Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Biểu tượng con hổ trên vách nhà gươl của đồng bào Cơ Tu

T.Nhân – H.Đại - 22:22, 03/02/2022

Nếu như người Tây Nguyên có nhà rông là niềm tự hào, thì người Cơ Tu trên dãy Trường Sơn có nhà gươl để chào đón các vị khách phương xa tới thăm bản làng. Trên vách gươl của người Cơ Tu, có nhiều hình tượng kiến trúc đặc trưng được chạm khắc sinh động, tái hiện lại cuộc sống của đồng bào vùng cao. Song ấn tượng nhất là hình tượng con hổ được chạm khắc tinh vi, biểu thị cho sức mạnh và uy quyền của một ngôi làng.

Một góc không gian làng Cơ Tu ở Quảng Nam
Một góc không gian làng Cơ Tu ở Quảng Nam

Người Cơ Tu sinh sống chủ yếu ở vùng Trường Sơn Đông (thuộc địa bàn các tỉnh Quảng Nam, Thừa Thiên Huế, TP. Đà Nẵng và một ít ở nước bạn Lào). Người Cơ Tu được định danh với nền văn hóa truyền thống đa dạng, mang nhiều nét đặc trưng độc đáo, từ văn hóa vật thể cho đến phi vật thể. Trong đó, điểm nhấn của văn hóa làng phải kể đến gươl và kiến trúc gươl, thông qua nghệ thuật điêu khắc.

Trong căn nhà truyền thống, nhấp một ngụm trà, già làng Bh’ling Hạnh, ở thôn Công Dồn, xã Zuôih, huyện Nam Giang, (Quảng Nam) kể rằng: “Tất cả các buôn làng người Cơ Tu dù giàu hay nghèo đều có gươl. Gươl truyền thống đẹp nhất của người Cơ Tu phải kể đến “choong gươl” như hình chiếc nón lá. Nhà gươl của người Cơ Tu như một bảo tàng nghệ thuật sống, là cầu nối giữa con người với vũ trụ, nơi lưu giữ những giá trị tinh thần thiêng liêng, nơi gửi gắm niềm tin vào thần linh, ông bà, tổ tiên của người Cơ Tu.

Kiến trúc nhà gươl truyền thống của đồng bào Cơ Tu là nhà sàn, được chống bởi cây cột cái ở giữa và 8 cây cột con ở xung quanh. Mái nhà được lợp bằng lá nón hoặc lá mây, nhìn từ xa, mái gươl có hình dáng như trái xoài. Theo già Bh’ling Hạnh, trên từng vách gươl, người Cơ Tu còn tái hiện đời sống sinh hoạt cộng đồng, điêu khắc chân dung người phụ nữ giã gạo, hoạt động săn bắt, vui múa cồng chiêng... Đây được xem như “thông cáo chung” của làng, nhìn vào gươl và kiến trúc trang trí, có thể nhận biết vai trò sức mạnh, sự giàu có, quy mô gắn kết cộng đồng của cả vêêl (làng).

Nhà gươl là trung tâm sinh hoạt của cả buôn làng. Không gian nhà gươl cũng là nơi tổ chức nhiều lễ hội truyền thống của buôn làng như: lễ ăn mừng lúa mới, lễ ăn thề kết nghĩa anh em giữa hai làng Cơ Tu, Lễ mừng được mùa...

“Mỗi hình tượng kiến trúc, mỗi linh vật khi đưa vào gươl đều mang ý nghĩa chung, phản ánh câu chuyện tâm linh của cả cộng đồng. Ví dụ, hình tượng hổ biểu đạt về sức mạnh, tinh thần kiên cường, không chịu khuất phục trước cuộc sống; phượng hoàng đất (chim triing) mang vẻ đẹp quyền năng, thể hiện cuộc sống tự do tự tại; con trâu hàm nghĩa về sự siêng năng, cần cù, không lười biếng”, già Bh’ling Hạnh chia sẻ.

Đặc biệt, hình tượng con hổ dù không xuất hiện phổ biến, nhưng lại chiếm lĩnh vị trí quan trọng nhất trong tín ngưỡng của cộng đồng. Bởi hổ chính là chúa tể rừng xanh, có sức mạnh và quyền uy trước muôn loài. Vì thế, việc chạm khắc và đặt vị trí hình tượng hổ trên gươl cũng được cân nhắc kỹ lưỡng và có sự đồng ý của hội đồng già làng, những Người có uy tín trong cộng đồng vùng cao.

Trên vách gươl của người Cơ Tu, hình tượng hổ được tạo hình với nhiều hình dạng khác nhau, chủ yếu là tư thế hổ đang vồ con mồi hoặc di chuyển. Đáng chú ý, người Cơ Tu thường tạc tượng hổ bằng gỗ tròn hoặc tạc vào ván như một bức phù điêu khắc nổi. Trong khi đó, một số gươl, hổ được vẽ và tô màu rất độc đáo.

