Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Lễ hội, nghi lễ truyền thống: Cần giữ chuẩn mực khi sân khấu hóa

HỒNG MINH - 10:28, 01/10/2019

Để bảo tồn, khôi phục các lễ hội, nghi lễ truyền thống của đồng bào các DTTS trong bối cảnh hội nhập, việc đưa các lễ hội, nghi lễ truyền thống lên sân khấu như cách để bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa của lễ hội, nghi lễ. Tuy nhiên, mỗi lễ hội, nghi lễ đều mang giá trị tâm linh, vì thế việc hiểu đúng và giữ chuẩn mực khi sân khấu hóa là điều bắt buộc.

Đội cồng chiêng của đồng bào dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình, thường xuyên có mặt trong các lễ hội.
Đội cồng chiêng của đồng bào dân tộc Mường tỉnh Hòa Bình, thường xuyên có mặt trong các lễ hội.

Sân khấu hóa các lễ hội, nghi lễ là việc làm khá phổ biến ở nước ta trong nhiều năm qua, khi tiến hành tổ chức, phục dựng các lễ hội văn hóa cổ truyền của dân tộc. Sân khấu hóa lễ hội, nghi lễ được hiểu nôm na là việc sử dụng những đặc trưng của nghệ thuật sân khấu-nghệ thuật dàn cảnh và biểu diễn để chuyển tải chủ đề chính của lễ hội, nghi lễ. Tuy nhiên, làm sao để việc sân khấu hóa không làm mất đi bản chất của lễ hội, nghi lễ là điều vô cùng quan trọng.

Là một thầy mo đã nhiều năm làm chủ lễ cho các lễ hội tại địa phương, ông Dương Văn Thủ, xã Hà Vị, huyện Bạch Thông (Bắc Kạn) cho biết: “Tôi làm thầy cúng đến nay đã gần 50 năm. Được Nhà nước quan tâm đến việc bảo tồn các lễ hội của đồng bào các DTTS thông qua các ngày hội văn hóa, giao lưu quần chúng… thì tôi đã có dịp mang các trích đoạn nghi lễ thường diễn ra ở địa phương lên sân khấu biểu diễn, như Lễ hội Lồng Tồng. Đó là niềm vinh dự lớn lao của tôi khi được giới thiệu nét văn hóa của dân tộc mình đến nhiều người”. 

Trích đoạn Lễ hội Lồng Tồng (của đồng bào Tày) trên sân khấu.
Trích đoạn Lễ hội Lồng Tồng (của đồng bào Tày) trên sân khấu.

Khi được hỏi việc trình diễn các lễ hội, trích đoạn nghi lễ trên sân khấu và việc làm lễ tại địa phương có điều gì khác nhau, ông Thủ chia sẻ: “Việc biểu diễn các lễ hội, nghi lễ trên sân khấu là điều rất khó với thầy cúng như chúng tôi. Bởi lẽ, lúc đó phải cân bằng giữa việc giữ tính thiêng của nghi lễ mà vẫn bảo đảm được yếu tố sân khấu. Nguyên tắc bắt buộc khi sân khấu hóa các lễ hội, nghi lễ là trước khi biểu diễn phải làm lễ xin các thần linh tại địa phương, sau đó trong quá trình biểu diễn thầy mo không được phép đọc gia phả của thần linh, không được mời các vị thần linh trong lời cúng… Phải như thế mới không phạm húy, không mất đi tính thiêng của lễ hội”. 

Trong một hội thảo về bảo tồn và phát huy di sản văn hóa trong thời hiện đại, GS.TS. Đặng Hoành Loan, nguyên Phó Viện trưởng Viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam đã chia sẻ về việc cồng chiêng đang bị sân khấu hóa, khi ở Hòa Bình, người ta tổ chức đánh cùng một lúc 200 cái cồng chiêng. 

Lễ hội Mường A Ma của đồng bào dân tộc Xinh Mun tái hiện trên sân khấu Ngày Hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các DTTS vùng Tây Bắc 2019.
Lễ hội Mường A Ma của đồng bào dân tộc Xinh Mun tái hiện trên sân khấu Ngày Hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch các DTTS vùng Tây Bắc 2019.

