên, hiện chưa có các lớp học chính thức và giáo trình tiếng Nôm-Tày.

Sau nhiều lần kiếm tìm, chúng tôi cũng gặp được một người tên là Hoàng Văn Mô (thôn Thoôm Hẩu, Đại Sảo) người còn nhớ được vài câu hát Già Họ. Đặc biệt, anh Mô và mẹ còn nắm được nội dung, cách thức và tư tưởng của thể hát đó. Theo bà mẹ Mô, đây là thể hát thể hiện tư tưởng “lá lành đùm lá rách”, sự tương thân tương ái của người Tày xưa. Xưa kia, hát Già Họ được tổ chức từ mồng 7-10 Tết Nguyên đán hằng năm. Trong ký ức của bà, trong những ngày hát Già Họ, người dân tập trung lại thành những đội hát và đi đến từng nhà, mỗi nhà gia chủ đều cho ít thức ăn, thịt, bánh… Thức ăn đấy được đội hát dồn lại, cuối buổi hát sẽ mang ra sông/suối chất cả lên mảng làm lễ và thả mảng trôi theo con nước. Người Tày vùng Đại Sảo cho rằng, chiếc mảng đang mang thức ăn đến cho Già Họ, một người che chở cho cả vùng. Ấy là tín niệm văn hóa, còn thực sự mảng thức ăn ấy chính là cứu tế cho những hoàn cảnh, những phận người cơ nhỡ, tha hương lỡ độ đường tạm qua cơn đói. Đây là một mỹ tục rất nhân văn, nhân bản… Bà mẹ anh Mô cũng khẳng định, bộ sách hát Già Họ hiện vẫn còn ở thôn Bằng Tục, tuy nhiên không biết cụ thể nhà nào cất giữ. Và bây giờ có tìm được sách cũng không tìm ra được người đọc, bởi được viết bằng chữ Nôm- Tày.

Sách hát Loàn bằng chữ Nôm-Tày tại xã Yên Thượng, huyện Chợ Đồn. Sách hát Loàn bằng chữ Nôm-Tày tại xã Yên Thượng, huyện Chợ Đồn.

Những thông tin chúng tôi có được sau các cuộc điền dã cho thấy, những đặc sắc văn hóa của người Tày bị thất truyền, mai một vì được ghi bằng chữ Nôm-Tày và chưa kịp dịch. Nếu nói về văn học còn có đến cả vài trăm truyện thơ bằng Nôm-Tày hiện cũng chưa có bản dịch. Sách về đạo làm người đặc biệt có hai cuốn Giáo nam và Giáo nữ (sách dạy con trai, con gái làm người) hiện vẫn còn ở vùng Tày Hà Hiệu, huyện Ba Bể của tỉnh Bắc Kạn cũng trong tình trạng ấy.

Thực tế, chúng ta hoàn toàn có thể bảo tồn, phục dựng và phát triển nếu chữ Nôm-Tày được đầu tư đích đáng. Tính sơ sơ, hiện nay người biết chữ Nôm-Tày trong tỉnh chưa đến con số 4 (mức độ đọc thông viết thạo), nếu họ về mới mẹ núi thì sẽ có những khoảng trắng vĩnh viễn chúng ta không thể chạm tới được, bởi đại đa số các thầy tào, thầy mo, thầy pháp… những người được cho là đọc được chữ Nôm-Tày hiện cũng chỉ biết những chữ phục vụ trực tiếp cho việc hành lễ của mình mà thôi (!)

CHIẾN THẮNG - HÀ VUI

Tin cùng chuyên mục
Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh Lào Cai

Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh Lào Cai

Đại hội Thi đua yêu nước lần thứ V, tỉnh Lào Cai đã diễn ra vào ngày 28/10 với sự góp mặt của 323 đại biểu điển hình, đại diện cho các cơ quan, ban ngành, các huyện, thị xã, thành phố, các tổ chức xã hội... Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội.
Tin nổi bật trang chủ
Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Góp ý hoàn thiện tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù

Ngày 28/10/2020, tại Hà Nội, Ủy ban Dân tộc (UBDT) tổ chức Hội thảo góp ý dự thảo Tờ trình, Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành tiêu chí xác định các dân tộc còn gặp nhiều khó khăn, có khó khăn đặc thù giai đoạn 2021-2025. Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng, Chủ nhiệm UBDT Đỗ Văn Chiến; Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Hoàng Thị Hạnh đồng chủ trì Hội thảo. Tham dự Hội thảo có Thứ trưởng, Phó Chủ nhiệm UBDT Y Thông; lãnh đạo Hội đồng Dân tộc của Quốc hội; đại diện lãnh đạo, cán bộ các bộ, ban, ngành, địa phương.
Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh Lào Cai

Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội Thi đua yêu nước tỉnh Lào Cai

Tin tức - Trọng Bảo - 19:40, 28/10/2020
Đại hội Thi đua yêu nước lần thứ V, tỉnh Lào Cai đã diễn ra vào ngày 28/10 với sự góp mặt của 323 đại biểu điển hình, đại diện cho các cơ quan, ban ngành, các huyện, thị xã, thành phố, các tổ chức xã hội... Phó Chủ tịch nước Đặng Thị Ngọc Thịnh dự và chỉ đạo Đại hội.
Ông Nguyễn Tiến Hải tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau

