Analytic
Thứ Sáu, ngày 23 tháng 08 năm 2019, 09:25:27

Thơm thảo tình rừng

UÔNG THÁI BIỂU - 10:25, 09/10/2019

Từ thông tin về cây cà đắng (blơn prièn) trong một tài liệu của nhà nghiên cứu Nguyễn Hữu Tranh, chúng tôi đi tìm sự liên hệ giữa loại cà này với tên gọi của thác Prenn - một ngọn thác hùng vĩ nằm ngay cửa ngõ TP. Đà Lạt.

Bình yên Tây Nguyên.
Bình yên Tây Nguyên.

Không biết bao nhiêu lần xuôi thác tìm đến buôn Tơrđing, K’long nhưng không ai biết về huyền tích của cái tên dòng thác thơ mộng này. Chúng tôi đành rời núi Voi để ngược về với những buôn làng triền núi Langbian -Biđoup. Đây là khu vực quần cư của đồng bào Chill và Lạch (thuộc dân tộc Cơ - ho). Vẫn nghe đâu đó tiếng lóc cóc của vó ngựa xuôi về Dan Kia - Suối Vàng, về Pàngtiang, Dà Ngệt mỗi chiều sa, sương giăng mờ lối.

Một hôm, cùng thầy giáo Ha Lếch lang thang trong những cánh rừng thông tít tắp, tĩnh lặng và tuyệt đẹp của miệt Dà Sar, Dà Cas, bất ngờ gặp cụ Ha Đời. Cụ nói rằng, người dân ở đây đã lấy tên của loại cà đắng để đặt cho dòng thác với mong muốn con cháu không quên món quà của thần linh, của núi rừng ban tặng. Mấy năm nay, rong ruổi trên khắp cao nguyên Djirinh và Langbian, chúng tôi vẫn mang theo hai tiếng blơn prièn và những nỗi ám ảnh…

Tháng 10 năm trước, trên đường điền dã ở vùng đồng bào Chu - ru phía Nam sông Dà Nhim, khi lang thang trước ngôi nhà cụ bà Ma Hơng, mẹ của Y Soai, chúng tôi phát hiện ra một chi tiết nhỏ nhưng thú vị: Trong một mảnh vườn rộng trước nhà trồng đậu đã lên vài cặp lá vẫn còn một khoảnh đất nhỏ mọc đầy rau dền dại. Hỏi ra mới biết, người Chu - ru giữ lại để lấy rau, vì rau dền vừa ngon vừa sạch.

Bất giác nhớ lại câu chuyện món quà của thần linh với cụ Ha Đời dịp trước. Rau dền cũng chỉ là một thứ cỏ dại nhưng có lẽ từ xa xưa “tổ tiên” của nó đã thủy chung cả khi đói, khi no, khi mưa gió thất thường với đồng bào Chu - ru. Có màu xanh nào trong ngàn vạn màu xanh của núi rừng, đồng bãi và vườn tược của xứ Diom không tạo nên dòng máu ấm nóng chảy trong từng sinh linh đã sống và mãi mãi sống với hoa lá cỏ cây trên mảnh đất này?

Một ngày mùa Thu, trời mưa như trút nước. Chúng tôi lại về với các buôn làng ở dọc triền núi Brah Yàng và trải ra theo dòng Dà Rơyàm của huyện Di Linh. Đồng bào Cơ - ho nghĩ rằng, núi Brah Yàng là núi thiêng, chính là nơi ngự vì của Nhiên thần, Phúc thần. Đó là những vị thần luôn có mặt với buôn làng và giúp buôn làng mạnh cái tay, khỏe cái chân, trồng lúa đủ ăn, không làm cho con người phải đói khổ mãi.

Chúng tôi đến Krọt để tìm hương vị của mật ong rừng, đến Tô Klăn, Bột Be để tìm lại dấu tích của thung lũng trăn và đồi dê tế thần thuở trước. Câu chuyện giao tình giữa chủ và khách như càng sâu đậm, khi chai rượu đế vơi dần bên món cà đắng nấu với cá khô và măng chua nấu với cá trê.

Trên cánh đồng lúa Chu-ru vừa qua vụ gặt.
Trên cánh đồng lúa Chu-ru vừa qua vụ gặt.

Thấy chúng tôi ăn nhiều, ăn ngon, bà Ka Brệuh và ông K’Brít rất vui. Bà chủ nhà cho biết, đây là một loại cà dại mọc nhiều trên rừng, trên nương rẫy, thậm chí được bà con trồng trong vườn nhà và ra quả quanh năm. Thông thường, cà đắng được nấu với cá khô, cá hấp hoặc tôm tép khô với cà thường, cà chua và gia vị ớt để nhậu hoặc ăn cơm.