Theo ông Loan, mỗi chiếc cồng chiêng đánh ra một âm sắc, mỗi người đánh lại mang một nét cá tính riêng, nên việc đem cả mấy trăm chiếc cồng chiêng đánh một lúc gây ảnh hưởng không tốt đến nghệ thuật cồng chiêng. Việc này cũng tương tự như việc tổ chức hát quan họ tập thể để lập kỷ lục. Tất cả những việc làm này đều đi ngược lại tinh thần của những di sản.

Việc sân khấu hóa các lễ hội, nghi lễ là điều tất yếu để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa. Tuy nhiên, việc hài hòa giữa giữ gìn tính thiêng và nghệ thuật sân khấu luôn cần phải được bảo đảm chặt chẽ. Bởi lẽ, nếu đề cao tính sân khấu sẽ vô tình làm mất đi giá trị của lễ hội, nghi lễ đó. 

Tin cùng chuyên mục
Giữ gìn vốn cũ ở những làng mới

Giữ gìn vốn cũ ở những làng mới

Trong nhiều năm qua, các huyện miền núi trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đều coi trọng công tác quy hoạch, sắp xếp dân cư, xem đây là “trụ cột” quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội; giữ gìn phát triển bản sắc văn hóa bản địa vùng đồng bào DTTS. Tuy nhiên, trong quá trình tái định cư và chuyển đổi môi trường cư trú, nhiều di sản văn hóa đã bị biến đổi, mai một…
Tin nổi bật trang chủ
Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2030 mang dấu ấn sâu sắc

Chương trình MTQG phát triển KT-XH vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2030 mang dấu ấn sâu sắc

Khẳng định sự cần thiết và đề nghị Quốc hội ban hành Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia (MTQG) phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH) vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) giai đoạn 2021-2030 (sau đây gọi tắt là Chương trình MTQG)... là những vấn đề được đặt ra trong phiên họp ngày 28/5 của Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV.
Tập truyện “Nước cờ hòa”- thông điệp ý nghĩa ngày Quốc tế thiếu nhi

Tập truyện “Nước cờ hòa”- thông điệp ý nghĩa ngày Quốc tế thiếu nhi

Sắc màu 54 - Hồng Phúc - 18:23, 30/05/2020
Tập truyện “Nước cờ hòa” của nhóm tác giả Nguyễn Huy Du - Nguyễn Hữu Huấn được NXB Kim Đồng phát hành đúng dịp ngày Quốc tế thiếu nhi không chỉ là món quà tinh thần ý nghĩa dành cho các em nhỏ mà còn có rất nhiều thông điệp phía sau câu chuyện về những quân cờ.
Cả nước có 5.177 xã đạt chuẩn nông thôn mới

Cả nước có 5.177 xã đạt chuẩn nông thôn mới

Tin tức - Hồng Minh - 21:28, 29/05/2020
Sáng 29/5, tại tỉnh Quảng Trị, Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương đã tổ chức Hội nghị toàn quốc Văn phòng Điều phối nông thôn mới các cấp và tập huấn Chương trình OCOP năm 2020. Tham dự hội nghị có Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Trần Thanh Nam.
Phát động cuộc thi sáng tác ca khúc về đề tài DTTS, miền núi năm 2020

Phát động cuộc thi sáng tác ca khúc về đề tài DTTS, miền núi năm 2020

Tin tức - Hồng Minh - 19:06, 29/05/2020
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa phát động cuộc thi sáng tác ca khúc về đề tài dân tộc thiểu số (DTTS), miền núi năm 2020.
Đại hội Đảng bộ huyện Quan Sơn lần thứ VI thành công tốt đẹp

Đại hội Đảng bộ huyện Quan Sơn lần thứ VI thành công tốt đẹp

Thời sự - Quỳnh Trâm - 19:04, 29/05/2020
Từ ngày 27-29/5, Đảng bộ huyện Quan Sơn (Thanh Hóa) đã long trọng tổ chức Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện lần thứ VI, nhiệm kỳ 2020 - 2025. Đây là Đại hội Đảng bộ trực thuộc Tỉnh ủy Thanh Hóa đầu tiên được chọn tổ chức đại hội điểm.
Hiểm họa từ những “thần tượng” giang hồ