Ông Nguyễn Tiến Hải tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau

Tin tức - Như Tâm - 17:08, 28/10/2020
Ông Nguyễn Tiến Hải, Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau khóa XV vừa tái đắc cử Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau khóa XVI nhiệm kỳ 2020-2025.
Những người “giữ lửa” buôn làng

Những người “giữ lửa” buôn làng

Phóng sự - Ký sự - Uông Thái Biểu - 16:45, 28/10/2020
Có một đêm lửa rừng dưới chân núi mẹ Lang Bian (Lâm Đồng), tôi đã được nghe nhạc sĩ Krajan Plin hát, bài hát do chính anh sáng tác với tên gọi “Giữ ấm bếp hồng”. Người đàn ông Cơ Ho ấy đã “rút ruột rút gan” thành những giai điệu lan tỏa tình yêu cao nguyên: “Kìa trông vầng trăng trên cao. Kìa trông ngàn sao lung linh. Dẫu có bão giông, thác lũ thét gào. Ta hãy cùng nhau giữ ấm bếp hồng…”.
Thành phố Hồ Chí Minh: Đột phá từ những chính sách dân tộc đặc thù

Thành phố Hồ Chí Minh: Đột phá từ những chính sách dân tộc đặc thù

Công tác Dân tộc - Thiên Đức - 16:32, 28/10/2020
So với các địa phương vùng miền núi, cộng đồng DTTS ở TP. Hồ Chí Minh có rất nhiều điểm khác biệt. Do đó, Cơ quan công tác Dân tộc của Thành phố đã tham mưu cho các cấp, ngành áp dụng nhiều chính sách dân tộc đặc thù, từ đó mang lại những kết quả có tính đột phá.
Đăk Nông: Đưa nghề dệt thổ cẩm vào mô hình giảm nghèo

Đăk Nông: Đưa nghề dệt thổ cẩm vào mô hình giảm nghèo

Nghề nghiệp - Việc làm - Lê Hường - 16:29, 28/10/2020
Thời gian qua, tỉnh Đăk Nông đã tìm nhiều giải pháp để khôi phục, bảo tồn và phát triển nghề dệt thổ cẩm. Đặc biệt, năm 2020, Đăk Nông đưa nghề dệt thổ cẩm truyền thống vào mô hình giảm nghèo, trở thành một nghề kinh tế giúp đồng bào DTTS có thu nhập.
Bão số 9 làm 2 người bị thương, 360 xã bị mất điện

Bão số 9 làm 2 người bị thương, 360 xã bị mất điện

Tin tức - PV - 16:26, 28/10/2020
Cập nhật đến 14h chiều 28/10 của Ban Chỉ đạo tiền phương ứng phó với bão số 9 cho biết, ảnh hưởng của bão đã làm 2 người bị thương, hiện tại có 360 xã đang bị mất điện. Về nhà: 3 nhà bị sập, 972 nhà bị tốc mái. Đồng thời, 31 trụ sở cơ quan và 28 điểm trường bị hư hại, tốc mái.
Dịch Covid-19: 441.418 ca mắc mới và 6.923 ca tử vong toàn cầu trong 1 ngày

Dịch Covid-19: 441.418 ca mắc mới và 6.923 ca tử vong toàn cầu trong 1 ngày

Tin tức - PV - 16:14, 28/10/2020
Chỉ trong vòng 1 ngày, cả thế giới ghi nhận 441.418 ca mắc Covid-19 mới và 6.923 trường hợp tử vong vì dịch bệnh này.
Diện tích rừng trồng tăng, rừng tự nhiên giảm: “Thay lâu đài bằng căn nhà lá”

Diện tích rừng trồng tăng, rừng tự nhiên giảm: “Thay lâu đài bằng căn nhà lá”

Chính sách dân tộc - Sỹ Hào - 16:12, 28/10/2020
Những năm gần đây, diện tích rừng trồng tăng, nhưng diện tích rừng tự nhiên lại liên tục giảm là một thực trạng rất đáng quan ngại. Đã có người ví việc phát triển rừng trồng đi liền với giảm diện tích rừng tự nhiên giống như “thay lâu đài bằng căn nhà lá”.
Xã Hướng Việt (Hướng Hóa, Quảng Trị): Hoang tàn sau lũ dữ

Xã Hướng Việt (Hướng Hóa, Quảng Trị): Hoang tàn sau lũ dữ

Đời sống - Xã hội - Thanh Hải - 11:49, 28/10/2020
Mới đây thôi, những Tà Rùng, Xa Đưng, Cờ Tiếng (xã Hướng Việt huyện Hướng Hóa, Quảng Trị) … còn là vùng đất quần cư bình yên với cuộc sống no ấm hiện hữu trong mỗi thôn làng của đồng bào Bru Vân Kiều. Thế nhưng, lũ về đã xóa sạch, biến nơi đây thành vùng đất hoang tàn và đổ nát…
Ông Đỗ Trọng Hưng được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa

Ông Đỗ Trọng Hưng được bầu làm Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa

Tin tức - Quỳnh Trâm - 11:43, 28/10/2020
Sáng ngày 28/10 Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XIX, nhiệm kỳ 2020-2025 đã công bố kết quả phiên họp đầu tiên của Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh khóa XIX . Đồng chí Đỗ Trọng Hưng được bầu giữ chức vụ Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa nhiệm kỳ 2020-2025.