Bà Ka Brệuh nói rằng, cách làm măng chua là lấy măng tươi giã dập với ớt rồi đem ủ trong chóe, măng tự lên men chua chừng hai tuần thì có thể dùng được. Miếng măng không nát mà giòn tan, cả nước lẫn cái đều có vị chua, cay, đắng, ngọt. Đó là hương vị của rừng, là cái chất để tạo nên chính khí của đất trời và cốt cách con người Tây Nguyên.

K’Ninh, em trai K’Brít, một người đàn ông vạm vỡ, vui tính và khá hiểu biết. Anh ngồi trên sàn kể về các miếng ngon của rừng, nào biăp pờrùng (rau nse nướng trong ống tre), nào kơnàp (con mối cánh), gòl (đọt mây)... mà như dựng lên một cánh rừng già chân thực.

Qua lời kể của anh và ánh mắt mọi người, chúng tôi hiểu rằng, đó là nguồn mạch âm thầm, là bè trầm trong bài ca văn hóa của một vùng đất mênh mông trên cao nguyên miền Tây Tổ quốc...

Cách làm măng chua là lấy măng tươi giã dập với ớt rồi đem ủ trong chóe, măng tự lên men chua chừng hai tuần thì có thể dùng được. Miếng măng không nát mà giòn tan, cả nước lẫn cái đều có vị chua, cay, đắng, ngọt. Đó là hương vị của rừng, là cái chất để tạo nên chính khí của đất trời và cốt cách con người Tây Nguyên.

Bà Ka Brệuh


Tin cùng chuyên mục
Người dân Sa Ná an cư nhưng chưa lạc nghiệp

Người dân Sa Ná an cư nhưng chưa lạc nghiệp

Hơn 5 tháng kể từ khi trận lũ lịch sử xảy ra tại bản Sa Ná, xã Na Mèo, huyện Quan Sơn (Thanh Hóa) đã cuốn trôi gần như toàn bộ bản nghèo vùng biên, giờ đây, con đường vào bản Sa Ná đã được dọn dẹp, người dân thuận tiện đi lại hơn, những ngôi nhà mới mọc lên sáng bừng sức sống. Thế nhưng, bài toán đặt ra lúc này là vấn đề sinh kế để người dân ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế lâu dài.
Hướng thoát nghèo ở Lùng Cải

Hướng thoát nghèo ở Lùng Cải

Kinh tế - Tráng Xuân Cường - 17:38, 15/02/2020
Thời gian qua, chủ trương đưa cây dược liệu đương quy và cây ăn quả ôn đới vào sản xuất trên địa bàn xã vùng cao Lùng Cải, huyện Bắc Hà (Lào Cai) mở ra hướng xóa nghèo bền vững, nâng cao đời sống đồng bào Mông địa phương.
Buôn Lê Diêm - Điểm du lịch hấp dẫn

Buôn Lê Diêm - Điểm du lịch hấp dẫn

Sắc màu 54 - Đạt Thành Nhân - 11:17, 14/02/2020
Nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Phú Yên, giáp với tỉnh Đăk Lăk, Sông Hinh là nơi sinh sống của cộng đồng 4 dân tộc thiểu số gồm: Ê-đê, Ba Na, Jrai và Chăm H’roi, trong đó dân tộc Ê-đê sống chủ yếu ở buôn Lê Diêm- cái nôi của những lễ hội cộng đồng.
Người dân Sa Ná an cư nhưng chưa lạc nghiệp

Người dân Sa Ná an cư nhưng chưa lạc nghiệp

Đời sống - Xã hội - Hồng Minh - 11:05, 14/02/2020
Hơn 5 tháng kể từ khi trận lũ lịch sử xảy ra tại bản Sa Ná, xã Na Mèo, huyện Quan Sơn (Thanh Hóa) đã cuốn trôi gần như toàn bộ bản nghèo vùng biên, giờ đây, con đường vào bản Sa Ná đã được dọn dẹp, người dân thuận tiện đi lại hơn, những ngôi nhà mới mọc lên sáng bừng sức sống. Thế nhưng, bài toán đặt ra lúc này là vấn đề sinh kế để người dân ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế lâu dài.
Lợi dụng dịch bệnh để trục lợi: Cần xử lý nghiêm khắc