Hiểm họa từ những “thần tượng” giang hồ

Cùng trao đổi - Hồng Phúc - 15:48, 29/05/2020
Giang Rồng, Dũng Trọc, Huấn Hoa Hồng, Khánh Sky… là những cái tên quen thuộc với giới trẻ trên mạng xã hội. Với ngôn ngữ, kiểu hành xử xã hội đen, những “thần tượng” kiểu này thu hút hàng triệu người theo dõi, hiện tượng này trở thành mối nguy hại khôn lường với thanh thiếu niên.
Bát Xát (Lào Cai): Người dân gặp khó vì chưa được chuyển đổi mục đích sử dụng đất

Bát Xát (Lào Cai): Người dân gặp khó vì chưa được chuyển đổi mục đích sử dụng đất

Pháp luật - Trọng Bảo - 15:41, 29/05/2020
Từ năm 2006, hàng chục hộ ở thị trấn Bát Xát, đã được UBND huyện Bát Xát (Lào Cai) đồng ý cho chuyển đổi mục đích sử dụng diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang nuôi trồng thủy sản. Hiệu quả của việc chuyển đổi đã được chứng minh, nhưng mô hình này đang có nguy cơ tắc nghẽn vì còn thiếu tính pháp lý.
An Giang: Chi 70 tỷ đồng xử lý khẩn cấp sạt lở bờ sông Hậu

An Giang: Chi 70 tỷ đồng xử lý khẩn cấp sạt lở bờ sông Hậu

Tin tức - Minh Triết - 11:56, 29/05/2020
Thời gian qua, khu vực ấp An Thị, xã An Thạnh Trung, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang liên tục xảy ra các vụ sạt lở đất bờ sông từ khu vực thượng lưu rạch Cái Hố thuộc ấp An Thị đến khu vực rạch Cái Hố đổ ra nhánh trái sông Hậu, đe dọa hàng trăm hộ dân trong khu vực, trong đó có hàng chục hộ dân buộc phải di dời khẩn cấp.
Thanh Hóa: Nhiều hộ nghèo bị bỏ lọt khi bình xét ở thôn, xã

Thanh Hóa: Nhiều hộ nghèo bị bỏ lọt khi bình xét ở thôn, xã

Bạn đọc - Quỳnh Trâm - 11:43, 29/05/2020
Khi chi trả hỗ trợ dịch Covid-19 của Chính phủ, một số địa phương tỉnh Thanh Hóa phát hiện nhiều hộ khá giả vẫn nằm trong danh sách hộ cận nghèo để hưởng tiền chính sách. Trong khi đó, người nghèo thực sự thì lại bị bỏ lọt.
Truy cứu trách nhiệm để rừng bị phá ở Ea Súp (Đăk Lăk): Đánh bật tư duy “hạ cánh an toàn”

Truy cứu trách nhiệm để rừng bị phá ở Ea Súp (Đăk Lăk): Đánh bật tư duy “hạ cánh an toàn”

Bạn đọc - Sông Cài - 10:43, 29/05/2020
Chỉ trong vòng chục năm, hàng nghìn ha rừng tại huyện Ea Súp (Đăk Lăk) bị cạo trọc. Cơ quan chức năng bước đầu xác định, các chủ rừng buông lỏng quản lý, thiếu trách nhiệm trong công tác bảo vệ rừng.
Bước phát triển mới ở An Lão

Bước phát triển mới ở An Lão

Dân tộc - Miền núi - Thành Nhân - 10:39, 29/05/2020
An Lão là huyện miền núi của tỉnh Bình Định với gần 40% dân số là đồng bào DTTS. Trong giai đoạn 2009 - 2019, từ nguồn vốn của các chương trình, dự án, huyện đã được đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu, hỗ trợ sản xuất và an sinh xã hội. Nhờ đó, đời sống của người dân từng bước được cải thiện, diện mạo nông thôn miền núi ngày một khởi sắc.