Hình tượng hổ được khắc họa trên vách gươl của người Cơ Tu
Hình tượng hổ được khắc họa trên vách gươl của người Cơ Tu

Già làng Y Kông, nguyên Chủ tịch UBND huyện Đông Giang chia sẻ: Phổ biến nhất trong kiến trúc trang trí gươl của người Cơ Tu phải kể đến chim triing và đầu trâu nhưng, hình tượng hổ vẫn xuất hiện ở một số gươl, tuy không phổ biến nhưng lại mang ý nghĩa rất cao về mặt tâm linh, thể hiện sức mạnh cộng đồng và tinh thần không chịu khuất phục. Đó là giá trị truyền thống, thể hiện quan điểm sống của người Cơ Tu ở dãy Trường Sơn”, già Y Kông bộc bạch.

Ông Alăng Ngước, Chi Hội trưởng Chi hội VHNT các DTTS và miền núi (Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Nam) cho rằng, đề tài phản ánh trên gươl Cơ Tu khá đa dạng, thể hiện cái nhìn tổng thể về thiên nhiên, thế giới động, thực vật và cuộc sống sinh hoạt xã hội cộng đồng vùng cao. Mỗi kiến trúc, mỗi hình tượng đều mang ý nghĩa, giá trị khác nhau nhưng lại có điểm chung về nghệ thuật sống, về tinh thần gắn kết cộng đồng. “Người Cơ Tu khắc họa hình tượng hổ trên vách gươl làng không đơn thuần là để trang trí, mà còn biểu đạt về sức mạnh cộng đồng. Đó chính là đoàn kết - câu chuyện sống mà người Cơ Tu hướng đến. Ngày xưa, để trừ tà và chống lại điều xui xẻo, người đàn ông Cơ Tu thường đeo vuốt hổ hoặc nanh hổ với niềm tin sẽ có sức mạnh như hổ để chiến thắng kẻ thù”, ông Alăng Ngước hồi ức.

Ý kiến độc giả
Mã bảo mật
Tin nổi bật trang chủ
Nhận diện nguyên nhân tai biến thiên nhiên trên sông Kôn và sông Hà Thanh

Nhận diện nguyên nhân tai biến thiên nhiên trên sông Kôn và sông Hà Thanh

Sông Kôn và sông Hà Thanh là 02 con sông lớn của tỉnh Bình Định; lưu vực của 02 con sông là vùng tập trung các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và chính trị của tỉnh. Ngoài các yếu tố tự nhiên, khách quan (địa hình, thảm phủ, mưa lũ lớn, diện tích rừng phòng hộ bị suy giảm...), thì các hoạt động trên lưu vực với mục đích phát triển kinh tế cũng đã tạo ra sức cản lớn cho việc thoát lũ. Vì thế, tình trạng sạt lở, lũ ở vùng núi, ngập lụt ở đồng bằng, ven biển thường xuyên xảy ra, đe dọa cuộc sống của người dân, trong đó có người dân vùng dân tộc thiểu số (DTTS), miền núi và sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
Tôm hùm, cá ở Phú Yên tiếp tục chết bất thường, đã gom gần 100 tấn

Tôm hùm, cá ở Phú Yên tiếp tục chết bất thường, đã gom gần 100 tấn

Kinh tế - Minh Nhật (t/h) - 1 giờ trước
Tôm hùm xanh, các loại cá nuôi ở thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên tiếp tục chết hàng loạt bất thường, trong khi chưa xác định nguyên nhân.
Ban Dân tộc Bắc Kạn hỗ trợ điện thoại thông minh cho Người có uy tín

Ban Dân tộc Bắc Kạn hỗ trợ điện thoại thông minh cho Người có uy tín

Chính sách dân tộc - Mạnh Cường - 1 giờ trước
Thực hiện Tiểu dự án 1, Dự án 10, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi, trong quý I/2024, Ban Dân tộc tỉnh Bắc Kạn đã tiến hành cấp 375 chiếc điện thoại thông minh cho 375 Người có uy tín thuộc 3 huyện Chợ Mới, Pác Nặm, Ba Bể.
Hiệp Đức (Quảng Nam): Bàn giao 7 ngôi nhà cho các hộ đồng bào DTTS

Hiệp Đức (Quảng Nam): Bàn giao 7 ngôi nhà cho các hộ đồng bào DTTS

Công tác Dân tộc - T.Nhân-H.Trường - 4 giờ trước
UBND huyện Hiệp Đức (Quảng Nam) vừa bàn giao 7 ngôi nhà được xây dựng từ sự hỗ trợ của Nhà nước đã giúp đồng bào DTTS ở xã Phước Trà an cư lạc nghiệp.
4 kiểm lâm được đề nghị tặng, truy tặng Huân chương Dũng cảm