Lợi dụng dịch bệnh để trục lợi: Cần xử lý nghiêm khắc

Pháp luật - Nghĩa Hiệp - 10:33, 14/02/2020
Trong thời gian xảy ra dịch viêm phổi cấp do virus Covid-19, nhiều hộ kinh doanh, hộ dân đã tranh thủ đầu cơ, tích trữ, thậm chí sản xuất hàng giả nhằm thu lợi bất chính.
Hoà Bình: Phát huy hiệu quả tiềm năng mặt nước

Hoà Bình: Phát huy hiệu quả tiềm năng mặt nước

Kinh tế - Hồng Phúc - 10:31, 14/02/2020
Dù là tỉnh miền núi nhưng Hoà Bình có trên 14.560 ha mặt nước ao, hồ, công trình thuỷ lợi, thuỷ điện. Đây là tiềm năng sẵn có để tỉnh khai thác nuôi trồng thuỷ sản, thúc đẩy phát triển kinh tế.
Quảng Bình: Phát hiện nhiều sai phạm trong quản lý đất đai, môi trường

Quảng Bình: Phát hiện nhiều sai phạm trong quản lý đất đai, môi trường

Bạn đọc - Thiên Đức - Đức Sơn - 10:10, 14/02/2020
Thông báo Kết luận số 2376/TB-TTCP ngày 31/12/2019 của Thanh tra Chính phủ (TTCP) về việc quản lý nhà nước và thực hiện pháp luật về môi trường, đất đai, khoáng sản và đầu tư xây dựng trên địa bàn tỉnh Quảng Bình đã để xảy ra nhiều sai phạm. Thủ tướng Chính phủ đã giao TTCP theo dõi, đôn đốc kiểm tra việc xử lý sau thanh tra; tổng hợp báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong tháng 2/2020.
Tìm sinh kế mới cho người chăn nuôi lợn nhỏ lẻ: Khó vẫn phải làm

Tìm sinh kế mới cho người chăn nuôi lợn nhỏ lẻ: Khó vẫn phải làm

Sự kiện - Bình luận - Sỹ Hào - 09:56, 14/02/2020
Để chủ động ứng phó với dịch bệnh, xu hướng tất yếu của chăn nuôi lợn hiện nay là chuyển từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang chăn nuôi trang trại quy mô lớn. Do đó, cùng với việc hỗ trợ phát triển mô hình trang trại, thì công tác hướng dẫn cho người chăn nuôi nhỏ lẻ tìm sinh kế mới là điều các địa phương, tổ chức, các cơ quan chuyên ngành, nhà khoa học cần phải làm.
Chuyện về những thanh niên DTTS rời làng

Chuyện về những thanh niên DTTS rời làng

Phóng sự - Ký sự - Tấn Sỹ - Thanh Huyền - 09:52, 14/02/2020
Sau 3 năm thực hiện Quyết định số 3577/QĐ-UBND, ngày 14/10/2016 của UBND tỉnh Quảng Nam quy định “Về chính sách hỗ trợ đào tạo lao động cho chương trình, dự án trọng điểm và các doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2016 - 2020” đã có hơn 4.000 thanh niên DTTS ở Quảng Nam rời làng xuống phố làm công nhân, cuộc sống của họ đã bước sang trang mới. Với cách làm hay, đã cho thấy sức bật của một chính sách giảm nghèo được coi là điểm sáng cần nhân rộng.
Đồng tháp: Hiệu quả từ mô hình Hội quán

Đồng tháp: Hiệu quả từ mô hình Hội quán

Kinh tế - Phương Nghi - 09:44, 14/02/2020
Từ Canh Tân Hội quán - mô hình Hội quán đầu tiên được thành lập vào tháng 7/2016 tại xã An Nhơn, huyện Châu Thành (Đồng Tháp), đến nay, tỉnh Đồng Tháp đã có 68 Hội quán với khoảng 4.000 thành viên tham gia.
Dọc đường số 4

Dọc đường số 4

Phóng sự - Ký sự - Thúy Hồng - 09:39, 14/02/2020
Trên con đường số 4 chạy dọc biên giới Việt - Trung, nối Lạng Sơn với Cao Bằng là những địa danh như: Ðông Khê, Thất Khê, Bông Lau - Lũng Phầy… đã in dấu son trong trang sử vàng dân tộc với Chiến dịch Biên giới Thu - Đông 1950 hào hùng. Bảy mươi mùa Xuân đã qua, đường số 4 huyền thoại nay là tuyến giao thông huyết mạch trong phát triển kinh tế - xã hội của cả vùng Đông Bắc của Tổ quốc.