4 kiểm lâm được đề nghị tặng, truy tặng Huân chương Dũng cảm

Xã hội - Vũ Mừng - 4 giờ trước
4 kiểm lâm ở Hà Giang được đề nghị tặng, truy tặng Huân chương Dũng cảm vì có thành tích xuất sắc, trong đó 2 người dũng cảm hy sinh khi chữa cháy rừng.
Trăn trở về một miền di sản: Đích đến cuối cùng của di sản (Bài 3)

Trăn trở về một miền di sản: Đích đến cuối cùng của di sản (Bài 3)

Phóng sự - Thanh Hải - 5 giờ trước
Phải thừa nhận rằng, việc bảo vệ di sản là điều vô cùng khó khăn, bởi không chỉ thiếu kinh phí mà con người và công nghệ cũng đang là hai vấn đề rất đau đầu. Nhưng, câu chuyện di sản sống lại, trở thành nguồn tư liệu, tài nguyên… phục vụ cuộc sống của con người, chính là đích đến cuối cùng của quá trình phục dựng, bảo vệ di sản.
Tin trong ngày - 20/5/2024

Tin trong ngày - 20/5/2024

Bản tin trong ngày của Báo Dân tộc và Phát triển, ngày 20/5, có những thông tin đáng chú ý sau: Khai mạc Kỳ họp thứ 7 Quốc hội khóa XV. Chương trình nghệ thuật đặc biệt “Trường Sơn - Chân trần chí thép”. Bí thư Chi bộ người Mông năng động, làm kinh tế giỏi. Cùng các thông tin khác trong vùng đồng bào DTTS và miền núi.
Bác sĩ người Chứt và hành trình xóa bỏ hủ tục ở xã vùng biên Dân Hóa

Bác sĩ người Chứt và hành trình xóa bỏ hủ tục ở xã vùng biên Dân Hóa

Gương sáng - Minh Nhật (t/h) - 5 giờ trước
Chứng kiến cảnh nhiều người dân chữa bệnh bằng cách nhờ thầy cúng trừ tà ma...mà không khỏi, tình trạng bệnh ngày càng nặng thêm, thậm chí đã có những cái chết thương tâm... càng hun đúc thêm ý chí phải học trong chàng thanh niên Cao Xuân Tiêm. Ước mong mang kiến thức y khoa về cứu chữa cho bà con dân bản đã được vun đắp, trở thành hiện thực đối với bác sĩ người dân tộc Chứt nơi vùng biên Quảng Bình.
Xuất khẩu nông sản trên đà tăng mạnh

Xuất khẩu nông sản trên đà tăng mạnh

Kinh tế - Minh Thu - 6 giờ trước
Trong hai tháng 4 và 5, bên cạnh những mặt hàng được ưa chuộng như sầu riêng, cà phê, gạo, thời gian gần đây, nông sản xuất khẩu Việt Nam đang có thêm nhiều sản phẩm mới, mang lại nhiều tín hiệu tích cực.
Có đường nhưng... vẫn chưa hết khổ

Có đường nhưng... vẫn chưa hết khổ

Tiếng nói từ cơ sở - Mỹ Dung - 6 giờ trước
Theo phản ánh của người dân, trong những trận mưa lớn vào đầu năm 2024, nước từ đường Đại Dực đi xã Đại Thành cũ theo cống thoát nước, chảy xuống đường dân sinh ra đến đường trục chính của xã Đại Dực, huyện Tiên Yên (Quảng Ninh) làm trôi bùn đất xuống ruộng và Trung tâm Văn hóa xã, ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống sinh hoạt của người dân địa phương.
Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn - Gia Lai: Chung tay bảo vệ đôi mắt sáng cho học sinh vùng cao

Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn - Gia Lai: Chung tay bảo vệ đôi mắt sáng cho học sinh vùng cao

Sức khỏe - Ngọc Thu - 6 giờ trước
Thực hiện Chương trình “Chung tay bảo vệ đôi mắt sáng cho học sinh Gia Lai”, Bệnh viện Mắt Quốc tế Sài Gòn - Gia Lai đã tổ chức khám tầm soát và kiểm soát cận thị học đường miễn phí cho gần 1.000 học sinh tại các trường học trên địa bàn tỉnh Gia Lai.
Bình chọn 50 tác phẩm văn học, nghệ thuật biểu diễn với chủ đề “Những bản hùng ca đất nước”

Bình chọn 50 tác phẩm văn học, nghệ thuật biểu diễn với chủ đề “Những bản hùng ca đất nước”

Tin tức - Thanh Nguyên - 6 giờ trước
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phát động bình chọn 50 tác phẩm văn học, nghệ thuật biểu diễn Việt Nam tiêu biểu, xuất sắc sau ngày đất nước thống nhất với chủ đề “Những bản hùng ca đất nước”.